DORDRECHT: HANDWERKONDERWIJS 1800-1940 (periode 1901-1910)

* * *


(groepsportret van 6 dames van de naaischool van mej. Van den Berg; Gemeentelijke Prentverzameling 552_300409 (H. Boonstoppel))

* * * 1901 * * *

- Er wordt Gevraagd een bekwame MODENAAISTER voor twee dagen in de week te bekomen naaien. Adres: TEWE, Singel No. 111.
[bron: Dordrechtsche Courant 11-3-1901]

- De Winkel in Kunstbloemen is verplaatst van Voorstraat 183 naar Voorstraat 391. E. GERISCH.
[bron: Dordrechtsche Courant 15-4-1901]

- De ondergeteekende bericht hare geeerde stadgenooten dat zij de FRÖBELSCHOOL van Mej. A.M. POOTS heeft overgenomen en beveelt zich minzaam aan. Mej. ALIDA COHEN.
[bron: Dordrechtsche courant, 4-9-1901]

- ONDERRIGT in nuttige en Fraaie Handwerken aan kinderen, 's avonds van 5 1/2 - 7 1/2 uur, 4 maal 's weeks, f 0,125 per week. 
Adres: Sint Jorisweg 38b rood.
[bron: Dordrechtsch Nieuwsblad 6 sept 1901]
NB. adresboek 1901: J. van Welzenis Sr en Jr, smid, St. Jorisweg 38rood a

- CURSUS MAATKNIPPEN
Mej. M.J. DE ROO
Kromhout 67, Dordrecht
bericht de opening van den nieuwe cursus in MAATKNIPPEN en ZELFVERVAARDIGING van Dames- en Kindermodes.
Aanbevelingen, getuigschriften van zeer vele notabelen dezer stad.
Zij die dezen Cursus zullen doorlopen hebben, wordt grondig kennis gegarandeerd.
[bron: Dordrechtsche courant, 10 en 30 september 1901]

- Mej. A.E. UDO, Corn. de Wittstraat 11b, beveelt zich aan voor het maken van COSTUMES enz en afmaken van HANDWERKEN.
[Dordrechtsche courant, 17-10-1901]

- adresboek 1901
H. Minnigh (handwerken), Voorstraat 253a (Middelb School voor Meisjes (Steegoversloot))
W.J. Bijl, onderw handwerken, Bagijnhof 21
A.E. Udo, onderw handwerken, Corn de Wittstraat 7r
D. van Geel, onderw handwerken, Grote Kerksbuurt 6o
L.J. Veth, onderw in nuttige en fraaie handwerken, Hellingen 41
A.C. Bouman, onderw handwerken, Houttuinen 13a
P. Matthijssen onderw handwerken, Korte Breestraat 18rood
M.J. de Roo onderw handwerken, Kromhout 67rood
l.S.C. Kokkeel onderw handwerken, Kromhout 88b
C.J. Kokkeel onderw handwerken, Kromhout 88b
A W F Weekhout onderw handwerken, Krommendijk 5-7
N.C. Hofman onderw handwerken, Nieuwbrug 8a
E Schraage onderw handwerken, Noordedijk 72
H. Bakker onderw handwerken, Sint Jorisweg 47
I.C. van Hoften onderw handwerken, Sint Jorisweg 30
J.A.H. Lighaam onderw handwerken, Steegoversloot 2
J.M.G van Vuuren, onderw handwerken, Steegoversloot 32
A. Spits onderw handwerken, vest 81
A. Rutten, onderw in nuttige en fraaie handwerken, Voorstaat/Nieuwbrug 135
G. Vermeulen onderw handwerken, Voorstaat/Pelserbrug 376
E.F. Schudi, onderw handwerken, Vriesestraat 30
J.C. Eijdman onderw handwerken, Vrieseweg 29

* * * 1902 * * *

- Dordtsche Industrie en Huishoudschool voor Meisjes.
LEERLINGEN die voor het Examen nuttige en fraaie handwerken te houden in 1903 en 1904 wenschen te worden opgeleid, worden verzocht zich ondeling of schriftelijk tot dat doel bij de Directrice voor 6 Februari e.k. aan te meden.
De Toelatings-Examens zullen gehouden worden op 17, 20 en 21 Februari a.s. Zij, die willen deelnemen aan den Cursus in het naaien, verstellen en knippen worden verzocht zich voor 1 Maart a.s. te laten inschrijven. Namens het Bestuur...;
[Dordrechtsche courant, 30-01-1902]

- Het moderne Borduren op de SINGER Naaimachine.
BINNENKORT zullen wij ook alhier met een op ongeveer 14 dagen berekenden, theoretische en practische BORDUUR-CURSUS beginnen. De les-uren zullen zijn: voormiddags van 9-11 uur en des namiddags van 2-5 uur. Het onderricht zal door eene Dame, die deze kunst grondig verstaat, verstrekt worden en geheel kosteloos zijn. Zij, die aan dezen Cursrs wenschen deel te nemen, worden beleeft uitgenoodigd, om hiervan spoedig mondeling of schriftelijke kennis te geven SINGER-MAATSCHAPPIJ. Dordrecht, Voorstraat 317.
[bron: Dordrechtsche Courant 21-3-1902]

- In het magazijn van de firma Gebroeders Sterk van de Weg Wijnstraat 94, alhier zijn geexposeerd eenige voorwerpen waarop een neiuwe versieringskunst is toegeapst, de z.g. TIEF BRAND. Door midel van een stift zijn er allerhande ornamenten op gebrand, die wel aardig doen....mej. Mathilde MOLL uit Nijmegen... volgens de methode Richter, hier les komen geven. Vooral voor dames schijnt ze aardig tijdverdrijf te zullen zijn. Het voornemen is, dat genoemde firma, maakt de tief brand opgang,......;
[Dordrechtsche courant, 07-05-1902]

- Mej. M.J. de Roo, cursus maatknippen, Kromhout 67.
[bron: Dordrechtsche courant, 15-9-1902]

- Specialiteit in Reformkeleding. Modellen der V.v.V.v.V.
Steeds verkrijgbaar GEORGERETTE met bijpassende Rokken. Onmisbaar bij elk Reformkostuum.
Mej. H. HAGENS, Voorstraat 310.
[bron: Dordrechtsche courant, 24-9-1902]

Leerplan voor de Herhalingsschool voor Meisjes in de gemeente Dordrecht (15 okt. 1902; hoofd school is J. Koopmans).
Nuttige handwerken:
klas 1 (2 uur p/week)
klas 2 (2 uur p/week)
klas 3 (2 uur p/week)
(lesrooster halve cursus = 1 uur p/w nuttig handwerken/rekenen/taal/kennis natuur)
(De Huishoudkunde wordt onderwezen aan de Industrie-en Huishoudschool alhier; de overige vakken in de lokalen van gemeenteschool 2, Hof 13)
1e klas, Nuttige handwerken
:
BREIEN - Het verstellen van breiwerk, door het inbreien van stukken in recht en geribt breiwerk op verschillende manieren.
MAZEN - Het mazen van geribt breiwerk, naadje en minderingen in het been eener kous en in den mindering-voet.
KNIPPEN - Het knippen van verschillende modellen van kinderboezelaars, gegeerde rok met figuurband en damesband.
NAAIEN - Het naaien van een gegeerden rok met figuurband.
VERSTELLEN - Van keper en katoenen kleedingstukken, zooals broeken hemden enz.
STOPPEN - Het stoppen van kant - en Zoekstoppen.
2e klas, Nuttige handwerken:
BREIEN - Het inbreien van hielen.
MAZEN - Het mazen van hielen en teenen.
KNIPPEN - Het knippen van een manshemd met schouderreepen; het knippen van dames en kinderbroeken.
NAAIEN - Het naaien van een manshemd met schouderreepen.
VERSTELLEN - van gestreepte, geruite en gebloemde stof.
STOPPEN - Het stoppen van een winkelhaak en een schuine insnijding.
3e klas, Nuttige handwerken:
BREIEN - Voortzetting van het ingreien van hielen, met stuk onder en boven den hiel.
MAZEN - Het inmazen van stukken in tricotstof; het mazen van opset - en afkantst.
KNIPPEN - Het knippen van een jongens-en manshemd met rugstuk; het knippen van een mansbroek.
NAAIEN - Het naaien van een mansbroek.
VERSTELLEN - Verstellen in flanel en in gekleurde stoffen.
STOPPEN - Een stukje instoppen; het stoppen van een slangetje en oogje.
[SAD 6-4185 (leerplannen lager onderwijs)]

* * * 1903 * * *

- (gemeenteraad bijlage 13 24-2-1903, no 313b) REGELING van het HANDWERKONDERWIJS, onderwijs in 7 klassen, 9 maanden, 11 dec 1900 aantal helpsters van 63 tot 48 werd teruggebracht; schooltijd na 4 uur; ingevoerde stelsel school 9, het handwerkonderwijs door afzonderlijke vakonderwijzeressen voorgesteld per 1 april 1903
1) schooltijd tot 4 uur,
2) handwerkodnerwijs van 11-12 uur,
3) klasse-onderwijzeressen handwerkonderwijs verhoging van f 50 per jaar;
jongens tussen 11-12 tekenen/lezen/rekenen...
.;
[bron: Dordrechtsche courant 26-2-1903]

- Het Kunstinstituut Modern uit Den Haag, heeft hier ter stede een CURSUS geopend in ale Moderne Kunstvakken in 't bijzonder Christoleumschilderen (overschilderen van photo's op glas). Een uiterst effectvol werk, door iedereen, zelfs Kinderen binnen enkele lessen te leeren; alle Phot's kunnen hiervoor gebruikt worden: Familieportretten, Studiekoppen, Fantasies, Landschappen enz Zeer interessant voor Amateur-Photographen om op deze wijze een gewone Photo in een beelderig schilderstuk te veranderen, een sieraad vor de Salon.
Brandschilderen op hout, satijn, fluweel. Haute nouveaute.
Kerbschnitt en houtsnijwerk, schilderen op glas, porselein, nuttige en fraaie handwerken.
Verder extra Cursus voor Kunstbloemen van zijde, stof, papier enz
Prijs voor Dames f 2, voor Kinderen f 1,50.
Ook wordt les aan huis gegeven.
Aanmeldingen worden aangenomen: Toulonschelaan 22 a zwart. Prachtige modellen zijn te bezichtigen bij den heer J. BUYTINK, Voorstraat 254.
[bron: Dordrechtsche Courant 2-3-1903]

- Waals-van der Made vraagt eene bekwame Costume-Naaister tegen hoog loon. Niet onder de 20 jaar. Adres: WIJNSTRAAT 52. 
[bron: Dordrechtsche Courant 7-3-1903]

- MODERNE BORDUURKUNST
Aangezien het reeds als ebwezen mag worden aangenomen, dat door het borduren op de Singer-naaimachine als het ware een nieuw veld voor vrouwelijke bezigheid geopend is, zullen voorzeker velen onder onze lezeressen met groote belangstelling hooren, dat de Singer-Maatschappij binnnekort in onze stad weder 'n volledigen kursus in het mdoerne borduren zal doen houden.....;
[
bron: Dordrechtsche courant, 12-03-1903]

- Het Moderne Borduren en Stoppen op de Singer Naaimachine...;
[bron: Dordrechtsche Courant 14-3-1903]

- J. Waals- van der Made, Wijnstraat 52 bericht, dat aan het sedert vele jaren gevestigd Atelier van Dameskleeding naar maat, van af Heden is verbonden een Magazijn van Damesconfectie.
[bron: Dordrechtsche Courant 20-3-1903]

- Nuttige en Fraaie Handwerken. Opleiding voor bovengenoemde Acten bij: Mej. D. VAN GEEL, Levensverzekeringstraat 34.
[bron: Dordrechtsche courant 28-3-1903]

- BORDUURWERK. Zooals men zich zal herinneren, heeft de Singer-Maatschappij onlangs ook hier ter stede een geheel kosteloozen cursus in het borduren op hare verschillende naaimachines voor huishoudelijke gebruik gehouden. Thans zijn de resultaten van dezen cursus in het magazijn der Singer-Maatschappij Voorstraat 246 geexposeerd. Wij waren in de gelegenheid gesteld, deze tentoonstelling te beizchtigen en wij moeten verklaren, dat deze tentoonstelling van borduurwerk in alle genres bepaald een verrassenden indruk maakt. Neemt men in aanmerking, dat dit alles vervaardigd werd door dames, die niet langer dan drie weken onderricht ontvingen in het machineborduren, dan zal men moeten erkennen, dat de bewering, dat machineborudren zoo uitermate lastig is te leeren, ten eenenmale ongegrond is.....;
[bron: Dordrechtsche courant, 29-3-1903]

- Mej. RUTTEN. Voorstraat 135. Opleiding acte Nuttige Handwerken 1904.
[bron: Dordrechtsche courant, 30-3-1903]


- J. Waals-van der Made, Wijnstraat 52, Mantels, Costumes, Blouses, Rokken, SPECIALITEIT in zijden en wollen stoffen en fantasie katoenen. Dameskleeding naar maat.
[bron: Dordrechtsche courant 8-4-1903]

- MARIE VAN WAALWIJK VAN DOORN, Steegoversloot 21,
beveelt zich aan tot het vervaardigen en leveren naar maat van: REFORM-TOILETTEN systeem Mad. DE VROYE.
Wandel- huis en avondtoiletten in alle stijlen; tailleurs-costuums, mantels, costuumrokken, blouses, japons in zijde en moirette.
- MARIE SERRARENS, Buiten Walvest 10, Gediplomeerd Coupeuse, beveelt zich beleefd aan tot het maken van Dames- Kinder-Costumes en mantels.
[bron: Dordrechtsche courant, 16-9-1903]

- Op haar verzoek werden door het college van Burg en Weth de damesleden onzer Commissie ontheven van de behandeling der aanvragen van schoolbehoeften voor het onderwijs in de nuttige handwerken. Dit verzoek geschiedde op grond dat, waar thans bij de nieuwe regeling een hoofd voor dit vak ontbreekt, iedere school andere benoodigheden behoeft, controle over het al of niet noodzakelijke der aanschaffing niet mogelijk is, en aldus de regeling dezer zaken beter en gemakkelijker bij de hoofden der scholen berust.
(bron: jaarverslag gemeente Dordrecht over 1903)

- .... Met ingang van 1 April trad in werking het door ons voor de gewone Openbare Lagere Scholen gewijzigde leerplan, waarbij werd bepaald dat:
(1) de schooltijd voor alle leerlingen wordt beperkt tot 4 uur in dne namiddag en, voor zoover de leerlingen der 1e tot en met de 4e klasse betreft, ook des morgens tot 11 uur;
(2) het handwerkonderwijs wordt gegeven in den gewonen schooltijd 's voormiddag van 11-12 uren.
In verband hiermede besloot de Gemeenteraad, in zijne vergadering van 3 Maart,
(a) alle onderwijzeressen, hetzij klasse of vakonderwijzeressen voor zoover zij belast zijn met het geven van handwerkenonderwijs aan de Gemeentescholen, met uitzondering van de scholen nrs. 1 en 10, te ontslaan.
(b) aan alle hiervoor bedoelde onderwijzeressen, voor zoover zij van eene vaste aanstelling zijn voorzien, een wachtgeld toe te kennen ten bedrage van de helft van hare jaarlijksche belooning, gedurende twee jaren, wanneer zij minder dan 25 dienstjaren hebben en de anderen levenslang een wachtgeld ten bedrage van zooveel 60sten van het salaris als het aantal dienstjaren bedragen heeft.
Nadat in de Raadsvergadering van 24 Maart de Verordening tot regeling van de jaarwedden van het onderwijzend personeel der Openbare Lagere Scholen was gewijzigd, met het oog op de nadere regeling van het handwerkenonderwijs, werd dit onderwijs opgedragen aan de klasse-onderwijzeresssen en een 16-tal der vakonderwijzeressen hiervoor onder a bedoeld.
Het getal kinderen ouder dan 6 doch jonger dan 12 jaren, dat op 1 Janauri 1904 as niet schoolgaande bekend stond was 858, 137 jongens en 221 meisjes of 6.1% van het aantal kinderen van dien leeftijd in de gemeente wonende.
[bron: jaarverslag over 1903]

- Leerplan voor de Gemeenteschool nr. 2 tot 9 te Dordrecht (maart 1903) / Leerplan voor de gemeenteschool 2, 4-9, 11 en 12 te Dordrecht (14-7-1906; drukproef)
(halfjaarlijkse klassen 1 t/m 12, nuttig handwerken begint in 5e klas, 3 uur per week)
klas 5 - breien, merken
klas 6 - breien, merken
klas 7 - breien, merken
klas 8 - breien, merken, naaien
klas 9 - breien, mazen, naaien
klas 10 - stoppen, mazen, naaien (verstellen)
klas 11 - stoppen, mazen, naaien (knippen, verstellen)
klas 12 - stoppen, mazen, naaien (knippen, verstellen)
[SAD 6-4185 (leerplannen lager onderwijs)]

- Leerplan voor de Gemeenteschool nr. 11 te Dordrecht (april 1903)
Nuttige handwerken tussen 11 en 12 uur.
klas 3 (3 uur p/week) breien en merken
klas 4 (3 uur p/week) breien, merken en naaien
klas 5 (3 uur p/week) breien, mazen, stoppen, haken en naaien (verstellen)
klas 6 (3 uur p/week) stoppen, mazen, haken, naaien (knippen en verstellen)
[SAD 6-4185 (leerplannen lager onderwijs)]

* * * 1904 * * *

- Mej. A. Rutten, Voorstraat 135, hoopt 4 April hare lessen te hervatten. Opleiding voor het 'Examen Nuttige Handwerken 1905'.
[Dordrechtsche courant 14-3-1904]

- Mej. A. RUTTEN Voorstraat 135, hoopt 4 April hare lessen te hervatten. Opleiding voor het Examen Nuttige Handwerken 1905.
[bron: Dordrechtsche courant, 18 maart 1904]


- Wegens extra port der Wasch- en Verfveeren in den loop van het seizoen, wordne de dames beleefd verzocht hunne Veeren voor 10 September bij mij te doen bezorgen, daar dan de prijs niet verhoogd wordt. 
Mej. C. van Wel, firma F.B.A. HARDENBERG, Wijnstraat 78; 
[bron: Dordrechtsche courant 5-9-1904]

- Mej. M.E. BOLLINGER (Gedipl. in Fröbelen en Slöjd)
meldt, dat de cursussen voor Dames, zowel als voor Kinderen, in Slöjd (karton, klein en hout) aanvangen 1 October. Aanmelding van Leerlingen liefst voor 15 Sept, Adr. van Bleijenburgstraat 34. Bij genoegzame deelneming zal er eene cursus in Fröbelen uitsluitend voor Dames zijn.
[
bron: Dordrechtsche courant, 7-9-1904]

- Frobel-School, Lange Breestraat 14, Mej. M.P. van der Koog, vraagt een Kweekeling en een Volontair.
[
bron: Dordrechtsche courant, 20-9-1904]

- adresboek 1904
H. Minnigh-Straatman (handwerken), Voorstraat 253a (Middelb School voor Meisjes (Steegoversloot))
   Wed. L.D. Minnigh, onderwijzeres handwerken, Voorstraat 157rood
W.J. Bijl, onderwijzeres handwerken, Bagijnhof 21
C. van den Steenhoven, onderwijzeres handwerken, Bagijnhof 42
F.C. van den Steenhoven, onderwijzeres handwerken, Bagijnhof 42
J. Hoskorn, onderwijzeres handwerken, Bagijnhof 58
H. Bakker, onderwijzeres handwerken, Bleekersdijk 31rood
A.E. Udo, onderwijzeres handwerken, Corn. de Wittstraat 11b
N. de Boo, onderwijzeres handwerken, Corn. de Wittstraat 31rood
J.Th.J. de Jamaer, onderwijzeres handwerken, Groenmarkt 2rood
L.J. Veth onderwijzeres in nuttige en fraaie handwerken, Hellingen 41
A.P. Modoo, onderwijzeres handwerken, Hoge Nieuwstraat 43rood
A.G.E. Sizoo, onderwijzeres handwerken, Kasperspad 29
F.M. Tromer, onderwijzeres handwerken, Kleine Kalkstraat 18
D.H. Spits, onderwijzeres handwerken, Kon. Wilhelminstraat 21
J.E. Borstlap, onderwijzeres handwerken, Kon. Wilhelminstraat 6
J.P. Matthijssen, onderwijzeres handwerken, Korte Breestraat 18rood
M.J. de Roo, onderwijzeres handwerken, Kromhout 67rood
L.S.C. Kokkeel, onderwijzeres handwerken, Kromhout 88
C.J. Kokkeel, onderwijzeres handwerken, Kromhout 88
D. van Geel, onderwijzeres handwerken, Levensverz straat 34
J.E. Mast, onderwijzeres handwerken, Merwekade 20rood
N.C. Hofman, onderwijzeres handwerken, Nieuwbrug 8rood
W. van de Rest, onderwijzeres handwerken, Noordendijk 43e
C.W. van Neck, onderwijzeres handwerken, Singel 263
H.C. Schnabel onderwijzeres handwerken, Spuiweg 38
H.E. Lighaam, onderwijzeres handwerken, Steegoversloot 2
E. Poots, onderwijzeres handwerken, Vest (Korte Kolfstraat) 31rood
A. Rutten, onderwijzeres handwerken, Voorstraat (Nieuwburg) 135
A.J. Jilleba, onderw in handw, Voorstraat 280
E.F. Schudi, onderw in handw, Vriesestraat 30
J.C. Eijdman, onderw in handw, Vrieseweg 29rood
G. Bouman, onderw in handw, Houttuinen 13

* * * 1905 * * *

- Mej. A. RUTTEN ONDERWIJZERES a/ 's Normaalschool
Opleiding Acte Nuttige Handwerken 1906. Tot heden slaagden dit jaar 9 van de 10 candidaten. 
[bron: Dordrechtsche courant, 15 en 20 maart 1905]


- Akte Nuttige Handwerken. Aavang van den CURSUS 5 April a.s.
Leerlingen van den vorigen Cursus ALLENgeslaagd. D. VAN GEEL, Levensverzekeringstraat 34.
[bron: Dordrechtsche courant, 30 maart 1905]


- M.P. van der Koog sluit Fröbelschool (na 32 jaar)
[bron: Dordrechtsche Nieuwsblad 27 sept 1905]

- Cursus Maatknippen. M.J. de Roo, Kromhout 67
- Firma Gez. van Schouten, C.A. van Seventer-van den Kieboom,
Voorstraat 299, nabij het Stadhuis. Ontvangen: de Modelhoeden
[bron: Dordrechtsche Nieuwsblad 2 oktober 1905]

* * * 1906 * * *

- OPLEIDING Examen Nuttige Handwerken 1907.
A. RUTTEN, Voorstraat 135
.
Bij de gehouden examens in bovengenoemd vak slaagden dit jaar alle leerlingen (7).
Aanbevelend, A. RUTTEN
[bron: Dordrechtsche courant, 12-3-1906]


- LES IN MANDWERK
.
Mej. MARIE BOLLINGER wenscht les te geven in het vervaardigen van verhscillende soorten Amedrikaansch Mandwerk. Desverkiezende ook in het capitonneeren der fijnere soorten. Condities tot bijwonen van dne cursus f 10. Gunstige aanbeveling.
Adres. A. v. Blijenburgstraat 34.
Spreekuur van 12 1/2 - 1 1/2 uur of des avonds na zes uur.
[bron: Dordrechtsche courant, 20-3-1906]

- adresboek 1906
Middelb School voor Meisjes (Steegoversloot) H. Minnigh-Straatman (handwerken), Voorstraat 253a
mej A Bouman, onderw in handw (bij Effatha)
H.J.P. van der Bruggen, onderwijzeres handwerken, A. van Bleijenburgstraat 34
A.E. Udo, onderwijzeres handwerken, Corn de Wittstraat 11b
F.C. van der Ent, onderwijzeres handwerken, Hellingen 10rood
A.G.E. Sizoo, onderwijzeres handwerken, Kasperspad 29
F.M. Tromer, onderwijzeres handwerken, Kleine Kalkstraat 18
D.H. Spits, onderwijzeres handwerken, Kon. Wilhelminastraat 21rood
J.E. Borstlap, onderwijzeres handwerken, Kon. Wilhelminastraat 6
L.S.C. Kokkeel, onderwijzeres handwerken, Kromhout 88
CJ. Kokkeel, onderwijzeres handwerken, Kromhout 88
D. van Geel, onderwijzeres handwerken, Levens verz straat 34
J.E. Mast, onderwijzeres handwerken, Merwekade 20rood
H.E. Lighaam, onderwijzeres handwerken, Steegoversloot 2
L.J. Veth, onderwijzeres in nuttig en fraai handwerken, Steegoversloot 4
A. Rutten, onderwijzeres handwerken, Voorstraat (Nieuwbrug) 135
Wed LD Minnigh-Straatman, onderwijzeres handwerken, Voorstraat 157rood (Kleine appelsteiger)
E.F. Schudi, onderwijzeres handwerken, Vriesetraat 30rood
J. Schudi, onderwijzeres handwerken, Vriesetraat 30rood
H. Bakker, onderwijzeres handwerken, Bleekersdijk 31rood
N. de Boo, onderwijzeres handwerken, Corn de Wittstraat 31rood
J.P. Matthijssen, onderwijzeres handwerken, Korte Breestraat 18rood
E. Poots, onderwijzeres handwerken, Vest 31rood

- Leerplan voor de Gemeenteschool nr. 2 tot 9 te Dordrecht (maart 1903) / Leerplan voor de gemeenteschool 2, 4-9, 11 en 12 te Dordrecht (14-7-1906; drukproef)
(halfjaarlijkse klassen 1 t/m 12, nuttig handwerken begint in 5e klas, 3 uur per week)
klas 5 - breien, merken
klas 6 - breien, merken
klas 7 - breien, merken
klas 8 - breien, merken, naaien
klas 9 - breien, mazen, naaien
klas 10 - stoppen, mazen, naaien (verstellen)
klas 11 - stoppen, mazen, naaien (knippen, verstellen)
klas 12 - stoppen, mazen, naaien (knippen, verstellen)
[SAD 6-4185 (leerplannen lager onderwijs)]

* * * 1907 * * *

- HET EXAMEN VAN LEERARES IN COSTUMENAAIEN.
Waar het vakonderwijs van meisjes zich de laatste jaren zeer heeft uitgebreid, heeft daar mee gelijke tred gehouden de opleiding van leerkrachten. Voor de vakken van nuttige handwerken b.v. wordt een examen afgenomen om les te kunnen geven op de lagere school. De vakscholen beginnen waar de les eindigd. Een leerares in het bezit van de Akte N.H. moet dus voor eene vakschool of veel uitgebreider kennis bezitten dan haar diploma waarborgt of al lesgevende het tekort aan kennis aanvullen. De akte Handteekenen M.O. geeft voor onze scholen deels te veel - gedeeltelijk te weinig practische kennis.
Toch heeft men met bovengenoemde akten aan den eisch van Staatswege aan de gesubsidieerde scholen gesteld - het benomen van gediplomeerde leerkrachten - voldaan worden.
Moeielijker wordt het wanneer de vakken costume- en linnennaaien geldt. Bij oproepingen van sillicitanten voor die vacatures melden zich de meest uiteenloopende personen....N. VAN BERKUM, Directrice Industrie- en Huishoudschool.
[Dordrechtsche courant, 09-02-1907]

- Heden slaagde te 's-Gravenhage voor 't Examen NUTTIGE HANDWERKEN Mej. JENNY SCHOT, Leerling van Mejuffrouw A. RUTTEN.
[bron: Dordrechtsche courant, 16 februari 1907]


- Heden slaagde te 's-Gravenhage voor 't Examen NUTTIGE HANDWERKEN Mej. H. SLEGT, Leerling van Mejuffrouw A. RUTTEN.
[bron: Dordrechtsche courant, 18 februari 1907]


- Heden slaagde te 's-Gravenhage voor 't Examen NUTTIGE HANDWERKEN Mej. JOHANNA VAN MEERKERK, Leerling van Mejuffrouw A. RUTTEN.
[bron: Dordrechtsche courant, 4 maart 1907]


- De Dames J. van Heusden, E. Holtmartk van Dijkerhof en J. Reus, leerlingen van Mejuffrouw A. RUTTEN, slaagden heden te te 's-Gravenhage voor 't Examen NUTTIGE HANDWERKEN.
[bron: Dordrechtsche courant, 22 maart 1907]


- Mejuffrouw A. RUTTEN beveelt zich aan tot het geven van Onderwijs in Nutt. Handwerken. Opleiding Examen 1908. Ook dit jaar slaagden ale candidaten.
[bron: Dordrechtsche courant, 25 maart 1907]

- Ondergeteekende LEERLINGE van Mejuffrouw D. VAN GEEL, te Dordrecht, slaagde voor het Examen nuttige Handwerken, en betuigt haren DANK voor het degelijk en uitmuntend onderwijs van haar genoten.
BETSY WISBOOM VERSTEGEN
[bron: Dordrechtsche courant, 30-3-1907]


- OPLEIDING Examen Nuttige Handwerken CURSUS begint 9 April. Gebouw PICTURA D. VAN GEEL, Voorstraat 148.
[bron: Dordrechtsche courant, 30-3-1907]

* * * 1908 * * *

- Costuumnaaister gevestigd. Mej. E. BOOGERT, Boogjes No 11
Eenige nette LEEERLINGEN kunnen geplaatst worden.
- Mode Academie Slagveld 7 Rotterdam, Grondige opleiding voor Costumiere en Coupeuse. Bij voldoende deelneming zal ondergeteekende te DORDRECHT een veertiendaagsche CURSUS openen in Maatnemen, Patroonteekenen, knippen en maken van Damescostumes en Mantels..... WILLY H. VAN DEN BERG;
[bron: Dordrechtsche courant, 3-2-1908]

- Mej. M. NOORLANDER, Leerling van Mej. A. Rutten slaagde heden te 's-Gravenhage voor 't Examen Nuttige Handwerken.
[bron: Dordrechtsche courant, 13 febr 1908]


- Mej. C. van Meerkerk, leerling van Mej. A. RUTTEN slaagde heden te  's-Gravenhage voor 't Examen Nuttige Handwerken.
[bron: Dordrechtsche courant, 28 febr 1908]


- Mej. NELLY VAN DER WERFF, leerling van Mej. A. RUTTEN slaagde heden te s GRAVENHAGE voor de Acte Nutt. Handwerken.
[bron: Dordrechtsche courant, 11 maart 1908]


- Mej. Lena Treure,
leerling van Mej. A. Rutten slaagde heden te s Gravenhage voor het Examen Nuttige Handwerken.
[bron: Dordrechtsche courant, 18 maart 1908]


- Mej. NIP WILLEMS, leerling van Mej. A. Rutten slaagde heden te s Gravenhage voor het Examen Nuttige Handwerken.
[bron: Dordrechtsche courant, 27 maart 1908]


- OPLEIDING Examen Nuttige Handwerken Begin Cursus 1 April 1908. D. VAN GEEL, Dordrecht. Voorstraat 148 (Gebouw PICTURA).
[bron: Dordrechtsche courant, 1 en 7 april 1908]


- adresboek 1908
J.H. de Voogd van Straaten, onderwijzeres handwerken, Wijnstraat 68 (op de M.M.S.)
HANDWERKSCHOOL D van Geel, Voorstraat 148rood (=tekengenootschap Pictura!!!!);
    D van Geel, onderwijzeres handwerken, de la Reijstraat 21;
C.J. Kokkeel, onderwijzeres handwerken, Kromhout 88;
L.S.C. Kokkeel, onderwijzeres handwerken, Kromhout 88;
H.E. Lighaam, onderwijzeres handwerken, Steegoversloot 2;
A.J. van der Made, onderwijzeres handwerken, Sint Jorisweg 38c rood;
J.E. Mast, onderwijzeres nuttige en fraaie handwerk, Voorstraat 37;
A. Rutten, onderwijzeres handwerken, Voorstraat 135;
E.F. Schudi, onderwijzeres handwerken, Vriesestraat 30rood;
A.G.E. Sizoo, onderwijzeres handwerken, Kasperspad 29;
D.H. Spits, onderwijzeres i.d. handwerken, Kon Wilhelminastraat 21rood;
A.E. Udo, onderwijzeres handwerken, Corn de Wittstraat 11b;
L.J. Veth, onderwijzeres nuttige en fraaie handwerk, Singel 56rood;

* * * 1909 * * *

- DAMES die naar de Wereldberoemde Methode HIRSCH, Bekroond te Berlijn, Londen en Dresden, MAATKNIPPEN wenschen te leeren, vervoege zich bij Mej. M. KLIPHUIS, adres den Heer A. LANGEWEG, Willemstraat 1, hoek Dubbeldamscheweg.
[bron: Dordrechtsche courant, 8-2-1909]

- Examen "Nutt. Handw." Den Haag.
Mej. JANNIE SCHOTEL, leerlinge van Mej. A. RUTTEN, slaagde heden voor bovengenoemd Examen.
[bron: Dordrechtsche courant 17-2-1909]


- Examen "Nutt. Handw." Den Haag.
De Dames Nellie Dooren en Kl. Eterman, leerlingen van Mej. A. RUTTEN, slaagde heden voor bovengenoemd Examen.
[bron: Dordrechtsche courant 18-2- 1909]


- Examen "Nutt. Handw." Den Haag.
De Dames G. BAAR en A. KOOPMANS, leerlingen van Mej. A. RUTTEN, slaagde heden voor bovengenoemd Examen.
[bron: Dordrechtsche courant 19-2- 1909]


- Geslaagd voor de akte Nuttige Handwerken Mej. Jeannette Köhler, te Papendrecht. Leerlinge van Mej. D. van Geel, te Dordrecht.
[bron: Dordrechtsche courant 11-3-1909]


- Examen "Nutt. Handw." Den Haag.
De Mej. Lou Boerman, leerling van Mej. A. RUTTEN, slaagde heden voor bovengenoemd Examen.
[bron: Dordrechtsche courant 15-3- 1909]


- Examen "Nutt. Handw." Den Haag.
De Mej. ANNA VOS, leerlinge van Mej. A. RUTTEN, slaagde heden voor bovengenoemd Examen.
[bron: Dordrechtsche courant 19-3- 1909]


- Geslaagd voor de akte Nuttige Handwerken Mej. A. VAN DE GRAAF, te Papendrecht, leerlinge van Mej. D. van Geel, te Dordrecht.
[bron: Dordrechtsche courant, 1 april 1909]

- Examen "Nutt. Handw." Den Haag.
Mej. M. SCHUT, leerlinge van Mej. A. RUTTEN, slaagde heden voor bovengenoemd Examen.
[bron: Dordrechtsche courant, 3 april 1909]


- HANDWERKSCHOOL
D. VAN GEEL DORDRECHT

Gelegenheid tot het bezichtigen van het WERK DER LEERLINGEN op Woensdag 28 Juli tot en met Zondag 1 Augustus, van des morgens 10 tot s avonds 9 uren. Ouders der Leerlingen vrijen toegang. Belangstellenden tegen betaling van 10 cent ten bate der Dordrechtsche Gezondheidskolonie.
[bron: Nieuwe Gorinchemsche Courant, 29/07/1909; p. 3/4]

- Cursus Maatknippen.
  Aanvang van den Nieuwen CURSUS 1 September. 
  Aanbevelend. Mej. M.J. DE ROO, Kromhout 67.
[
bron: Dordrechtsche courant, 23, 26 en 30 aug 1909]

- Handwerk- en Mode-Vakschool, Voorstraat 148, (gebouw Pictura) Dordrecht
aangesl. bij de "Modevakschoolvereeniging", waarvan de statuten zijn goedgekeurd bij Kon. Bes. v. 12 Aug. Staatsbl. 1148.
Onderricht voor Dames, die het vervaardigen van hare eigen COSTUMES volgens de nieuwste methode wenschen te leeren.
Opleiding voor akten Nuttige en Fraaie Handwerken en Diploma's Leerares, Coupeuse of Costumičre.
Inlichtingen te bekomen bij de Directrice, Mej. D. VAN GEEL.
[
bron: Nieuwe Gorinchemsche Courant, 16, 23 en 30 september 1909; p. 3/4]

- (envelop 1) (2-10-1909) tot 's avonds 9 uur doorwerken:
* Gezusters WANDERS, Voorstraat 200-202., in dameshoeden
* Joh.C. Brouwer, Corn de Wittstraat 35, in dameshoeden.
* P. Coenegracht, Wijnstraat 122, in dameshoeden.
* mej. C. van Aken, Vriesestraat 122, in dameshoeden.
* G. KEUSS, Voorstraat 188-192, in dameshoeden.
- (6-10-1909) tot 's avonds 9 uur doorwerken:
* mej. J.C. KLOPPERT-Groenenberg, in dameshoeden.
* mej. P. Simons, in damescostuums.
* mej. J. BOTHOF, Hofstraat 2, in dameshoeden.
* mej. W.J. de JAMAER, Wijnstraat 113rd, in dameskleeding.
* M. Jonkers-Stillebroer, Noordendijk 339, in damescostuums.
* mej. M.J. de ROO, Kromhout 67, in damescostuums.
[BRON: Stadsarchief Dordrecht, archief 6, invent. 3544]

* * * 1910 * * *

- Mej. DIENA SCHOT, leerling van Mej. A. Rutten behaalde heden te 's-Gravenhage de acte Nuttige Handwerken.
[bron: Dordrechtsche courant, 10-2-1910]


- RIJKSNORMAALLESSEN. Aan de R.N.L. te Dordrecht wordt, tegen 1 Mei a.s. voor 4 uren per week, tegen eene jaarliksche belooning van f 50 per wekelijksche lesuur, eene Onderwijzeres in de Nuttige handwerken voor Meisjes gevraagd.
Sollicitatiestukken gelieve men voor 22 februari a.s. te zenende aan den Directeur G. DEKKER.
Dordrecht, 11 februari 1910.
[bron: Dordrechtsche courant, 11-2-1910]

- Mej. Nannie den Hollander, leerling v. Mej. A. Rutten behaalde heden te 's-Gravenhage de acte Nuttige Handwerken.
[bron: Dordrechtsche courant, 12-2-1910]


- Mej. Toos Schalke, leerling van Mej. A. Rutten behaalde heden te 's-Gravenhage de acte Nuttige Handwerken.
[bron: Dordrechtsche courant, 17-2-1910]


- De Dames Jeanne Roosa en Adrie Scholenberg, leerlingen van Mej. A. Rutten behaalde heden te 's-Gravenhage de acte Nuttige Handwerken.
[bron: Dordrechtsche courant, 18-2-1910]


- examens nuttig handwerken
(te 's-Gravenhage) A.L.F. Schoolenberg, A.J.W. Roosa, beide Dordrecht;
[bron: NRC 1910_02_19_1_03]

- De Dames C. van der Want, Neeltje Dijkwel, Dien Hombroek en Anna Ponsen, leerlingen van Mej. A. Rutten behaalde heden te 's-Gravenhage de acte Nuttige Handwerken.
[bron: Dordrechtsche courant, 19-2-1910]


- Mej. Anna Nijland, van Dubbeldam, leerling van Mej. A. Rutten behaalde heden te 's-Gravenhage de acte Nuttige Handwerken.
[bron: Dordrechtsche courant, 22-2-1910]


- Mej. LENA DEKKER (te Vuren), leerling van Mej. A. Rutten behaalde heden te 's-Gravenhage de acte Nuttige Handwerken.
[bron: Dordrechtsche courant, 2-3-1910]


- Mej. BETSIE DE VRIES, leerling van Mej. A. Rutten behaalde heden te 's-Gravenhage de acte Nuttige Handwerken.
[bron: Dordrechtsche courant, 3-3-1910]


- De dames Emma de Munnik en Dick van Wijngaarden, leerlingen van Mej. A. Rutten behaalde heden te 's-Gravenhage de acte Nuttige Handwerken.
[bron: Dordrechtsche courant, 7-3-1910]


- Handwerk- en Mode-Vakschool, Voorstraat 148 (gebouw Pictura), direcrtrice Mej. D. VAN GEEL.
OPLEIDING EXAMENS: Nuttige en Fraaie Handwerken en Costuumvak.
Vacantie van 22 Maart tot 5 April.
[bron: Dordrechtsche courant, 19 maart 1910]


- OPLEIDING Examen Nutt. Handw. 1911. A. RUTTEN, VOORSTRAAT 135.
(In Febr. jl. geslaagd 14 candidaten)
[bron: Dordrechtsche courant, 21 maart 1910]


- examens nuttig handwerken
(te 's-Gravenhage 30/3) F.W. Oudt, te Dordrecht
[Het Volk 1910_04_01_0_04 ]

- KLOSKANT. Gelegenheid tot leeren vervaardigen van KLOSKANT, des woensdagmiddags 2-4, bij Mej. BOLLEMAN VAN DER VEEN, Levensverzekeringstraat 10.
[Dordrechtsche courant, 9-6-1910]


- Cursus Maatknippen.
Aanvang van den nieuwen cursus 1 September a.s.
Aanbevelend, Mej. M.J. de Roo, Kromhout 87.
Gediplomeerd Leerares der Mode-Academie Amsterdam en Brussel.
[bron: Dordrechtsche courant, 6-8-1910]

- Cursus Maatknippen. Aanvang van den nieuwen cursus 1 September a.s. Aanbevelend Mej. M.J. DE ROO, Kromhout 67. Gediplomeerd Leerares der Mode-Academies Amsterdam en Brussel.
[bron: Dordrechtsche courant, 27-8-1910]

- Leerplan voor het onderwijs in de nuttige handwerken op de Gemeentescholen 2-7, 11 en 12 te Dordrecht.
[5de klasse]
Breien 2 uur - een kouseband, een nachtzak, een onderlijfje
Merken 1 uur - een stramienlap van 27 cm in 't vierkant, gezoomd met den flanelsteek, 3 randjes, de kruisjes van rechts naar links, den lap niet draaien
[6de klasse]
Breien 2 uur - een kousje van 64 steken - een voetje
Merken 1 uur - voortzetting randjes. Het alphabet in methodische volgorde
[7de klasse]
Breien 1 uur - een kousje van 64 steken
Merken 1 uur - gewone letters, alphabetisch en cijfers
Naaien 1 uur - Een naailap van congresgaas (fijn wit) van ca. 34 cm: rijgen, stiksteek, stiknaad, platte zoom - 2 kanten zoomen, 2 kanten flanelsteek
[8ste klasse]
Breien 1 uur - een sok van 64 steken
Merken 1 uur - Op congresgaas (grof creme) Letters alphabetisch en cijfers
Naaien 1 uur - Naailap van triplure ca 34 cm: overhandsche naad met zoomen en stiknaden met overnaaien
[9de klasse]
Breien 1 uur - Maaslap breien. Herhaling teen en hiel.
Mazen 1 uur - Overmazen en aanmazen
Naaien 1 uur - Een kussensloopje van geel katoen ca 30 cm lang
[10de klasse]
Breien 1 uur - stukken inbreien
Stoppen 1/2 uur - Kousen stoppen
Mazen 1/2 uur - Een recht gaatje van 2, 3 en meer toeren
Naaien 1 uur - een kinderzak van wit keper. Beginnen met verstellap van triplure
[11de klasse]
Stoppen 1 uur - Doorstoppen, schiften, in fijn wit congresgaas
Mazen 1 uur - voortzetting
Naaien 1 uur - voortzetting verstellap - knoopsgaten
[12de klasse]
Stoppen 1/2 uur - Gaatjes
Mazen 1/2 uur - mazen 2 recht, 2 averecht
Naaien 2 uur - Knippen en naaien van een hemd van geel katoen (50 cm lang). Verstellap van bont.
NB. Waar in dit leerplan sprake is van halve uren, is de bedoeling, dat aan dat vak om de twee weken 1 uur wordt gewijd.
    Dordrecht, 11 Juni 1910.
De Hoofden der Gemeentescholen 2, 4-7, 11 en 12.
J. Koopmans, C. Regoor, S. Schotel, H.J. Knaap, G. Dekker, P.A. de Lange, K. Klomp
Goedgekeurd door den Schoolopziener in het district Dordrecht / Rotterdam, 21 Juni 1910. P. le Grand
Goedgekeurd door Burgemeester en Wethouders van Dordrecht, den 18den Augsutus 1910/ De Secretaris D. van Houten, De Burgemeester H.J. Wichers
[bron: SAD 489-22784 (over 1910)]

NB.
lagere schoolklas 5 = lagere schoolklas 3 = groep 5 (kinderen ca 9 jaar)
lagere schoolklas 6 = lagere schoolklas 3 = groep 5 (kinderen ca 9 jaar)
lagere schoolklas 7 = lagere schoolklas 4 = groep 6 (kinderen ca 10 jaar)
lagere schoolklas 8 = lagere schoolklas 4 = groep 6 (kinderen ca 10 jaar)
lagere schoolklas 9 = lagere schoolklas 5 = groep 7 (kinderen ca 11 jaar)
lagere schoolklas 10 = lagere schoolklas 5 = groep 7 (kinderen ca 11 jaar)
lagere schoolklas 11 = lagere schoolklas 6 = groep 8 (kinderen ca 12 jaar)
lagere schoolklas 12 = lagere schoolklas 6 = groep 8 (kinderen ca 12 jaar)

- 2. Onderwijs in de nuttige handwerken.
Onze Subcommissie voor dit onderwijs, bestaande uit de dames Vos en van Wageningen, bericht ons het volgende:
Evenals vorige jaren werden de lesuren van het onderwijs in de nuttige handwerken weer af en toe door de damesleden der commissie bezocht.
Ten einde zich op de hoogte te stellen van de resultaten van het leerplan, dat 1 October 1910 werd ingevoerd op de scholen 2, 4 tot 7, 11 en 12 en dus nu gedurende twee cursussen gevolgd is, bezochten de dames der Subcommissie in September alle bovengenoemde scholen in het lesuur der handwerken. Zij bevonden, dat het onderwijs in de handwerken in den afgeloopen cursus te lijden had gehad van de groote warmte in 1911.
De meeste onderwijzeressen zijn van oordeel, dat het leerplan goed voldoet en dat de opgegeven leerstof verwerkt kan worden in den daarvoor bestemden tijd. Er zal echter nog een cursus moeten verloopen, voordat op alle scholen alles goed geregeld zal zijn. Op enkele scholen is het verschil tusschen het tegenwordig en het vroeger gevolgde leerplan zoo groot, dat eerst in 1912 het geheele leerplan zal kunnen gevolgd worden.
Op één school werd het leerplan door nalatigheid der onderwijzeressen neit gevolgd, zoodat daar eenige verwarring heerschte, In één klasse werd o.a. eerst midden in den cursus met het nieuwe leerplan begonnen; in een andere klasse had een vergissing met congresgaas en stramien plaats gehad, wat natuurlijk niet gunstig werkte op het onderwijs. In 't begin van den nieuwen cursus werd door de Subcommissie nog eens een bezoek aan bedoelde school gebracht en vond zij toen alles beter geregeld, zoodat ij verwacht , dat in 1912 de resultaten van dit onderwijs beter zullen zijn dan in het afgeloopen jaar.
In enkele scholen heeft het onderwijs te lijden onder het te groot getal leerlingen. Een klasse van 32 meisjesleerlingen is beslist te groot, om met vrucht klassikaal onderwijs in handwerken te kunnen volgen.
Ook veel schoolverzuim oefent een nadeeligen invloed op het onderwijs. Verscheidene meisjes verlaten reeds om half 12 om verschillende redenen de school; andere kinderen hebben verlof voor veldarbeid.
Met zeer veel genoegen werd door de Sub-Commissie een bezoek gebracht aan de R.K. Meisjesschool. Hier wordt altijd bijzonder veel werk gemaakt van het onderwijs in handwerken en zijn de resultaten dan ook uitstekend.
In den loop van het jaar achtten wij ons verplicht, een rondschrijven te zenden aan de Hoofden der scholen, om hen opmerkzaam te maken op het bestaan eener Subcommissie voor het onderwijs in de nuttige handwerken. Deze Subcommissie is ook belast met het doen van keuze voor het aankoopen der benoodigheden voor dit onderwijs en met het houden van toezicht op de levering daarvan. Wij richtten daarom tot de Hoofden het verzoek op- of aanmerkingen op ditgebied voortaan ter kennis te willen brengen van deze Subcommissie.
(bron: jaarverslag gemeente Dordrecht over 1910)

* * *

(c) EvD Dordrecht okt-nov 2009, 2010.