uit archief 121 (plaatselijke schoolcommissie lager onderwijs)

 

* * 1870 * *

(envelop 1)
- [1m] Arie Stam, 2e armenschool
- [2m] (7-1-1870) Dordrecht den 7den januari 1870. WelEd. Gestr. Heer, Naar aanleiding eener annonce voorkomende in de D.C. van den 28sten Dec. ll. neem ik de vrijheid mij als sollicitante naar de betrekking van Onderwijzeres tot opleiding van Meisjes voor het Examen van Bewaarschoolhouderes aan te melden, hopende daarvoor in aanmerking genomen te worden, daar ik als hulponderwijzeres geëxamineerd ben en mij in de laatste jaren uitsluitend op het geven van onderwijs aan meisjes toegelegd heb. De Heer ROTTIER aan wiens school ik sinds ruim twee en een half jaar als hulponderwijzeres werkzaam ben, heeft zich met welwillendheid bereid verklaard alle nadere inlichtingen te geven. Mij met bescheidenheid in uwe opmerkzaamheid aanbevelende, heb ik de eer mij met de meeste hoogachting te noemen. Van UWelEd de dienstv. dienares, E.E. Leupen.
+ (Dordrecht 6 Januari 1870) WelEd Zeer ge. Heer! Naar aanleiding der advertentie in de Dordrechtsche Courant van 1 dezer heb ik de eer mij aan te melden als sollicitante naar de betrekking van onderwijzeres aan de inrichting tot opleiding van bewaarschoolhouderessen te dezer stede. De hierbij overgelegde acte geeft mij naar mijne meening daartoe de bevoegdheid. Mij vlijende met een gunstig resultaat mijner sollicitatie verblijf ik met achting, Uw dienstw. dienaresse E.E. Breedveld Sterkman. [Elizabeth Cornelia Sterkman, tr. 11-09-1867 Gerrit Jan Breedveld, hulponderwijzer (1868)]
+ (Dordrecht 4 Januari 1870) WelEdele Heeren. De ondergeteekende neemt de vrijheid zich aan te melden als sollicitante en wenscht als zoodanig in aanmerking te komen; ten einde onderwijs te geven aan hen, die zich voorbereiden voor het examen der bewaarscholen. Mij verder aanbevelende in UEd gunst noem ik mij UEd Ond. Dienstw. Dien. L. van Dongen. [Leendert van Dongen, hulponderwijzer (1873), onderwijzer (1879)]
      (Dordrechtsche Courant 29 december 1869/1 januari 1870)
- [4m] damescomitie 'De Magt van het Kleine' (de Bosson, de Kat, Wijers ...).
- [6m] (Maandag den 6 December 1869) Gelezen zijnde eene Missive van de Plaatselijke School Commissie alhier dd 1 December ll np 184 ten geleide van een afschrift van het door haar vastgestelde Reglement voor de inrigting tot opleiding van Bewaarschoolhouderessen alhier onder mededeeling dat die inrigting op 15 September is geopend en de beschikbare f 120 aan de onderwijzeres Mejufvrouw K. Reus is toegekend. Is Goedgevonden zulks voor kennisgeving aan te nemen en hiervan bij extract mededeeling te doen aan de Plaatselijke School Commissie voornoemd. De Burgemeester.
- [7m] D. Tijssens.
- [9m] Staat der Bewaar- en kleinkinder -of maitressenscholen in 1868.
openbare bewaarschool, 1 onderwijzeres, 6 helpsters, 126 jongens, 129 meisjes = 255
a Bijzondere bewaarschool, 2 onderwijzeres, 10 helpsters, 188 jongens, 195 meisjes = 383
b Bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 4 helpsters, 95 jongens, 110 meisjes = 205
c Bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 0 helpsters, 10 jongens, 9 meisjes = 19
d Bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 1 helpsters, 10 jongens, 13 meisjes = 23
e Bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 1 helpsters, 22 jongens, 14 meisjes = 36
f Bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 2 helpsters, 20 jongens, 18 meisjes = 38
g Bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 0 helpsters, 21 jongens, 17 meisjes = 38
h Bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 2 helpsters, 6 jongens, 5 meisjes = 11
Bijzondere kleinkinder -of maitressenschool, 1 helpsters, 12 jongens, 8 meisjes = 20
AANMERKINGEN
De cijfers zijn van 31 Januarij 1869. Onder de onderwijzeressen zijn alle geexamineerde, zoowel hoofd als hulponderwijzeressen vermeld. De Openbare Bewaarschool is eene gemeente School. De acht bijzondere bewaarscholen zijn de volgende:
a=van de Nederduitsche hervormde diakonie.
b=van de Roomsch Catholijke Gezindte.
c=Christelijke Bewaarschool
d, e, f, g en h van Mejufvrouwen Govers, Reus, de Waal, Vliegenthart en de weduwe Kunst-v.d. Heuvel. De eenig overgebleven maitressensschool os van Vrouw van der Want. Aldus opgemaakt door de plaatselijke School Commissie te Dordrecht den 21 December 1869. Namens haar: G.P.A. Struijk.
- [10m] (Dordrecht 18-12-1869) Naar aanleiding van art. 1 van het Reglement voor de openbare amenscholen, heb ik de eer U te doen toekomen, twee opgaven van kinderen, wier ouders bij het Burgerlijk Armbestuur en Diakenen der Nederduitsch Hervormde Gemeente bedeeld worden, met verzoek die kinderen opgemelde school te doen opnemen. De Burgemeester. 
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool wordt verzocht: 1. Hendrik Vermeulen/Maaike Koopman (Adriaan 22-12-1863; 2. Jasper Wapperom/Pieternella van der Spoel (Pieter 15-10-1863).
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool wordt verzocht (1869): 1. Pieter van Doorn/Willemina Driessen (Janus 1-2-1863, wijk 10 met diaken G. van Dorsser);
+ AANNEMINGSLIJST van nieuwe leerlingen voor de 1e Stads Armenschool op den 20 December 1869: 1. Frans van Efferen, Kromme Elleboog; 2. Jan Vink, Kromme Elleboog; 3. Adrianus Driessen, Lange Breestraat; 4. Pieter Bouman, Breedweg; 5. Johanna Stolk, Kromme Elleboog; 6. Hermina Smits, Kolfstraat; 6. Maria van der Hum, Kolfstraat; 7. Anna Maria Sophia Zomermeijer, Hellingen (2e tusschenschool); 8. Jenneke Aagje Zomermeijer, Hellingen (2e tusschenschool); 9. Sientje Kuilenburg, Prinsestraat; 11. Margareth Chatarina Grootenboer, Varkenmarkt (2e tusschenschool); 12. Margaretha Farber, Vriesestraat; 13. Helena Farber, Vriesestraat; 
+ AANNEMINGSLIJST van nieuwe leerlingen voor de 2e Stads Armenschool op den 20 December 1869: 1. Hendrika Johanna Dalm, Noordendijk; 2. Elisabeth van Dalen, Marienbornstraat; 3. Gijsbert Ridderhof, Torenstraatje (van de 1e tussenschool); 4. Agatha Ridderhof, Torenstraatje; 5. Sirkje Spoel, Doelenstraat; 6. Pieter Johanes van der Koog, Heerhijmansuisstraat; 7. Matje Jacoba Ijskoot, Marienbornstraat; 8. Hendrika Maria Potters, Heerhijmansuisstraat; 9. Henriette van der Koogh, Lijnbaan (van de 1e tusschenschool); 10. Teuntje Christina de Jong, Heerhijmansuisstraat; 11. Adriaantje van der Ende, Augustijnenkamp; 12. Cornelia de Klerk, Torenstraatje; 13. Arie Frenk, Heerhijmansuisstraat; 14. Jacob van den BOSCH, Noordendijk; 15. Jan de Haan, Mattenstijger; 16. Elisabeth de Haan, Mattenstijger; 17. Johannes den Bezemer, Heerhijmansuisstraat; 18. Lena Johanna van Lindonk, Nieuwstraat; 19. Willemina Kamberg, Heerhijmansuisstraat; 20. Pieter Wapperom, Heerhijmansuisstraat; 21. Adriana Vermeulen, Marienbornstraat; 22. Janus van Doorn, Steenstraat (Herv. Diakonie);
- [11m] J.A. Kamberg te Katwijk, C. Reus;
- [15m] Joh. Blackstone.
- [16m] C. Reus.
- [20m] (20-1-1870) Wij hebben met belangstelling kennis genomen van den inhoud uwer missive van 9 Januarij ll no. 2 betreffende de voorziening in de vacature van onderwijzeres aan de inrigting ter opleiding van bewaarschoolhouderessen ontstaan door het aan Mej. C. Reus als zoodanig verleend eervol ontslag. Wij hebben de daarbij door U aangevoerde redenen ter aanbeveling van de candidatuur van Mej. de Wed. Kunst met ernst overwogen en ofschoon wij niet mogen ontkennen dat er eenig geldelijk bezwaar aan verbonden is, kunnen wij ons wel met uwe zienswijze in dezen vereenigen, weshalve wij de eer hebben U te magtigen, bedoelde weduwe Kunst op de door U aangewezen voorwaarden als onderwijzeres aan bovengemelde inrigting aan te stellen met toekenning van eene jaarlijksche toelage van f 150. Burgemeester en Wethouders.
- [22m] (Dordrecht 14 Januari 1870) Namens Regentessen deelen wij de Commissie mede, dat Mejufvrouw Veltman, de betrekking van Presidente op zich heeft genomen in de plaats van Mevrouw Blom, terwijl wij de Commissie voor de vacature van Regentes in de plaats van Mevrouw Blom voordragen Mevrouw Schuijten van Heijningen, Gravenstraat, van wier wij na bij onderscheidenen dames refus(?) te hebben geleden, de toezegging hebben verkregen zich de benoeming als regentes der Openbare Scholen zouden laten welgevallen. Wij nemen alzoo de vrijheid UEd aan de Commissie voor te stellen en voegen er alsdan tot 2de persoon bij Mevrouw Essenius Greeff Slotemaker. Namens Regentessen, J.J. de Koning Brand.
- [23m] brief C. Reus.
- [26m] Hendrik Corn. 't Hooft, geb. 28-12-1857.
- [27m] (2 Februarij 1870) Naar aanleiding van eene missive van de plaatselijke schoolcommissie van 24 Januarij ll, no. 5, houdende kennisgeving van de benoeming van C. Lippitz tot helpster bij het onderwijs in de handwerken aan de 2e Stads-Tusschenschool wordt op voordragt van Burgemeester en Wethouders besloten haar eene jaarwedde van f 30 toe te kennen bereids ingegaan den 3 Januarij ll. Hiervan zal bij extract dezer mededeeling worden gedaan aan de Schoolcommissie voornoemd en enz. De Burgemeester.
- [28m] (7 Februarij 1870) Gelezen zijnde eene missive van de Plaatselijke School Commissie alhier dd 3 Februarij ll no 12, houdende mededeeling dat Mevrouw Blom-van Broek heeft bedankt voor de herbenoeming als Regentes voor het onderwijs in de handwerken aan meisjes op de openbare scholen voor lager onderwijs, onder toezending van eene aanbevelingslijst van twee personen, ter voorziening in die vacature. Gezien art 8 van de bijzondere bepalingen voor genoemd onderwijs. Is goedgevonden Mevrouw Schuijten geboren van Heijningen te benoemen tot regentes voor het onderwijs in de handwerken aan meisjes op de openbare scholen voor lager onderwijs. En zal hiervan bij extract mededeeling worden gedaan aan de Plaatselijke Schoolcommissie ter informatie. De Burgemeester.
- [31m] (Aan de Plaatselijke School Commissie te Dordrecht) De Vereeniging tot bespreking van Algemeene Bedragen alhier, heeft onlangs aan uw Commissie , bestaande uit een vijftal harer leden de taak opgedragen om pogingen in het werk te stellen ten einde hier ter stede een Hoogere Burgerschool voor meisjes wordt opgericht. Die Commissie bestaande uit de HH. Dr. J.C. van Deventer, J.J.B.J. Bouvy, J. Vriesendorp, dr. P.M. Keller van Hoorn en Dr. A. van Oven heeft de eer U bij dezen kennis te geven van haar bestaan, en U tevens te verzoeken een of meer leden uit uw midden te willen afvaardigen, ten einde met haar samen te werken tot een doel dat zeker ook Uw sympathie wegdraagt. Namens de Comissie voornoemd, De Secretaris A. van Oven (Dordrecht 8 Febr 1870).
- [32m] (Dordrecht 11 Februarij 1870) Mede uit naam van Regentessen deelen wij de Commissie mede dat ter vervulling der vacature ontstaan door E. de Kreuk op de tweede Stads-tusschenschool zich heeft aangemeld Mej. [
Maria Goverdina Wilhelmina] van der Broek, oud 19 jaar, woonplaats Varkenmarkt, die aan alle vereischten voldoet, zij is drie jaren werkzaam geweest in de betrekking bij Mej. [Neeltje Wilhelmina] Nielsen, van welke wij zeer gunstige rapporten hebben ingewonnen; kan(?) het zijn zoude het ons aangenaam zijn als zij zoo spoedig mogelijk geplaatst werdt(?) daar er groote behoefte op dit oogenblik op de school bestaat. Verder nemen wij de vrijheid de Commissie te verzoeken of wij eens zouden mogen ontvangen de opgave van het salaris van de hoofdonderwijzeressen en helpsters van alle de scholen, als ook het nieuw Reglement of de veranderde bepalingen welke daarin door de Commissie zijn gemaakt. Namens Regentessen, J.J. de Koning Brand
- [33m] (14-2-1870) Wij hebben de eer U te berigten dat Mevrouw C.E. Schuijten-van Heijningen, de benoeming van Regentes voor het onderwijs in de handwerken voor meisjes, op de openbare scholen voor lager onderwijs heeft aangenomen. Burgemeester & Wethouders van Dordrecht.  
[NB. Johannes Schuijten, geb. Dordrecht 13-9-1824, overl. Dordrecht 22-2-1881, begr. Dordrecht (algemene begraafplaats) 23-2-1881 (56 jr.; c-q-22), tr. Meppel 9-6-1849 Catharina Elizabeth van Heijningen, geb. Rijswijk 1823, dochter van Hendrik van Heijningen en Wilhelmina Gerredina Kits.]
- [35m] (Dordrecht den 22 Februarij 1870, No. 40/128) Overeenkomstig uw advies van 3 Febaruij ll zullen wij aan den gemeenteraad vorstellen aan Mejufvrouw Usener tijdelijk, doch aanvankelijk slechts voor een Jaar, toetestaan, om haar aantal leerlingen tot 75 uit te breiden, onder uitdrukkelijke voorwaarde dat haar hulppersoneel met een vierde hulponderwijzeres worde vermeerderd, terwijl wij, bij aanneming van dit voorstel, mejufvrouw Usener zullen herinneren, dat zij bij de keuze van hulponderwijzeressen ingevolge den geest harer instructie, met uwe Commissie behoort in overleg te treden. Wij deelen voort geheel uw gevoelen, dat er meerdere gelegenheid zal moeten geopen worden voor het onderwijs van meisjes. Uwe vergadering geeft ons in overweging hieraan te voldoen door eene tweede gesubsidieerde school. Bij ons is echter besproken, of, door intrekking der verleende subsidie aan Mejufvrouw Usener en door oprigting eener openbare middelbare school niet beter in de behoefte zou worden voorzien, dan door eene tweede gesubsideerde inrigting voor meer uitgebreid lager onderwijs.
Mogt bij gemis van een vast kriterium in de wet, waar de grenslijn tusschen meer uitgebreid lager en middelbaar onderwijs behoort te worden getrokken, de vraag rijzen, wat wij met die openbare school voor middelbaar onderwijs zouden bedoelen, dan vinden wij geen bezwaar te antwoorden, dat wij op het oog hebben eenen inrigting ongeveer zoo als te Haarlem werd gevestigd, alwaar dit onderwijs binnen matige grenzen is zamengevat, en een belangrijk deel der kosten uit rijks Subsidie en schoolgeld wordt bestreden. Alvorens ter voorziening in de gerezen behoefte eenig voorstel aan den Raad te doen, achter wij het raadzaam, dat het door ons geopperde denkbeeld naauwkeurig werde onderzocht en overwogen, weshalve wij Uwe vergadering beleefdelijk uitnoodigen ons deswegens nader te willen dienen van berigt en raad. Burgemeester en Wethouders.
- [38m] M.H. Rottier, Sophia Petr. van Stokrom (1-3-1870);
- [40m; LEERPLAN] (Dordrecht 5 Februari 1870) Bij dezen heb ik de eer U den verlangden rooster der werkzaamheden toetezenden. Bij den aanvang van het leerjaar heb ik de afdeelingen a en b van de 2e klasse kunnen vereenigen, daar echter in de maand November 8 meisjes voor de 3e klasse kwamen, heb ik die in twee deelen gesplitst. in de hoop dat deze verandering de goedkeuring der schoolcommissie zal wegdragen, heb ik de eer mij met de meeste hoogachting te noemen. Uwe dv. Dienares, R. Usener.
- [43m] verslag lager onderwijs.
- [45m] verslag openbare scholen.
- [48m] (19-3-1870) C.E. van Deventer.
- [49m] (19 Maart 1870) Naar aanleiding van art. 1 van het reglement voor de openbare Armenscholen, heb ik de eer U te doen toekomen twee opgaven van kinderen wier ouders bij het Burgerlijk Armbestuur en Diakenen der Ned. Hervormde Gemeenten alhier bedeeld worden, met verzoek die kinderen op gemelde school te doen opnemen. De Burgemeester.
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Hendrika Buitenhek (Johannes 1-2-1864); 2. Johannes van Dijl/Ida Johanna Jileba (Abraham 19-5-1863); 3. Geertruida van Leen (Frederika 27-1-1864); 4. Arei Ridderhof/Johanna Cornelia Kroonen (Adriana Johanna 31-03-1864); 5. Huibert Scheepbouwer/Hendrika Kemink (Helena 14-2-1864); 6. Arie Tijl/Neeltje Sok wed (Bernardus 24-2-1864); 7. Arie Spoel/Johanna ... (Arie 1-6-1862);
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Jan Rombout/Johanna van Leen (Jan Frans 10-1-1864); 2. Jacobus van Helden/Rijka Kroon (Rijka Jacoba 25-2-1864); 3. Magchiel van Berkel/Josiena Jonkers (Leonardus 15-1-1864, wijk 3 van W.A. Kemp).
+ LIJST Aanvrage tot magitigng ter plaatsing van ene kind op de Stads-armenschool: Daniel HINS, geboren 4 Maart 1864, zoon van Coert Hendrik Hins en Aaltje Koenraads (Ev. Luth. Armbestuur)
+ Aannemingslijst van nieuwe leerlingen voor de 1e Stads-Armenschool 21 Maart 1870: 1. Abraham Dijl, Botjesstraat; 2. Hermina E. Tarmond, Kromme Elleboog; 3. Rijka Jacoba van Helden, Hellingen; 4. Elisa C. Grauw, Kolfstraat; 5. Anna M. van Unnik, Vervolde gracht; 6. Cornelia den Ouden, Raamstraat; 7. Lodewijk Busink, Raamstraat; 8. Gerrit Busink, Raamstraat; 9. Stephanus Tielekind, Raamstraat; 10. Johanna Maria Möls, Hil; 11. Adrianus Antonie Geleijns, Hellingen, 12. Pieter Erkes, Kromme Elleboog; 13. Maria Kampman, Bagijnhof, 14. Johanan A. Nobel, Vest, 15. Catharina L. Farber, Sarasgang; 16. Jacoba de Rot, Hellingen; 17. Grietje Grootenboer, Dolhuisstraat; 18. Arie van Belle, Slikveld; 19. Clasina de Quartel, Stoofstraat; 20. Cornelis J. Scheepbouwer, Kolfstraat; 21. Hendrika Reus, Breedstraat; 22. Dirkje Reus, Breedstraat; 23. Antje Daneel, Hellingen; 24. Martinus C. Sleeking, Bleekersdijkje; 25. Maartje van der Graaf, Hoogt; 26. Margarita de Meer, Vervolde Gracht; 27. Adriana Barto, Kromme Elleboog;
+ Aannemingslijst van nieuwe leerlingen voor de 2e Stads-Armenschool 21 Maart 1870: 1. Frederik Gert de Kraaij, Frankenstraat; 2. Johannis Buitenhek, Mattensteiger; 3. Frederika van Leen (B.A.), Breeweg; 4. Adriana Johanna Ridderhof, Marienbornstraat; 5. Bernardus Tuijl (B.A.), Marienbornstraat; 6. Jan Frans Rombout, Marienbornstraat; 7. Leoanrdus van Berkel, Marienbornstraat; 8. Hendrik Mast, Noorderpoort Vest; 9. Johannes Adrainus Nerdermeijer, Augustijnenkamp; 10. Johannis van der Made, Heerheijmanhuisstraat; 11. Anna Hermina van Efferen, Wijngaardstraat; 12. Margrita Vermeij, Weeshuisstraat; 13. Johanna den Oude, Nieuwstraat; 14. Machiel den Oude, Nieuwstraat; 15. Pieter Boshamer, Rietdijkstraat; 16. Huibert Hombroek, Nieuwbrug; 17. Arie van loon, Augustijnenkamp; 18. Adriana Ponsen, Achter Nieuwkerk; 19. Dirk de Vries, Heerheijmanhuisstraat; 20. Jan Grootenboer, Heerheijmanhuisstraat; 21. L.Johannis Sterk, Heerheijmanhuisstraat; 22. Jan Sterk, Heerheijmanhuisstraat; 23. Helena Wilhelmina Koenraads, Lindegracht; 24. Johanna Arenoe, Groenendijk; 25. Josef van der Linden, Heerheijmanhuisstraat; 26. Magretha de Visser, 't Hof; 27. Arie Spoel (H.D.), Heerheijmanhuisstraat; 
- [51m] (Dordrecht 23 Maart 1870) Wij hebben de eer UEd bij deze mede te deelen, dat de Raad in zijne zitting van gisteren op ons voorstel, heeft besloten, aan Mejufvrouw Usener tijdelijk en voor niet langer dan een jaar, toe te staan om het aantal harer leerlingen tot 75 uit te breiden, onder uitdrukkelijke voorwaarde dat door haar een vierde hulponderwijzeres worde aangesteld. Bij de kennisgeving van dit besluit aan genoemde Mejufvrouw Usener, hebben wij haar herinnerd dat de aanstelling van hulp-onderwijzeressen op hare school overeenkomstig den geest harer Instrcutie in overleg met U dient te geschieden. Tot deze zaak had betrekking Uwe missive van 3 Februarij ll no. 10. Burgemeester en Wethouders. 
- [52m] (Dordrecht den 24 Maart 1870) Na bijliggenden brief van de Heeren Burgemeester en Wethouders ontvangen te hebben, neem ik de vrijheid mij met een bezwaar tot U te wenden. Volgaarne zou ik aan het verlangen in dien brief uitgedrukt voldoen, als het maar eenigszins doenbaar was, in het lokaal, zooals het nu is, met vier onderwijzeressen te gelijk te spreken. In der tijd, toen ik slechts 50 leerlingen had, ben ik om die reden genoodzaakt geweest vergunning te vragen om de speelkamer als leerkamer te gebruiken. Daar de lokaliteit U bekend is, zult U zeker mijn bezwaar billijken en zou er misschien door Uwe tusschenkomst een voorstel kunnen gedaan worden om door een beschot de kamer in twee deelen te splitsen.
Omtrent het laatste punt in dien brief vervat, zou het mij recht aangenaam zijn eenige inlichtingen van U te mogen ontvangen. Mij vleiende met de hoop op een gunstig antwoord, heb ik de eer mij met de meeste hoogachting te noemen, Uwe dv. Dienares, R. Usener.
- [54m] Staat 1ste tusschenschool.
+ Staat der School op 28 maart 1870.
Dagschool 233 Jongens, 234 Meisjes
Dag- en avondschool 83 Jongens, 0 Meisjes
Avondschool 83 Jongens, 0 Meisjes = 233 j./234 m.
Staat der School voor het onderwijs in de Vrouwelijke Handwerken:
164 Leerlingen, 5 willekeurigen = Blijft 159 Leerlingen.
- [55m] Staat 2e tusschenschool. (14. F.C. v.d. Ent, 15. A.M. van Roosendaal, 16. M. Reus, 17. E. de Kreuk, 18. E. Hoskorn, 19. K. Lipjes, 20. M.G.W. v.d. Broek)
+ Staat der Tweede Stads-Tusschenschool gedurende het eerste kwartaal 1870.
Dagschool 146 jongens, 237 meisjes
Dag- en avondschool 88 jongens, 0 meisjes = 234/237 = totaal 471 leerlingen.
Handwerken 184 leerlingen.
Voorber. klasse der Burger-Avondschool 50 leerlingen.
- [53m] Stads-Burgerschool te Dordrecht. Staat van het Hulp-personeel gedurende het 1e kwartaal 1870: A.J. van Braambeek (geeft goed onderwijs doch kan gepaste orde nog niet bewaren), W.J. v.d. Kolff (geeft goed onderwijs en handhaaft orde en tucht), G.M. van Woerkom (heeft voortdurend reden van tevredenheid), J. Blackstone (verricht wat hij doen moet, terwijl de kwestie tusschen hem en de jongens tot veete geworden is), E.E. Leupen (geeft voortdurend reden tot tevredenheid), S.P. van Stokrom (gedraagt zich goed), W. van Ameijden (doet voortdurend haar best), G.M. Lambert (gedraagt zich onderscheidend).

(envelop 2)
- [56m] Staat 1ste armenschool.
+ Staat der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 31 Maart 1870.
  74 Burger Armbest (30/44)
  51 Herv Diak (22/29)
  265 Onvermogenden (125/140)
  10 Luth (6/4)
  1 Roomsch Cath (0/1)
  0 Isr Armbest (0/0)
  3 Onverm. Isr. (1/2)
  0 alleen avondschool
  Dag- en avondschool 86 (86/0) = 184 jongens en 220 meisjes = 404 kinderen.
+ Staat van de Naai- en Breischool der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 31 Maart 1870.
+ Naamlijst der kinderen, die Ontslagen, Willekeurig of om andere redenen de 1e Stads-Armenschool hebben verlaten van Januarij tot April 1870: 1. Willem van Ooijen (Burgerl. Armbest; ontslagen); 2. Hendrika Cornelis Kamermans (Burgerl. Armbest; ontslagen); 3. Andreis Lugten (Burgerl. Armbest; ontslagen); 4. Johanna van Aken (Burgerl. Armbest; ontslagen); 5. Elizabeth v.d. Mijlen (Burgerl. Armbest; ontslagen); 6. Maria van Riemsdijk (Burgerl. Armbest; ontslagen); 7. Geertrui van Volkom (Burgerl. Armbest; ontslagen); 8. Mijntje Hennekes (Burgerl. Armbest; ontslagen); 9. Pieternella v.d. Elst (Burgerl. Armbest; ontslagen); 10. Mijntje Tarmond (Burgerl. Armbest; ontslagen); 11. Hendrik Andries Ijzendoorn (Herv. Diakonie, willekeurig); 12. Pieter Bosman (Herv. Diakonie, ontslagen); 13. Jan Lengton (Herv. Diakonie, ontslagen); 14. Lijntje v.d. Giesen (Herv. Diakonie, ontslagen); 15. Hendrika Fietelaar (Herv. Diakonie, ontslagen); 16. Adriana Neeltje Boezel (Herv. Diakonie, ontslagen); 17. Hendrik Cohen (Israeliet; willekeurig); 18. Maria Christina Bakkes (Luthersch; ontslagen); 19. Cornelia Caborij (Roomsch Cath; ontslagen); 20. Johannes Erkens (onvermogend; willekeurig); 21. Willem van Wijk (onvermogend; willekeurig); 22. Caspar Sebus (onvermogend; ontslagen); 23. Willem de Vries (onvermogend; ontslagen); 24. Dirk Belle (onvermogend; ontslagen); 25. pieter Johannes Hoeks (onvermogend; ontslagen); 26. Hendrik Spoel (onvermogend; overleden); 27. Arie van Dam (onvermogend; willekeurig); 28. Wouter Rombout (onvermogend; ontslagen); 29. Johanna van Leer (onvermogend; ontslagen); 30. Adriana Visser (onvermogend; ontslagen); 31. Clasina Kloot (onvermogend; ontslagen); 32. Pieternella den Boer (onvermogend; ontslagen); 33. Hendrika Koopman (onvermogend; ontslagen); 34. Johanna Bogers (onvermogend; ontslagen); 35. Pieternella Johanna Roos (onvermogend; ontslagen);
- [57m] Staat 2e armenschool. (E. Hartman, M.F. van Welie, A. Spits, E. Schraage, A.E. Faassen, H.P. van Dorsten)
+ Staat der 2e Armenschool over het 1e kwartaal 1870.
  Onv. 148 jongens, 160 meisjes
  B.B. 37 jongens, 32 meisjes
  D.B. 20 jongens, 29 meisjes
  Luth. 4 jongens, 5 meisjes
  Isr. jongens, 5 meisjes
  R.C. 3 jongens, 1 meisjes = 214 j./232 m. = te zamen 446 Leerlingen.
  Avondschool 130 Jongens.
  Breischool 165 Meisjes.
- [58m] Inventaris van goederen die aan de 1e Stads-Armenschool behooren te Dordrecht opgemaakt 1 Januarij 1870.

41 schrijftafels met looden Inktkokers en vaste banken
1 Kaart van Nederland
1 Kaart van Nederland een blinde
1 Wereld kaart
1 Kaart van Europa
1 Kaart van Nederl. Oost-Indie
1 Kaart van Zuid-Holland
1 Kaart van Dordrecht
12 Groote en Kleine Schoolborden
3 kagchels met teobehooren
12 Gordijnen
7 Pennen bakken
1 Reken Machiene
1 Letterkas
20 Tafels (kleine zonder Inktkokers met vaste banken)
1 Stel voor drooge waren
1 Stel voor natte waren
1 Stel voor gewigten waren
1 Nederl. El
3 Ezels voor Schoolborden
1 Filtreer Machiene
30 Historische Platen
40 Historische Platen door Brugsma
36 Historische Platen door van Lommel
4 dubbele gaslampen met kappen
17 Ligchamen toebehoorende bij de vormleer
2 Leestafels van Prinsen
10 Voet bankjes (voor de Onderwijzers)
324 Leijen
1 Schoolklok
8 Stoelen en één tafel
Naai- en Breischool
1 Kagchel
12 Tafels met vaste banken voor de Naai-school
12 Banken met vaste banken voor de Brei-school
1 Tafel
1 vaste Kast
1 garen windertje
4 gaslampen met kappen

Opgemaakt volgens Art. 12. mijner Instructie
(G. Bonket, hoofdonderwijzer)

- [61m] H. van Efferen.
- [64m] E. v.d. Broek (5-4-1870).
- [67m] leesinrichting armenschool.
- [71m] Paulus Cornelis Takke, 12 jaar, kweekeling (15-5-1870).
- [72m] (5 April 1870) Naar aanleiding van eene Missive van de Plaatselijke School Commissie van 19 Maart ll no. 34, wordt op voordragt van Burgemeester en Wethouders besloten aan E. van den Broek benoemd tot helpster bij het onderwijs in de handwerken aan meisjes op de 2e Stads Tusschenschool, eene jaarlijksche toelage van f 30 toe te kennen, gerekend te zijn ingegaan met den 1e dezer. Hiervan zal bij extract dezer aan voornoemde Commissie en den Gemeente-ontvanger mededeeling wordne gedaan, meet verzoek aan eerstgemelde van zulks ter kennis van de belanghebbende te brengen. De Burgemeester.
- [72m] (Aan de Plaatselijke School Commissie te Dordrecht) De ondergeteekende helpster bij de handwerken aan de Tweede Stads-Tusschenschool verzoekt tot herstel van gezondheid beleefdelijk een verlof van drie maanden (zonder bezoldiging) ingaande 1 Junij a.s. Dordrecht 16 Mei 1870. A.M. van Roosendaal.
+ L.S. De ondergeteekende Med. chir. et. artis obste. doctor, practiseerend geneesheer alhier, verklaart dat het tot herstel der gezondheid van mijnjufvrouw A.M. van Roosendaal, volstrekt noodzakelijk is dat zij minstens eenige aamnden in de vrije natuur doorbrengt. Dr. H.J. de Graaf (Dordrecht 15.5.70)
- [80m] (Dordrecht 6 Julij 1870) Wij deelen de Commissie mede, dat wij in de plaats van C. Ponsen op de Eerste Stads-Armenschool de Commissie aanbevelen P.C. Arenout, oud 18 jaar woonplaats Vest, welke zich voor de betrekking heeft aangemeld en aan alle vereischten voldoet en M.J. Kes oud 17 jaar. Namens Regentessen J.J. de Koning Brand.
- [82m] (7 Junij 1870) Is gelezen Missive van de Plaaselijke School Commissie alhier, dd 31 mei ll, no 67, houdende mededeeling dat zij behoudens de goedkeuring dezer vergadering aan A.M. van Roosendaal, helpster bij het onderwijs in de handwerken aan de 2de Stads-Tusschenschool, tot herstel harer gezondheid een verlof van drie maanden heeft verleend met verlies harer bezoldiging en M. BORSTLAP en G. KOSTER heeft aangewezen haar gedurende dien tijd te vervangen, tegen genot van de aan Van Roosendaal toegekende bezoldiging. Wordt besloten genoemde handeling goed te keuren en den Gemeente-Ontvanger te magtigen de drie maanden bezoldiging van gemelde A.M. van Roosendaal na het verstrijken van dien termijn, als gratificatie aan M. Borstlap en G. Koster, ieder voor de helft uit te betalen. Hiervan zal bij extract mededeeling worden gedaan aan de School Commissie en den Gemeente-Ontvanger voornoemd. De Burgemeester.
- [83m] H. van Wouw.
- [85m] (18 Junij 1870) Naar aanleiding van art. 1 van het reglement voor de openbare Armenscholen, heb ik de eer U te doen toekomen twee opgaven van kinderen wier ouders bij het Burgerlijk Armbestuur en Diakenen der Ned. Hervormde Gemeenten alhier bedeeld worden, met verzoek die kinderen op gemelde school te doen opnemen. De Burgemeester.
+ Aannemingslijst van nieuwe leerlingen voor de 1e Stads-Armenschool 20 Junij 1870: 1. Cornelis Groenenberg, Vriesestraat; 2. Aart de Man, Kromme Elleboog; 3. Huiberdina Riemsdijk, Kromme Elleboog; 4. Clara van der Teen, Kromme Elleboog; 5. Jan de Visser; 6. Pieter Verhoeven, Lange Breestraat; 7. Machieltje Ras, Spuiweg; 8. Isaak Engel, Stoofstraat; 9. Hendrika Ravens, op de Hoogt;
+ Aannemingslijst van nieuwe leerlingen voor de 2e Stads-Armenschool 20 Junij 1870: 1. Johanna van Eijsden, Heerhijmanshuisstraat; 2. Dielis Hartman, Heerhijmanshuisstraat; 3. Jan de Visser, Heerhijmanshuisstraat (doorgestreept lijst van 1e school); 4. Alida de Leeuw, Marienbornstraat; 5. Helena Scheepbouwer, Casperspad; 6. Johanna van Dijk, Augustijnenkamp; 7. Nicolaas de Koen(?), Heerhijmanshuisstraat; 8. Frederik Schotel, Marienbornstraat; 9. Maria P. Plus, Dwarsgang; 10. Adriana Margaretha Kool, Wijngaardstraat;
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt (1870): 1. Hendrik Ravens/Johanan Elisabeth de Bondt (Hendrika 24-2-1859, wijk 6 van J.W.H. Roodenburg; de vader overleden); 2. Dirk Ras/Elisabeth Maria van Lindonk (Magcheltje, wijk 10 van G. van Dorsser);
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt (1870): 1. Thomas van Eijsden/Maria Hofwegen (Johanna 3-6-1864); 2. Casper van Eijsden/Johanna Groenewegen (Johannes 10-5-1864); 3. Teunis Groenenberg/Naatje van der Waard (Cornelis 10-6-1864); 4. Hendrikus Hemelaar/Catharina Admiraal (Hermanus 26-6-1864); 5. Johannes de Man/Elisabeth Erkens (Aart 7-5-1864); 6. Johannes Riemsdijk/Jannetje de Vogel (Huiberdina 9-4-1864); 7. Cornelis van der Teen/Geertje Schouten (Clara 24-6-1864); 8. Pieter Cornelis de Visser/Dina Boulle (Jan 6-5-1864); 9. Hendrik Verhoeven/Johanna Driessen (Pieter 10-4-1864); 10. Huibert Scheepbouwer/Hendrika Keming (Helena 14-2-1864); 11. Andries de Leeuw/Pietertje Nieuwkemper wed. (Alida) 19-8-1863; 
- [87m] (Dordrecht 3 Augustus 1870) In voldoening aan 't verzoek in Uw schrijven van den 22 Julij jl No. 97 hebben wij de eer U bij deze de verlangde plattegrondteekening der voor de stedelijke bewaarschool alhier bestemde lokalen en verdere gegevens daarbij bedoeld te verstrekken. Burgemeester en Wethouders.
+ STEDELIJKE BEWAARSCHOOL. Staat van het aantal kinderen over het afgeloopen 2e kwartaal 1870.
Aan overige volgens vorigen staat dd 14 April jl 282 kind, aangenomen tusschentijds nog 8 = was te zamen 290 kinderen.
Hiervan zijn er vertrokken als naar de Armschool 2, naar de Stadstusschenschool 8, naar de Bewaarschool Vest 1, naar elders 3, overleden 4, wegens ziekte 4, willekeurig weggebleven 2 = 24 = bleef 266 kinderen.
Hierbij de aanneming van den 4 Juli jl 46 kinderen = alzoo op heden aanwezig 312 kinderen.
(Dordrecht 18 Julij 1870, de Hoofdonderwijzeres)
+ Bij Mej. Kunst voor 6 kinderen. Lengte 2.25 m, Breedte 0,56 m. Zonder nader bericht kom ok dinsdag 2 uur bij U. H. Tijssens.

bewaarschool_tekening1.jpg (106116 bytes)
Verdeeling der nieuwe schoolbanken
in het Middenlocaal der bewaarschool
bewaarschool_tekening3.jpg (87063 bytes)
Bestaande indeeling der banken
(schaal van 1 centim:per meter)
bewaarschool_tekening2.jpg (75838 bytes)
Nieuwe indeeling met banken
voor Fröbels leerwijze

- [88m] P.C. Takke.
- [90m] (9 Julij 1870) 't is ons aangenaam U. te kunnen mededeelen delijk wij de eer hebben te doen door deze, dat de Raad dezer gemeente heeft goedgevonden, naar aanleiding van de daartoe door ons Collegie gedane voordragt, tot de oprigting eener openbare middelbare school voor meisjes alhier te besluiten, mits daarvoor door het Rijk eene jaarlijksche subsidie worde verleend van Drie duizend gulden. In verband met dat besluit wenscht de Raad echter te worden voorgelicht of 't, wanneer de daarbij beoogde schoolinrigting tot stand komt, noodig of wenschelijk is, dat de door de gemeente gesubsidieerde school van Mejufvrouw R. Usener alhier bestaan blijve en, zoo ja, op welke wijze ze als dan behoort te worden ingerigt. Wij nemen mitsdien de vrijheid I beleefd te verzoeken ons daaromtrent Uwe zienswijze ter gelegenertijd wel te willen mededeelen. Burgemeester en Wethouders van Dordrecht.
- [91m] H. van Efferen.
- [94m] Stads-Burgerschool. Opgave betreffende het Hulp-personeel etc: A.J. van Braambeek (onderwijs heel goed), W.J. v.d. Kolff (onderscheidt zich uitmuntend), G.M. van Woerkom (geeft voortdurend reden tot tevredenheid), J. Blackstone (wordt hoe langer zoo minder), E.E. Leupen (geeft immer ieder tot tevredenheid), W. van Ameijden (doet voortdurend haar best), G. van Deventer (toont aanleg en geschiktheid), G.M. Lambert (betoont zich altijd vlijtig en goed). 
- [95m] Staat 1ste tussenschool. (13. H. 't Hooft, 14. T. Wolhoff geb. Sibbes, 15. G.J. Smak geb. Takken, 16. H. Versluis, 17. H. Holtheijer
+ Staat der School.
Dagschool 224 jongens, 221 meisjes
Avondschool 80 jongens, 0 meisjes
Dag- en avondschool 80 jongens, 0 meisjes = 224 / 221.
Staat van de School voor het onderwijs in de Vrouwelijke Handwerken:
163 Leerlingen, 3 willekeurigen = Blijft 160 Leerlingen.
- [96m] Staat 2de tussenschool. (15. F.C. v.d. Ent, 16. A.M. van Roosendaal (juni uit de stad (met verlof), 17. M. Reus (10 mei tot 2 juni (ziekte)), 18. E. Hoskorn (31 mei ziekte), 19. K.C. Lipjes, 20. M.G.W. v.d. Broek)
+ Staat der Tweede Stads-Tusschenschool gedurende het tweede kwartaal 1870.
Dagschool 121 jongens, 234 meisjes
Dag- en avondschool 106 jongens, 0 meisjes = 227/234 = totaal 461 leerlingen.
Voorbereidende klasse der Burger-Avondschool 58 leerlingen.
Handwerken 192 leerlingen.
- [97m] Staat 1ste armenschool.
+ Staat der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 30 Junij 1870.
  66 Burger Armbest (30/44)
  46 Herv Diak (29/27)
  268 Onvermogenden (125/143)
  10 Luth (7/3)
  0 Roomsch Cath (0/0)
  0 Isr Armbest (0/0)
  2 Onverm. Isr. (0/2)
  0 alleen avondschool
  Dag- en avondschool 104 (104/0) = 179 jongens en 213 meisjes = 392 kinderen.
+ Staat van de Naai- en Breischool der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 30 Junij 1870.
+ Naamlijst der kinderen die Ontslagen, Willekeurig of om andere redenen de 1e Stads-Armenschool hebben verlaten van April tot Junij 1870: 1. Hendrik Pieter Burg (Burgerl Armbest; willekeurig); 2. Arie Hoek (Burgerl Armbest; willekeurig); 3. Maria van Dijk (Burgerl Armbest; willekeurig); 4. Anthonia v.d. Teen (Burgerl Armbest; willekeurig); 5. Hendrik Hins (onvermogend; blijft aan de school); 6. Willem Buitenhek (onvermogend; willekeurig); 7. Johan Romijn (onvermogend; willekeurig); 8. Leendert Nunnikhoven (onvermogend; willekeurig); 9. Cornelia Schuiten (onvermogend; ontslagen); 10. Magretha Farber (onvermogend; uit de stad vertr.); 11. Neeltje v.d. Wal (onvermogend; willekeurig); 12. Anna van Maren (onvermogend; willekeurig); 13. Mientje Greve (onvermogend; willekeurig);
- [98m] Staat 2de armenschool. (1. E. Hartman, 2. M.F. van Welie, 3. A. Spits, 4. E. Schraage, 5. E.A. Faassen, 6. H.P. van Dorsten)
+ Staat der 2e openb. stads-Armenschool gedurende het 2e kwartaal 1870.
 Dagschool 
  Onverm. 153 Jongens, 151 Meisjes
  B.B. 35 Jongens, 33 Meisjes
  D.B. 18 Jongens, 23 Meisjes
  Luth. 4 Jongens, 5 Meisjes
  R.C. 3 Jongens, 1 Meisje
  Isr. 3 Jongens, 3 Meisjes = 216 j./216 m. = samen 432 kinderen.
  Avondschool: 119 jongens.
  School voor vrouwel. handw: 160 meisjes.

(envelop 3)
- [100m] H. van Efferen.
- [101m] (8-8-1870) H. van Efferen.
- [102m] C. in 't Veld, hulponderw.
- [103m] (13-8-1870) sluiting stadsburgerschool.
- [104m] (16-8-1870) Door den Voorzitter wordt namens 't Collegie van dagelijksch bestuur en naar aanleiding van de daartoe door de plaatselijke schoolcommissie gedane voordragt, voorgesteld om aan P.C. ARENOUT, die door genoemde Commissie benoemd is tot helpster bij 't onderwijs in de handwerken voor meisjes op de eerste Stads-Armenschool alhier, ter vervanging van C. PONSEN als zoodanig eervol ontslagen, eene jaarwedde toe te kennen van f 30, in te gaan bij hare indiensttreding. Dienovereenkosmtig is besloten waarvan aan de meergenoemde Commissie zoomede aan den heer Ontvanger dezer gemeente bij extract mededeeling zal worden gedaan. De Burgemeester.
- [106m bis] J. Blackstone.
- [107m] (Dordrecht 10 Juni 1870) Door dezer neem ik de vrijheid U de stukken toe te zenden der twee onderwijzeressen, die mij het geschikst voorkomen om de betrekking aan mijne school te vervullen. Van Mej. Ingenhoes heb ik door Mevr. Hoen te Gorinchem goede informatioen bekomen wat hare kundigheden aangaat, maar daar zij hare laatste betrekking wegens ziekte (bloedspuwing) heeft moeten verlaten, dunkt het mij niet raadzaam haar te nemen. De inlichtingen, die ik omtrent Mej. Lange gekregen heb, zijn in alle opzichten zeer gunstig. Het zou mij zeer aangenaam zijn spoedig Uw antwoord te mogen vernemen, daar de beide sollicitanten nog andere pogingen tot plaatsing aanwenden; en daar ik de volgende week naar Utrecht ga, zou ik als ook Uwe keus op Mej. Lange valt, zelf met haar kunnen spreken. Inmidels heb ik de eer mij met de meeste hoogachting te noemen. Uwe dv. dienares, R. Usener.
- [108m] (Dordrecht 10 Juni 1870) Zooeven ontvang ik den bijgaanden brief met bijlagen van Mejufvrouw R. Usener. Ik heb de eer een en ander aan de leden der Commissie te zenden, met verzoek om, indien daartegen geen bezwaar bestaat, de voorgestelde benoeming van Mejufvrouw Lange goed te keuren en van de al of niet goedkeuring aan den voet dezes aanteelening te doen. Daar ik de eerste dagen der volgende week van huis ben, zal onze voorzitter zorgdragen dat van het besluit der Commissie aan Mejufvrouw Usener wordt kennis gegeven; de heer Tijssens zal daarom de goedheid wel willen hebben een en ander bij onzen voorzitter te doen ebzorgen. De secretaris der plaatselijke Schoolcommissie (get.) v.d. Noordaa, H. Giltaij, G.H. Veth, D. Tijssens. Goedgekeurd de benoeming van Juff. Lange (get.) Struijk, H.L. de Vries.
+ (Dordrecht 18 Junij) Met terugzending der stukken van Mejuffrouwen Ingenhoes en Lange, heb ik de eer te berigten, dat de Plaatselijke Schoolcommissie de benoeming van Mej. LANGE tot hulponderwijzeres op uwe School, goedkeurt. De Voorzitter der Commissie (get.) G.P.A. Struijk. (Aan Mej. R. Usener te Dordrecht)
+ (Dordrecht 2 Juli 1870) WedEd. Gestr. Heer, Hiernevens ontvangt U het leerplan en den rooster voor den aanstaanden cursus. Met hoogachting noem ik mij Uwe dw. Dienares, R. Usener.
- [109m] (31-8-1870) W.J. v.d. Kolff.
- [110m] Cornelia Elizabeth van Deventer, geb. Vlissingen 27-6-1856.
- [111m] (Dordrecht den 29 Augustus 1870) In atnwoord op Uw schrijven heb ik de eer U mede te deelen, dat de leerlingen der school van den Heer M.H. Rottier [=stadsburgerschool] in de vakken van het lager onderwijs voldoende gevorderd zijn. Wat de Fransche taal aangaat moet ik zeggen, dat de eerste beginselen niet gunstig onderricht zijn. Het zou mij echter spijten om ...(?) van de school van den Heer Rottier te geven, en daarom voeg ik hierbij dat de kinderen, die ik van de andere scholen krijg, in het Fransch even achterlijk zijn. Met de meeste hoogachting noem ik mij, Uwe dw. Dienares, R. Usener.
- [112m] STAAT der Bewaar- en Kleinkinder- of Maitessenscholen (in 1870).
openbare bewaarschool, 1 onderwijzeres, 6 helpsters, 140 jongens, 122 meisjes = 262
a bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 11 helpsters, 192 jongens, 201 meisjes = 393
b bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 3 helpsters, 100 jongens, 110 meisjes = 210
c bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 1 helpsters, 13 jongens, 28 meisjes = 41
d bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 1 helpsters, 22 jongens, 18 meisjes = 40
e bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 2 helpsters, 16 jongens, 20 meisjes = 36
f bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 0 helpsters, 16 jongens, 20 meisjes = 36
g bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 2 helpsters, 13 jongens, 23 meisjes = 36
a bijzondere Kleinkinder- of Maitessenschool, 1 helpster, 2 jongens, 5 meisjes = 7
b bijzondere Kleinkinder- of Maitessenschool, 1 helpster, 8 jongens, 17 meisjes = 25
c bijzondere Kleinkinder- of Maitessenschool, 1 helpster, 5 jongens, 5 meisjes = 10
AANMERKINGEN
De cijfers zijn van 31 Januarij 1870. De openbare bewaarschool is eene Gemeenteschool. De 7 bijzondere bewaarscholen zijn:
a=van de Nederduitsche hervormde diakonie
b=van Roomsche Catholijke gezindte
c=Christelijke bewaarschool
d, e, f en g van Mejuffrouwen Reus, de Waal, Vliegenthart en de weduwe Kunst-v.d. Heuvel.
De maitressenscholen zijn van: de wed. Beerentempel, vrouw van Ameijden en de wed. Schaffels.
Aldus opgemaakt door de plaatselijke schoolcommissie te Dordrecht den 14 Sept. 1870. Namens haar G.P.A. Struijk.
- [115m] (17 September 1870) Naar aanleiding van art. 1 van 't reglement voor de openbare Armenscholen, heb ik de eer U te doen toekomen drie opgaven van kinderen wier ouders bij het Burgerlijk Armbestuur, Diakenen der Ned. Hervormde en Evang. Luthersche Gemeente bedeeld worden, met verzoek die kinderen op gemelde school te doen opnemen. De Burgemeester.
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Johannes van der Borg/Linkje Rijken (Johannes 17-8-1864); 2. Josua de Langello/Paulina Petiet (Josephina Cornelia 25-9-1864); 3. Cornelis van Volkom/Cornelia van de Weg (Geertruida 16-7-1864); 4. Thomas van de Ven/Geertruida Machielse (Aart 6-8-1864).
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Johannes Hennekes/Pieternella Wiers (Hendrik 10-4-1864); 2. Hendrik Kroonen/Elizabeth Lelieveld (Gerrit 21-4-1864); 3. Cornelis de Rot/Isabella Valkenburg (Cornelis 1-9-1864); 4. Wiebe Ridderhof/Maria Soetens (Martinus 15-8-1864); 5. Hendrik van Schouwenburg/Anna van Duijnen (Pieternella 3-8-1864);
+ LIJST. Aanvrage tot magtiging ter plaatsing van een kind op de Stadsarmenschool: Johannes Albertus Everhardt, geboren 25 Augustus 1862, zoon van Jan Becht en van Jenneke Petronella van Welsenes, wonende in de Marienbornstraat. Behoort bij missive van Diakenen der Ev. Luth. Gemeente. Dordrecht dd. 31 Aug. 1870.
+ Aannemingslijst van nieuwe leerlingen voor de 1e Stads-Armenschool 19 September 1870: 1. Johannes van der Borg, Riedijk; 2. Josephina Cornelia Langello, Wijng.; 3. Hendrik Hennekes, Kolfstraat; 4. Martinus Ridderhof, Hellingen; 5. Hendrina Vogel, Steltepad; 6. Willemina Rook, Hoogt; 7. Johannes Groesbeek, Stoofstraat; 8. Willem Kramers, Kromme Elleboog; 9. Cornelia Lelieveld, Hellingen; 10. Jenneke Lelieveld, Hellingen; 11. Johanna Wagenaar, Sarisgang; 12. Borchardus Schotel, Kromme Elleboog; 13. Johs. Marinus Bettinger, Sarisgang; 14. Jan Grootenboer, Kromme Elleboog; 15. Heiltje Ammarentia Bellaart, Gevulde Gracht; 16. Pieter van Os, Geldelooze pad; 17. Gerrit Brouwers, Hellingen; 18. Jacob Dubois, Kromme Elleboog; 19. Aaltje Bosua, Kromme Elleboog; 20. Willem van Dee, Vest; 21. Johanna van der Waal, Hoogt; 22. Jansje Beijer, Kolfstraat; 23. David Littooij, Hoogt; 24. Gerrit van Es, Dolhuisstraat; 25. Kuindert Blom, Hellingen; 26. Jacobus Hermanus Satter, Hellingen; 27. Geertruida van Volkom, Hil; 28. Pieternrella van Schaardenburg, Kromme Elleboog; 29. Jacoba Groeneveld, Kasperspad; 30. Gerardus Groeneveld, Kasperspad; 31. Jan Willem van der Wal, Achterom; 32. Christiaan Minerbreuker, Hoogt; 33. Arie van der Hoek, Kromme Elleboog; 34. Cornelis de Rot, Dwarsgang.
+ Aannemingslijst van nieuwe leerlingen voor de 2e Stads-Armenschool 19 September 1870.
- [116m] Stads-Burgerschool te Dordrecht. Verslag betreffende het Hulp-personeel gedurende het derde kwartaal 1870: G.M. van Woerkom (toont zich immer ijverig en geeft voortdurend goed onderwijs), W.J. v.d. Kolff (onderscheidt zich altijd als flink onderwijzer), A.J. van Braambeek (geeft heel goed onderwijs), J. Blackstone (gedraagt zich beter sedert hij bij een lagere afd is geplatst), A. van Ganswijk (is sedert 12 Sept 1870 werkzaam), E.E. Leupen (gedraagt zich immer goed), W.C. van Ameijden (doet steeds haar best), C.E. van Deventer (werkt zeer ijverig), G.M. Lambert (geeft goed onderwijs en beijvert zich altijf in het uitoefenen harer taak).
- [117m] Staat 1ste tussenschool. (13. T. Wolhof geb Sibbes, 14. G.J. Smak geb. Takken, 15. W. Versluis, 16. W. Holtheijer)
+ Staat der Eerste Stads-Tusschenschool op den 26 Sept. 1870.
Dagschool 227 Jongens, 235 meisjes
Avondschool 73 Jongens
Dag- en avondschool 73 Jongens = 227 j/235 m.
Staat der School voor het Onderwijs in de Vrouwelijke Handwerken:
166 Leerlingen, 3 willekeurigen of overl. = Blijft 163 Leerlingen.
- [118m] Staat 2e tussenschool. (16. F.C. v.d. Ent, 17. A.M. van Roosendaal (1 juli tot 1 sept verlof tot herstel van gezondheid), 18. M. Reus, 19. E. Hoskorn, 20. K. Lipjes, 21. M. v.d. Broek (13 tot 18 juli ziek)
+ Staat der Tweede Stads-Tusschenschool, gedurende het derde kwartaal 1870.
Dagschool 118 jongens, 246 meisjes
Dag- en avondschool 109 jongens, 0 meisjes = 227/246 = Totaal 473 leerlingen.
Handwerken 194 leerlingen.
Voorber. klasse der Burger-Avondschool 28 leerlingen.
- [119m] Staat 1e armenschool. (2. S. Heuden, 3. R. Langeweg, 4. J. van Andel, 5. D.J. Bonket, 6. A.E. Bonket, 7. H. Reus (Ndr), 8. H. Reus (JGP dr), 9. P.C. Arenout)
+ Staat van de Naai- en Breischool der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 30 September 1870.
+ Staat der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 31 Maart 1870.
67 Burger Armbest (29/38)
38 Herv Diak (19/29)
261 Onvermogenden (123/138)
9 Luth (6/3)
0 Roomsch Cath (0/0)
0 Isr Armbest (0/0)
2 Onverm. Isr. (0/2)
0 alleen avondschool
Dag- en avondschool 104 (104/0) = 177 jongens en 210 meisjes = 387 kinderen.
+ Naamlijst der kinderen, die Ontslagen, Willekeurig of om andere redenen de 1e Stads-Armenschool hebben verlaten van Julij tot Sept 1870: 1. Johanna Alida de Bis (Herv. Diak., willekeurig); 2. Sophia v.d. Rest (Herv. Diak., willekeurig); 3. Caspar Koopman (onvermogen, willekeurig); 4. Adrianus Grens (onvermogen, uit de stad vertr.); 5. Hermanus Metsen (Herv. Diakonie, overleden); 6. Pieter Cornelis Zoeteman (Burgerl. Armbest; overleden); 7. Hendrik Vervoorden (onvermogend, wilekeurig); 8. Nicolaas Landskroon (onvermogend, wilekeurig); 9. Elisabeth Bozua (onvermogend, wilekeurig); 10. Anthonia de Kwartel (onvermogend, ontslagen); 11. Cornelis Groenenberg (Burgerl. Armbest; overgeplaatst bij Mr Schotel).
- [120m] Staat 2e armenschool. (1. E. Hartman, 2. M.F. van Welie, 3. A. Spits, 4. E. Schraage, 5. E.A. Faassen, 6. H.P. van Dorsten)
+ Staat der 2e openb. Stads-Armenschool.
Dagschool
Onverm. 152 Jongens, 151 Meisjes
D.B. 18 Jongens, 23 Meisjes
B.B. 35 Jongens, 33 Meisjes
Luth. 4 Jongens, 5 Meisjes
Isr. 3 Jongens, 3 Meisjes
R.C. 3 Jongens, 1 Meisje = 215 jongens/216 meisjes = te zamen 431 kinderen.
Avondschool: 136 jongens.
Vrouwelijke handwerken: 149 meisjes (de hoofdonderwijzer) 
- [121m] (28-9-1870) H. Koldewijn, hulponderwizjer te Eerbeek.
- [123m] M. Hageman.
- [124m] kind L. Schillemans.
- [127m] J. Bouman.
- [131m] (Dordrecht 23 November 1870) Namens Regentessen deelen wij de Commissie mede, wij in plaats der aftredende Regenttes Mej. L. van Oldenborgh, de toezegging hebben verkregen van Mevrouw Essenius Greeff zij zich de benoeming van Regentes der Openbare Stadsscholen zoude laten welgevallen. Wij nemen alzoo de vrijheid H.Ed. aan de Commissie voortestellen te voegen er als tweede voor de voordragt bij mevrouw Stoop Boonen. Verder heeft Mej. M. Reus helpster op de 2de Stadstusschenschool zich bij ons aangemeld om verhooging van salaris, wij meenen de verhooging der helpsters om het andere jaar plaats heeft, en in dat geval zouden wij niet gaarne zien, zij, bij uitsluiting thands, vermeerdering ontving. Ook maken wij de Commissie opmerkzaam, het ons voorkomt, ern er ook meermale klachten diengaande zijn tot ons gekomen de schooltijd van 2 tot 6 te lang zijn; en een uur tusschenruimte te geven zouden er een groot aantal der kinderen niet terug komen, daarom geven wij de Commissie in overweging of het niet raadzaam zouden zijn, de kinderen van 4 uur tot half vijf de gelegenheid het spelen te geven, er dan de school tot half zeven te stellen. Namens Regentessen, J.J. de Koning Brand.
- [133m] (Maandag den 5 December 1870) Gelezen zijnde eene missive van Mujufvrouw L.W.M. van Oldenborgh, dd 29 September ll, houdende verzoek om buiten aanmerking te blijven bij eene herbenoeming als Regentes voor 't onderwijs in de handwerken voor meisjes aan de Stads Tusschen- en Armenscholen alhier; Gezien 't advies van de Plaatselijke sschoolcommissie alhier, bij missive dd 30 November ll no 133, daarop uitgebragt, waarbij tevens eene aanbeveling wordt ingezonden, ter vervulling van de te ontstane vacature enz enz. Gezien art. 8 van de bijzondere bepalingen voor genoemd onderwijs; is goedgevonden: (1) aan mejufvrouw L.W.M. van Oldenborgh, naar aanleiding van 't daartoe door haar gedaan verzoek, met 't einde dezes jaars, bij extract dezer, een eervol ontslag te verleenen als Regentes voor 't onderwijs in de handwerken voor meisjes aan de Stads Tusschen- en Armenscholen alhier, met dankzegging voor de door haar als zoodanig bewezen diensten in de handwerken voor meisjes aan de Stads-Tusschen- en Armenscholen alhier, Mevrouw Essenius Greeff geb Slotenmaker, en zulks voor den tijd van 4 jaren, ingaande 1 Januari 1871. Hiervan zal bij extract dezer, mededeeling worden gedaan aan de Plaatselijke schoolcommissie ter informatie en enz. De Burgemeester. 
- [134m] (Maandag den 5 December 1870) Is gelezen missive van de Plaatselijke Schoolcommissie alhier, dd 30 November ll no 134, houdende berigt dat door haar tegen 1e Januarij tot helpster aan de Stedelijke Bewaarschool benoemd is F. de Vries op eene jaarwedde van f 30 behoudens goedkeuring dezer vergadering. Wordt besloten aan bedoelde commissie, bij extract dezer te berigten dat 't door haar bepaalde omtrent de aan de benoemde toe te kennen jaarwedde, dezerzijds wordt goedgekeurd, terwijl tevens hiervan mededeeling zal worden gedaan aan den Gemeente-Ontvanger. De Burgemeester.
- [138m] (15 December 1870) Bij deze hebben wij de eer U te berigten, dat Mevrouw A.A.H. Essenius Greef-Slotenmaker, zich de op haar uitgebragte keuze tot Regentes voor 't Onderwijs in de handwerken voor meisjes, aan de openbare scholen voor lager onderwijs alhier laat welgevallen. Burgemeester en Wethouders.
- [139m] (17 December 1870) Naar aanleiding van art. 1 van 't reglement voor de openbare Armenscholen, heb ik de eer U te doen toekomen twee opgaven van kinderen wier ouders bij het Burgerlijk Armbestuur en Diakenen der Ned. Hervormde Gemeente bedeeld worden, met verzoek die kinderen op gemelde school te doen opnemen. De Burgemeester.
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Pieter Gaffel/Catharina Dusiter (Pieternella 19-12-1864); 2. Adrianus Jac. Hennekes/Trijntje Visser (Wilhelmina 11-11-1864); 3. Bartholomeus Nachtegaal/Cornelia Pluimers (Jansje 19-12-1864); 4. Jan Theodora Plus/Wilhelmina Kol (Maria Petr. 28-4-1861); 5. Nicolaas Raadgeep/Pietronella Johanna Schillemans (Pieter 6-11-1864); 6. Teunis in 't Veldt/Cornelia Rittel (Teuntje 31-12-1864); 7. Pieternella Zoomer (Pieter 19-12-1864). 
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Jan Romijn/Diverdina de Sterke (Jenneke 26-11-1864); 2. Pieter Jan Roos/Pieternella van de Weg (Lena 26-12-1864); 3. Huig Oosterwijk/Adriana de Rot (Aart 3-8-1864); 4. Bernardus Schotel/Jacomijna Blom (Antonia 19-12-1864);
+ Aannemingslijst van nieuwe leerlingen voor de 1e Stads-Armenschool 19 December 1870: 1. Hendrik v.d. Rest, Kolfstraat; 2. Hendrik Franken, Kolfstraat; 3. Johannes Franken, Kolfstraat; 4. Adrianus de Boeff, Kromme Elleboog; 5. Jan Willem Schuld, Latourpad; 6. Anna Adr. Kuipers, Stoofstraat; 7. Christoffel H. Beerentempel, Hellingen; 8. Pieter de Koning, Loverstraatje; 9. Willem Louwman, Kolfstraat; 10. Aalbert Schilthuizen, Achterom; 11. Aart Schilthuizen, Achterom; 12. Johannes A. Gids, Pottenkade; 13. Helena J.C. Gids, Pottenkade; 14. Adriana v.d. Hum, Kolfstraat; 15. Piet Schillemans, Hoogt; 16. Willemina Hennekes, Kromme Elleboog; 17. Lena Roos, Kolfstraat; 18. Jansje Nagtegaal, Heerheimansuisstraat; 19. Pietje Gaffel, Kolfstraat.
+ Aannemingslijst van nieuwe leerlingen voor de 2e Stads-Armenschool 19 December 1870: 1. Helena Ridderhof, H.H.suisstraat; 2. Leentje Vrijenhoek, Frankenstraat; 3. Mattheus Stroomeijer, Augustijnenkamp; 4. Clara Stoden, Nieuwkerk; 5. Johs Mar.s Smid, Mar.bornstraat; 6. As. Antonie geleijns, Wingerdstraat; 7. Aart Oosterwijk, H.Hsuisstraat; 8. Lijntje Kooij, Nieuwkerk; 9. Jenneke Romein, Marienbornstraat; 10. Jacob Meijers, Torenstraatje; 11. Antonia Schotel, Doelstraat; 12. Johannes Grootenboer, Doelstraat; 13. Bastiaan de Boo, Bleijenhoek; 14. Adriena v.d. Bosch, Wingerdstraat; 15. Teuntje in 't veld, Doelstraat; 16. Piet.a Zomer, Augustijnenkamp; 17. Maria Piet.a Plus, Dwarsgang; 18. Abraham Brandt, Augustijnenkamp; 19. Leendert van Os, Doelstraat;
- [143m] Stads-burgerschool. opgaven betrekkelijk het Hulp-personeel aan die school gedurende het vierde kwartaal 1870: A.J. van Braambeek (beijvert zich voortdurend), G.M. van Woerkom (blijft steeds goed onderwijzer), A. van Ganswijk (geeft goed onderwijs maar is geen schoolhouder), H. Koldewijn (toont een goed onderwijzer te worden), E.E. Leupen (geeft reden van tevredenheid), W.C. van Ameijden (doet steeds haar best en is ijverig), C. van Deventer (is steeds ijverig en toont wel aanleg), G.M. Lambert (is steeds flink in de school). 
- [144m] Staat 1ste tussenschool.
+ Staat der School 27 Dec. 1870.
Dagschool 224 jongens, 224 meisjes
Dag- en avondschool 75 jongens
Avondschool 75 jongens = 224 j/224 m.
Staat van de School voor het Onderwijs in de Vrouwelijke handwerken:
167 Leerlingen.
+ Het is mij gebleken, dat in een lokaal waar slechts 2 afd. geplaatst zijn, de orde en de stilte en de vorderingen der leerlingen beter zij, dan in de andere lokalen waar minstens 4 onderwijzers werkzaam zijn. In het belang der school, maak ik de Pl. Schoolc. op dit verschijnsel opmerkzaam met het verzoek, dat zij de ...(?) hebben te bewerken, dat ook de beide andere lokalen door een middelschot - dat naar mijne meening zeer goed ..(?) geschiedt, waartoe de kosten niet zeer hoog zullen loopen - voor het welsalgen van het onderwijs meer geschikt zullen gemaakt worden.
- [145m] Staat 2e tussenschool. (16. F.C. v.d. Ent, 17. A.M. van Roosendaal, 18. M. Reus, 19. E. Hoskorn, 20. M.G.W. v.d. Broek, 21. K. Lipjes)
+ Staat der Tweede Stads-Tusschenschool gedurende het laatste kwartaal 1870.
  Dagschool 108 jongens, 248 meisjes
  Dag- en avondschool 114 jongens, 0 meisjes = 222/248 = Totaal 470 Leerlingen.
  Handwerken 201 leerl.
  Voorber. klasse der Burger-Avondschool 40 leerlingen. (Dordrecht 27 Dec. 1870 J.H. van Trooijen)
- [146m] Staat 1ste armenschool.
+ Staat der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 31 Maart 1870.
  68 Burger Armbest (29/39)
  50 Herv Diak (21/29)
  280 Onvermogenden (135/145)
  9 Luth (6/3)
  0 Roomsch Cath (0/0)
  0 Isr Armbest (0/0)
  2 Onverm. Isr. (0/2)
  0 alleen avondschool
  Dag- en avondschool 104 (104/0) = 191 jongens en 218 meisjes = 409 kinderen.
+ Staat van de Naai- en Breischool der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 31 December 1870.
+ Naamlijst der kinderen, die Ontslagen, Willekeurig of om andere redenen der 1e Stads-Armenschool hebben verlaten van October tot December 1870: 1. Jacobus Kasting (onvermogend; willekeurig); 2. Hendrik Sebus (onvermogend; willekeurig); 3. Jan Willem Zimmerman (onvermogend; uit de stad vertr.); 4. Pieter Andries W... (onvermogend; uit de stad vertr.); 5. Pieter de Nagtegaal (Burgerl Armb.; willekeurig); 6. Magritha Sophia W.... onvermogend; uit de stad vertr.); 7. Jacobus Landskroon onvermogend; uit de stad vertr.); 8. Neeltje Rook (onvermogend; willekeurig); 9. Johanna Ponsen (onvermogend; willekeurig);
- [147m] Staat 2e armenschool. (1. E. Hartman, 2. M.F. van Welie, 3. A.Spits, 4. E. Schraage, 5. E.A. Faassen, 6. H.P. van Dorsten)
- Staat der 2e Armenschool over het 4e kwartaal 1870.
Onv. 150 Jongens, 154 Meisjes
B.A. 36 Jongens, 32 Meisjes
H.D. 18 Jongens, 22 Meisjes
Luth. 4 Jongens, 5 Meisjes
Isr. 3 Jongens, 3 Meisjes
R.C. 3 Jongens, 1 Meisjes = 214 jongens/217 meisjes
431 kinderen op de dagschool.
136 jongens op de Avondschool.
154 meisjes op de breischool.
+ Met bescheidenheid wordt aan de Plaatselijke Schoolcommissie te kennen gegeven, dat sedert langer tijd tevergeefs is beproefd door verplaatsing der schooltafels den nagalm in de school te doen verminderen of voor het onderwijs minder schadelijk doen zijn en wordt de Plaatselijke schoolcommissie daarom met aandrang verzocht in het belang van het onderwijs en het onderwijzend personeel van deze zaak kennis te nemen; en, door hare ondervinding voorgelicht, een afdoend middel te bedenken, tegen den nagalm in de schoollokalen. Tevens wordt machtiging verzocht om Hendrik SPRUIT en Jacob TUIL tot kweekelingen aan te stellen en daarop de goedkeuring te verzoeken van den disttr. schoolopziener.

[bron: SAD 121-36 brieven over het jaar 1870]

* * 1871 * *

(envelop 1)
- verslag onderwijzersgezelschap over 1870.
- (5-1-1871) mr. F.N. Sickenga, schoolcommissie benoemd.
- [3n] (10-1-1871) D.J. Kat, hulponderwijzer burgerschool.
- (16-1-1871) toestand privaten scholen.
- (8-2-1871) J. Tuijl en H. Spruit, kwekelingen.
- (10-2-1871) Reeds door de ontvangst van Uw Schrijven dd 31 Januarij jl No. 10 waren door ons Collegie aan den Heer Commissaris van Politie de noodige instructien gegeven, om aan 't hoofd der betrokken inrigting van onderwijs in deze gemeente steeds onmiddellijk mededeeling te doen van de bij hem gedane aangifte, dat zich in een huis, waaruit kinderen ter school gaan, eene besmettekijke ziekte, als bedoeld bij artikel 79 der Politie verordening is uitgebroken. Aan den wensch door U in bovenaan gehaald schrijven geuit was alzoo bereids voldaan. Wij hebben de eer U bij deze daarvan kennis te geven. Burgemeester en Wethouders.
- [7n] Verslag omtrent den toestand en inrichting tot opleiding van onderwijzeressen voor de Bewaarschool te Dordrecht.
De lessen geopend 15 Januarij 1870 en het leerjaar aangevangen op 15 September 1870 en voortgezet tot 31 December 1870.
In het eerste leerjaar waren er 22 leerlingen namelijk:
6 helpsters op de Stedelijke Bewaarschool
11 helpsters op de Diaconie Bewaarschool
2 helpsters op de particuliere Bewaarschool Jufvr Kunst
2 helpsters op de particuliere Bewaarschool Jufvr de Waal
1 helpster op de particuliere Bewaarschool Jufvr de Reus
=22 helpsters
Het leerjaar 15 September 2de cursus aangevangen werd begonnen met 24 leerlingen namelijk:
7 helpsters op de Stedelijke Bewaarschool
12 helpsters op de Diaconie Bewaarschool
3 helpsters op de particuliere Bewaarschool Jufvr Kunst
2 helpsters op de particuliere Bewaarschool Jufvr de Waal
De leerlingen maakten over 't algemeen trouw gebruik van de lessen. Zij maakten goede vorderingen. Geene der leerlingen heeft zich tot nu toe aan het examen als bewaarschoolhouderesse onderworpen. Een vijftal wilde zich daartoe aanmelden tegen Maart 1870. Het onderwijs werd persoonlijk door mij gegeven; behalve de zang en hadnbezigheid, waar mij eene geexamineerde bewaarschoolhouderesse bestond. P.A. van den Heuvel wed. G. Kunst, hoofdonderwijzeresse (Dordrecht 1 Januarij 1871)
+ Lijst van verzuim der kweekschool (3,6,10,13,17, 20, 24, 27, 31 Januari 1871):
A.M. v.d. Hoeve, P. van Helden, S.H. Jung, S. Ponsen, M.G.W. v.d. Broek, H. Nienkemper (24 en 27 jan=ziek), M. van Vendeloo (6 en 27 jan=verzuimd, 31 jan=ziek), A. Hermans (31 jan=verzuimd), W.G. v.d. Hummel (27 jan =verzuimd), S. Vertrecht, P. Ponsen (31 jan=ziek), M. Vliegenthart (6 jan=ziek), A.M. Heijbeek, C.A. Hoskorn, P.C. Hartman (31 jan=verzuimd), A.M. Tarmond, P. van der Ven, P. van Dijl, A. van den Berg (13 jan=ziek), A. Ilmer, M.M. Hageman (3 en 6 jan=verzuimd), S.K. v.d. Stek, A.M. Bak, G. Stempels, W.G. de Milde de la Vaille, F. de Vries (17 jan=verzuimd), W. Sluis, N. Hoogerzeil.
- [8n] (Dordrecht 22 Maart 1871) Wij hebben de eer bij deze aan U toe te zenden een afdruk van 't door den Gemeenteraad in zijne zitting van den 15en Maart jl genomen besluit tot wijziging van Hoofdstuk VI der Politie Verordening voor deze Gemeente 'Besmettelijke Ziekten'. Blijkens de mede hierbij in afdruk gevoegde missive, werd een exemplaar daarvan door ons ook teogezonden aan de hoofden der openbare en bijzondere scholen van lager en meer uitgebreid lager onderwijs, zoomede van de bewaar- of kleinkinderscholen alhier.
't Is ons niet ondienstig voorgekomen U hiermede in kennis te stellen, terwijl wij overigens vermeenen te mogen vertrouwen, dat door U wel aanleiding zal worden gevonden, om in Uwen kring de stipte naleving der gemaakte bepalingen zooveel mogelijk te bevorderen.
+ (Dordrecht 22 Maart 1871) Wij hebben de eer U, bij deze, te doen toekomen een afdruk van 't door den Gemeenteraad in zijne zitting van den 15 Maart jongstleden, genomen besluit tot wijziging van Hoofdstuk 6e afdeeling van de Politie Verordening voor deze Gemeente 'Besmettelijke Ziekten'. 's Zal voorzeker wel overbodig zijn U de stopte naleving de voorschriften daarin vervat, zoo in 't algemeen als uw eigen belang, aan te bevelen. Wij vertrouwen dan ook, dat deze zal blijken, bij 't eerstdaags, van wede ons collegie, in te stellen onderzoek, met betrekking tot de verklaringen, bij 't nieuw artikel 80b bedoeld.
Aan
den heer M.H. Rottier Hoofd der Stads Burgerschool te Dordrecht;
den heer J. van Heumen, Hoofd der 1e Stads Tusschenschool en herhalingschool Maat Nut van 't Alg. jongens;
den heer J.H. van Trroijen, Hoofd der 2e Stads Tusschenschool;
den heer G. Bonket, Hoofd der 1e Stads-Armenschool;
den heer S. Schotel, Hoofd der 2e Stads-Armenschool;
den heer D.C.F. Piera, Hoofd van eene bijz. Christelijk sch.;
den heer A.H. van Noorden, Hoofd van eene bijz. school der St. Venc. ver.;
den heer H.P.J. Cuntz, Hoofd van eene bijz. R.Cath. school;
den heer J.P. Goedhart, Hoofd van eene bijzondere school;
den heer A. Degens, Hoofd van eene bijzondere school;
den heer A.M. Brand van Straaten, Hoofd van eene bijzondere school;
den heer J.A.C. Los, Hoofd van eene bijzondere school;
Mejufvrouw R. Usener, Hoofd van eene bijzondere school;
Mejufvrouw N.W. Nielsen, Hoofd van eene bijzondere school;
Mejufvrouw M. Schellart Hoofd van eene R.Cath. school;
Mejufvrouw J. Boeglos, Hoofd van eene bijzondere school;
Mejufvrouw A. Sels-Schulders, Hoofd van de Sted. Bewaarschool;
Mejufvrouw M. v.d. Hummel-v.d. Berge, Hoofd der Bewaarschool Ned. Herv. Gem.;
Mejufvrouw G. Vollenhoven-Reus, Hoofd van eene Bewaarschool;
Mejufvrouw G.M. de Waal, Hoofd van eene Bewaarschool;
Mejufvrouw E.J. Vliegenthart, Hoofd van eene Bewaarschool;
Mejufvrouw Wed. G. Kunst-v.d. Heuvel, Hoofd van eene Bewaarschool;
het Hoofd van de Roomsch Cath. Bewaarschool;
de wed. Beerentempel, Hoofd van eene maitressen of kleinkinderschool;
vrouw van Ameijden, Hoofd van eene maitressen of kleinkinderschool;
wed. Schaffels, Hoofd van eene maitressen of kleinkinderschool;

- (24-3-1871) privaten op scholen;
- (Dordrecht 23 Maart 1871) Hiernevens ben ik zoo vrij U de stukken te zenden van Mej. J.M. Lange, die mij zeer geschikt voorkomt. Mej. v. Schaik 3e secondante aan mijne school, te vervangen. De inlichtingen van Mej. Strüben, hoofdonderwijzeres te Doetinchem aan wier school zij anderhalf jaar werkzaam geweest is, zijn zeer gunstig. Daar het vertrekt van Mej. v. Schaik door ongesteldheid bespoedigd is, kon ik U niet eerder van mijnen plan verwittigen, en heb daarom voorloopig Mej. Lange aangesteld in afwachting van Uwe goedkeuring. Inmiddels heb ik de eer mij met de meeste hoogachting te nomen. Uwe dw. Dienares, R. Usener.
- [12n] Naar aanleiding van art. 1 van 't reglement voor de openbare armenscholen, heb ik de eer U te doen toekomen, drie opgaven van kinderen, wier ouders bij het Burgerlijk Armbestuur, Diakenen der Ned. Herv. Gemeente en Diakenen der Evangelisch Luthersche Gemeente alhier bedeeld worden, met verzoek die kinderen op gemelde scholen te doen opnemen. De Burgemeester van Dordrecht.
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Ida van Emmerik (Gerardina 9-3-1865), 2. Matthijs Frederik van Leen/Maria van de Weg (Leendert 23-1-1865); 3. Johanens Minnebreuker/Christina Scheeris (Christina Hend.a 4-3-1865); 4. Josephus Franciscus Popcorni/Sara van der Boor (Franc.s Josephus 17-4-1860); 5. Margaretha Zwang wed Gutjes (Albertus 11-3-1865);
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Karel de Leist/Adriana Stout (Frans August Christiaan 13-1-1865); 2. Gerrit Stolk/Jannetje Buitendijk (Gerrit Johannes 4-3-1865); 3. Jan de Jong/Maria Elizabeth Hennekes (Elizabeth Maria 16-1-1865); 4. Klaas van Raamt/Sara de Vries (Clazina 22-3-1865); 5. Johannes Nobel/Adriana Visscher (Hendrik 31-1-1865); Klaas van der Elst/Aartje de Zeeuw (Adriana 11-3-1865);
+ Aanvrage tot magtiging ter Plaatsing van een Kind op de Stads Armenschool
Johanna Maria WIJNHOVEN, geboren te Dordrecht den 4 October 1864. Dochter van J.W. Wijnhoven en Cornelia Stoffels.
Behoort bij brief van Diaken der Evang.Luth Gemeente te Dordrecht dd 17 Maart 1871. Mij bekend. S.H. Jürgens, Evang.Luth. Diaken.
+ AANNEMINGSLIJST van nieuwe leerlingen voor de 1e Stads-Armenschool 20 Maart 1871: 1. Leendert van Leen, Kolfstraat; 2. F.J. Pocorni, Vest; 3. Antonia v.d. Plank, Hellingen; 4. Elisabeth M. Zoeteman, Vest; 5. Aart Boers, Bagijnhof; 6. Johannes Buis, Vevrolde gracht; 7. Hendrik Nerings, Raamstraat; 8. Adriana van der Elst, Stoofstraat; 9. Hendrika Tilgenkamp, Kromme Elleboog; 10. Agnita M. Aken, Elfhuizen; 11. Gerrit Johannes Stolk, Raamstraat; 12. Neeltje Bogers, Kromme Elleboog; 13. Klasina van Raamt, Kolfstraat; 14. Jacob Verloop, H. Bakstraat; 15. Neeltje Weg, Breedweg; 16. Theodorus Weg, Breedweg; 17. Willem Bouman, Breedweg; 18. Dirk van der Sluijs, Kromme Elleboog; 19. Gerardina Emmerik, Stoofstraat; 20. Agatha Broederhart, Kolfstraat; 21. Adam Ridderhof, Kromme Elleboog; 22. Johanna Rombout, Varkenmarkt; 23. Adriana Rombout, Varkenmarkt; 24. Adriana de Rek, Varkenmarkt; 25. Aaltje de Bruijn, Stoofstraat; 26. Leendert van kooten, Raamstraat; 27. Elisabeth J. Grootenboer, Pottenkade; 28. Aartje Tielekind, Geldelozepad; 29. Christiaan J. van Geel, Pottenkade; 30. Jan C. Tims, Stoofstraat; 31. Elisabeth Bozua, Raamstraat; 32. Matje van Es, Suikerstraat; 33. Johanna Sel, Kolfstraat; 34. Adriana Driessen, Breedstraat; 35. Johannes Heijmans, H. Nieuwstraat; 36. Johanna de Roo, Raamstraat; 37. Cornelia Zomermijer, Hellingen; 38. Hendrik Recourt, Raamstraat; 39. Hendrik Nobel, Hellingen; 40. Leendert Kelderman, Hellingen; 41. Dirk Kelderman, Hellingen; 42. Maria Boshoven, Hellingen; 43. Hendrika W. Boshoven, Hellingen; 44. Hermanus, Zandweg; 45. Johanan Magritha Kamermans, Hellingen.
+ AANNEMINGSLIJST van nieuwe leerlingen voor de 2e Stads-Armenschool 20 Maart 1871: 1. Albertus Zwang, Marienbornstraat; 2. Chr. Minnebreuker, Doelstraat; 3. Johanna van Doren, Noordendijk; 4. Frans de Sijst, Heermanshuisstraat; 6. Johanna Koster; 7. Elisabeth Jung, Riedijkstraat; 8. Julianus van der Gijp, Lijnbaan; 9. Leendert Rademaker, Kasperspad; 10. Maria Commers, Noordendijk; 11. Dirk Commers, Noordendijk; 12. Daniera van Welsum, Rietdijk; 13. Josina de Bruin, Augustijnenkamp; 14. Carolina de Bruin, Augustijnenkamp; 15. Cathar. Elis. Kooten, Torenstraat; 16. Johannes Willem Sijderveld, Torenstraat; 17. Hend. Johannes van Goel, Dwarsgang; 18. Christina van Dijk, Augustijnenkamp, 19. Adrianus Kool, Rietdijk; 20. Andries Antonie van Leeuwe, Torenstraatje; 21. Johan Bak, Heermanhuisstraat; 22. Dingeman Nieuwkoop, Heermanhuisstraat; 23. Jacoba Maria Hartman, Heermanhuisstraat; 24. Fr. van der Elst, Heermanhuisstraat; 25. Neeltje de Linde, Heermanhuisstraat; 26. Leentje Vermeulen, Kromhout; 27. Pietje Alleman, Doelstraat; Arie Vlasblom;
- [13n] (25-3-1871) Willemina Cornelai van Ameijden, kwekeling (M.H. Rottier);
- [14n] Stads-Burgerschool. Opgave betrekkelijk het Hulp-personeel aan die school.
D. Kat (is sedert 21 Febr 1871 in betrekking en toont wel schoolhouder te zijn. Van zijn onderwijs valt nog weinig te zeggen, daar de strijd tusschen de wilskracht van zijne zijde en het durven of wagen om die te weerstreven van de zijde der jongens nog niet geheel opgeheven is); A.J. van Braambeek (geeft reden van tevredenheid en werkt sedert 8 Febr 1871 in het meisjeslocaal ter vervanging van); E.E. Leupen (die sedert dat tijdstip ziek is, volgens zeggen van haar Geneesheer zal ze de hoop kunnen koesteren binnen korten tijd hersteld te zullen zijn, en is op diens aanraden den 25 mrt 1871 naar Middelburg vertrokken, om hare herstelling daardoor oo mogelijk te bespoedigen); G.M. van Woerkom (gedraagt zich uitmuntend); H. Koldewijn (geeft goed onderwijs, en weet op geschikte wijze orde in zijne klase te bewaren); A. van Ganswijk (is wel toegerust met wetenschappelijke kennis, maar bezit kleine gaven als onderwijzer); W.C. van Ameijden (heeft zich ijverig betoond); C. van Deventer (toont heel veel lust en geschiktheid); G.M. Lambert (geeft voortdurend reden tot tevredenheid);
- [15n] eerste stadstusschenschool (13. T. Wolhoff geb Sibbes, 14. G.J. Smak geb. Takken, 15. J. Holtheijer, 16. W. Versluis)
+ De Inventaris is dezelfde gebleven. Staat der School
Dagschool 225 jongens, 220 meisjes
Dag- en avondschool 80 jongens
Avondschool 80 jongens = 225/220
Staat van de School voor het onderwijs in de Vrouwelijke handwerken: 170 Leerlingen.
- [16n] tweede stadstusschenschool (12. J.v.d. Elst, 13. J. Smits, 14. H. Houtgraaf, 15. F.C. v.d. Ent, 16. A.M. van Roosendaal, 17. M. Reus, 18. E. Hoskorn, 19. M.J.C. v.d. Broek, 20. K. Lipjes)
+ Staat der Tweede Stads-Tusschenschool gedurende het eerste kwartaal 1871.
Dagschool 104 Jongens, 247 meisjes
Dag- en Avondschool 108 Jongens, 0 meisjes = 212/247 = totaal 459 leerlingen.
Handwerken: 201 leerl.
Voorbereidende klasse der Burger-Avondschool: 37 leerlingen.
- [17n] eerste stadsarmenschool (1. S. Heuden, 2. J.W. Eggink, 3. R. Langeweg, 4. J. van Andel, 5. D.J. Bonket, 6. A.E. Bonket, 7. H. Reus Ndr, 8. H. Reus, 9. P.C. Arenout)
+ Staat der 1e Stads Armenschool
71 Burgerl. Armbest (29/42)
51 Herv. Diak. (21/30)
287 Onvermogenden (143/144)
8 Lutherschen (5/3)
0 Roomsch Cath
0 Israelieten
2 Onverm. Israel. (0/2)
0 alleen avonschool
96 dag en avondschool (96/0)= 198/221 = 419 leerlingen
+ NAAMLIJST der kinderen die ontslagen, willekeurig of om andere reden de 1e Stads-Armenschool hebben verlaten van Januarij tot April 1871: 1. Elias Verhoeven (Burgerl. Armb.; ontslagen); 2. Sophia Petiet (Burgerl. Armb.; ontslagen); 3. Lena de Jong (Burgerl. Armb.; ontslagen); 4. Pieternella Staak (Burgerl. Armb.; ontslagen); 5. Alida Kamspteeg (Burgerl. Armb.; ontslagen); 6. Jan Mijnhart (Herv. Diakonie; ontslagen); 7. Reinier Andrie v.d. Mijlen (Herv. Diakonie; ontslagen); 8. Cornelis Egt (Herv. Diakonie; ontslagen); 9. Willem Smits (Herv. Diakonie; ontslagen); 10. Andries v.d. Boor (Herv. Diakonie; ontslagen); 11. Maaike Hennekes (Herv. Diakonie; ontslagen); 12. Johanna Alida de Bis (Herv. Diakonie; ontslagen); 13. Pieter Mulder (onvermogend; ontslagen); 14. Cornelis Havers (onvermogend; ontslagen); 15. Cornelis Herm. Hijmans (onvermogend; ontslagen); 16. Johannes Groesbeek (onvermogend; ontslagen); 17. Willem Fred.k Kloot (onvermogend; ontslagen); 18. Nicolaas Schoolenberg (onvermogend; ontslagen); 19. Ads. Machiel Robol (onvermogend; ontslagen); 20. Gerrit Andries Mulder (onvermogend; ontslagen); 21. Cornelis Kiek (onvermogend; ontslagen); 22. Adriaan Mulder (onvermogend; willekeurig); 23. Gerrit Sleking (onvermogend; willekeurig); 24. Lidewij Bastiaantje Verloop (onvermogend; ontslagen); 25. Suzanna v.d. Bosch (onvermogend; ontslagen); 26. Cornelia Schouten (onvermogend; ontslagen) 27. Maaike de Graaf (onvermogend; ontslagen); 28. Louisa Hennekes (onvermogend; ontslagen); 29. Maria Boshoven (onvermogend; ontslagen); 30. Catharina Schenk (onvermogend; ontslagen); 31. Maria Wagenaar (onvermogend; willekeurig); 32. Antje v.d. Spoel (willekeurig); 33. Anna Maria Boers (onvermogend; ontslagen); 34. Hester Ponsen (onvermogend; ontslagen); 35. Anna Spoel (onvermogend; ontslagen); 36. Johs. Eliz. Leijdsman (onvermogend; ontslagen); 37. Geertruida Fok (onvermogend; ontslagen); 38. Jacoba Bor (onvermogend; willekeurig); 39. Helena Smits (onvermogend; willekeurig); 40. Antje Daneel (onvermogend; overleden); 41. Jacoba Sebus (onvermogend; overleden); 42. Bernard Henrich Rudolf Gramer (onvermogend; uit de stad vertr.); 43. Elizabeth Catharina Gramer (onvermogend; uit de stad vertr.); 44. Helena van Emmerik (onvermogend; ontslagen); 45. Hester Ponsen (onvermogend; overleden); 46. Aart v.d. Rest (onvermogend; ontslagen);
+ Staat van de Naai- en Breischool der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 31 Maart 1871.
- [18n] tweede stadsarmenschool (1. E. Hartman, 2. M.F. van Welie, 3. A. Spits, 4. E. Schraage, 5. E.A. Faassen, 6. H.P. van Dorsten)
+ Staat der 2e Openb. Stads-Armenschool gedurende het 1e kwartaal 1871.
Dagschool
Onverm. 166 Jongens, 161 Meisjes
B.A. 32 Jongens, 27 Meisjes
H.D. 17 Jongens, 22 Meisjes
Luth. 2 Jongens, 6 Meisjes
Isr. 1 Jongen, 4 Meisjes
R.C. 1 Jongen, 1 Meisje = 219/221 = te zamen 440 kinderen.
Avondschool: 143 jongens
Handwerken voor Meisjes: 150 Meisjes
- (Dordrecht 31 maart 1871) Hiernevens heb ik de eer U het getuigschrift van Mej. Strüben toe te zenden. Met de meeste hoogachting noem ik mij, Uwe dw. Dienares. R. Usener.
- klachten over onderwijzer A. Degens.
- (Dordrecht 13 April 1871) Door den gemeenteraad is, in zijne zitting van den 1en April jl, besloten om de jaarmarkt of kermis alhier voor dit jaar te schorsen en in verband daarmee de vacantie van de Latijnsche School en de inrigtingen voor Middelbaar Onderrwijs, welke met de kermis week invalt, te vervroegen en te doen houden van 17 tot 24 April eerstkomende. Ten einde nu de herinnering aan de kermis zoo min mogelijk levendig te houden heeft de Gemeenteraad wijders ons Collegie uitgenoodigd om met Uwe Commissie in overleg te treden, ten einde ook voor de vacantie aan de openbare lagere scholen en de bijzondere gesubsidieerde school van Mejufvrouw R. Usener, welke, volgens de bestaande bepalingen gedurende de kermisweek wordt gegeven, en dit jaar een ander tijdvak aangewezen wordt.
Met 't oog op de omstandigheid, dat de leerlingen aan die inrigtingen, immers voor zoover de openbare betreft, thans nog in 't genot zijn van de desgenaamde Paasch-vacantie en de vacantie, welke 't eerst op de onderwerpelijke volgt, met September zal worden gehouden, schijnen de laatste dagen der maand Junij of de eerste van Julij aanstaande ons toe, daarvoor allezins geschikt te wezen, terwijl ten aanzien van de genoemde bijzondere school misschien de regeling zou kunnen worden gevolgd, voor de in 't hoofd dezes vermelde inrigtingen aangenomen. Onder mededeeling van 't vorenstaande hebben wij de eer U te verzoeken ons Uw gevoelen hieromtrent wel te willen mededeelen. B en W van Dordrecht.
- (Dordrecht den 14 April 1871, Gesubsidieerde Meisjesschool) Wij hadden de eer bij schrijven van den 12en Februarij jl No. 12, van U 't voorstel te ontvangen, dat in 't door de gemeente, voor de op te rigten Middelbare School voor meisjes aangekocht gebouw in 't Steegoversloot alhier, zodanig zulks mogelijk is, een paar vertrekken beschikbaar zullen worden gesteld, ten behoeve van 't onderwijs der gesubsidieerde van meer uitgebreid lager onderwijs voor meisjes.
Bij de overweging van dat voorstel rezen daartegen bedenkingen, welke moeijelijk voor oplossing vatbaar bleken te zijn. Intusschen vermeenen wij toch in de gelegenheid te zullen wezen om voor een groot deel tegemnoet te komen aan de bezwaren, welke voortspruiten uit 't onvoldoende der thans voor de school bestemde lokaliteit. Wij vleijen ons namentlijk met de maand Mei aanstaande,, tijdelijk voor 't beoogde doel nog eene kamer op de Berkenpoort te zullen kunnen aanwijzen, en stellen ons voor U daarvan nader te onderrigten. 't kwam ons echter dienstig voor U reeds voorloopig met 't bovenstaande in kennis te stellen. Uwe missive van den 28 Maart jl. No. 35 had 't laatst op deze zaak betrekking. B en W. van Dordrecht. 
- (27-3-1871) Gerardus Pieter Hofman, J.J. de Ruiter, Johannes Ek (*13-5-1858);
- (Dordrecht 24 April 1871) Mijne Heeren! Zoo als UE bekend zal zijn is de vacantie voor mijne school, wel misdeeld te noemen, en had ik reeds voorlang het voornemen dit onder uwe aandacht te brengen; nu ik echter dezer dagen vernam er met uwe Commissie in overleg zal worden getreden tot regeling der vancantie voor de lagere scholen, vond ik hierin aanleiding mij door deze tot uwe vergadering te wenden, met het verzoek ook mijne vanactie in verband te willen brengen met die der lagere scholen; te meer door dien de Stedelijke bewaarschool hierin met elders gevestigde, als mede ook met de bewaarschool der NH G(emeente) alhier (alwaar de zomervacantie 2 1/2 week, en de Kersvacantie eene week van duur is), zoodanig verschilt.
Tevens gebruik ik deze gelegenheid UEd ook op den langen zomernamiddagschooltijd, n.l. 2-6 ure, te wijzen; bij herhaling deed ik de ervaring op de kinderen als dan met minder lust dan gewoonlijk de school bezoeken, niet alleen is dit het geval ten opzigte dier jonge kinderen, die daar door loom en vadsig worden, maar ook zie ik dan de zoo zeer gewenschte lust bij het onderwijzend personeel verflauwen.
Zeer vele ouders verzoeken hunne kinderen alsdan vroeger te huis, dat om de goede orde niet door mij wordt toegestaan, waarom dan ook vele deze s'namiddags niet zenden, en daar ook dien schooltijd voor bewaarscholen elders niet gekend, en ook naar ik meen aan de straks genoemde school de schooltijd reeds voorlang om dezelfde reden aldus gewijzigd is; zoo is het om een en ander ik UEd in overweging wil geven, die voortaan des zomers van 2-5 ure te stellen. De Hoofdonderwijzeres, H. Sels Schulders.
- [26n] (7-3-1871) niet gevaccineerd mej. C. de Ronde, W. Schotman (en M.H. Rottier, S. Schotel, Sels-Schulders, mej. A. Kloppers);
- (Dordrecht 25 April 1871) Naar aanleiding van Uw brief, van den 3den dezer maand heb ik Mej. M.J. Lange voor den tijd van zes weken geëngageerd; maar daar de onderwijzeressen, die zich tot nu toe voor de betrekking hebben aangeboden, het vroegst eenige weken voor de groote vacantie vrij zijn, kom ik met het beleefd verzoek tot U het verblijf van Mej. Lange alhier tot die vacantie te verlengen. Het zou zoo veel aangenamer zijn voor het begin van een nieuwen cursus niet meer te veranderen.
Ik heb reeds verscheiden pogingen in het werk gesteld om haar door eene bekwame onderwijzeres te vervangen. In de hoop eenigszins spoedig Uwe beslissing te mogen vernemen, noem ik mij met de meeste hoogachting, Uwe dw. Dienares, R. Usener.
- [27n] avondschool (reglementen armenscholen 1868);
- [28n] rekeningen o.a. F. Boekee, Stiegelis, Giltaij;
- -(2-5-1871) vacantie.
- [31bis n] (Dordrecht 10 Mei 1871) Hiernevens heb ik de eer U de stukken toe te zenden der sollicitanten die de vacante plaats aan mijne school zouden willen vervullen. Mej. Munting verdient mijns inziens de voorkeur, daar zij meer ervaring in het onderwijs schijnt te hebben dan de andere sollicitanten. Mej. Steinbüch heeft wel is waar nog geen examen in het Fransch gedaan, maar dat zou dunkt mij geen bezwaar zijn, daat de 3e hulponderwijzeres hoofdzakelijk met de vakken van het lager onderwijs belast is. Van Mej. Kalshoven en Weits heb ik geen bijzondere inlichtingen kunnen inwinnen, daar de eerste aan de inrichting harer meoder werkzaam geweest is, en de laatste alleen de aanbeveling harer onderwijzeres heeft. In afwachting Uwer beslissing heb ik de eer mij met de meeste hoogachting te noemen, Uwe dw. Dienares, R. Usener.
  + (17 Mei 1871, Dijckmeester, procureur) Amice. Voor er een bepaald advies omtrent Mej. Muntingh te geven heb ik een mijne collega's (meer deskundig) gehoord. Zij is een zeer kundig meisje en geeft goed onderwijs doch geeft in ons oog een gebrek hetgeen in het oog van anderen wensschen te deugen. Zij is namelijk orthodox confessioneel en voelt nu en dan behoeft den ..lem(?) met geheel te weinig zin. Zij is dus slechts naar omstandigheden aanbevelenswaardig. Mej. Nunnink(?).
  + (Bergen op Zoom 18 Mei 1871) WelEdele Gestr. Heer & Vriend! Sta mij toe, dat ik een enkel regeltje tot UEd richt om eene jonge jufvrouw van mijne kennis, die gesolliciteerd heeft naar de hulponderwijzeressenplaats bij Mej. USENER is Uwe berekening aantebevelen. Zij heet Maria Steinbuch, is eene dochter van den ongelukkigen, gewezen postdirecteur te Gr..(?), een nichtje van Van Eck van de 2e Kamer. Hare beide ouders zijn dood, en nu moet het arm meisje op eigen wieken drijven; wat soms te moeielijker valt, naarmate men van betere afkomst is. Zij is thans te Zwolle, waar hare principale heeft haar niet meer noodig, dus moet zij eene andere betrekking zoeken. Voor de palats te Dordt wordt akte voor Fransch vereischt en die heeft zij, gra..(?) aan 't uitstel der Minister, nu nog niet. K. Vermeer, ook op getuignis van Mr. Piquet te Zwolle, en op hetgeen ik uit hare Fransche breiven, die zij ons schrijft, kan opmaken, te mogen zeggen, dat zij daarin wat onderwijs zou kunnen geven en dus de Akte wel erlangd zou hebben, had zij kunnen opgaan.
Hier, waar bijna een protestantsche scholen zijn, kan ik persoonlijk weinig of liever niets voor haar doen, en 't is daarom, dat ik Uwe hulp, zoo 't mogelijk ware dat UEdG er iets aan doen kon dat(?), inroep. Mocht het geval zich vordoen, dat ik uEdG eenigen dienst kan bewijzen, beschik dan vrij over mij, Aanvaard inmiddels de verzekering mijne bijzondere Hoogachting waarmede ik de eer heb mij te noemen, UEd Dienstw. Dienaar, DE ROOCK.
  + ('s Gravenhage 19 Mei 1871) Geachte Confrere! Ik kom U eenige intrekkingen wagen en er eene aanbeveling doen. Ik heb een nicht, genaamd M.L. Steinbuch, deze zou gaarne als hulponderwijzeres geplaats worden bij het instituut van Mej. Usener. Hoe of die school nu in verband staat met het gemeentebestuur en welken invloed dit kan doen gelden bij benoemingen doet gelden weet ik niet, maar ik meen, dat mej. USENER welgeneigdheid zou hebben mijne nicht bij zich te hebben, doch dat de beslissing niet aan haar staat en dat de plaatselijke schoolcommissie daarin een overwegenden invloed uitoefent. Is dit zoo, dan meen ik haar er zeer te mogen aanvelen. Zij is een meisje van goede familie, dat bij opleiding niet onverschillig kan worden geacht; zij heeft, naar ik van hare examinatoren heb vernomen, ik meen 1 1/2 jaar gelden, een zeer goed examen gedaan als hulponderwijzeres. Examen in het fransch niet niet, doch alleen omdat het voorjaarsexamen is uitgesteld. Zij kan echter verklaringen overleggen dat zij de bekwaamheid heeft om dat examen met vrucht te doen. Zij is  niet onbedreven in de handwerken van nut en smaak, en in de beginselen van het Engelsch.
Zij heeft reeds geruimen tijd onderwijs gegeven, en gaat alleen van Mej. Bouve te Zwolle weg, omdat deze geene élève Secondante meer noodig heeft. Bij Mej. Keppelaar te Kampen, waar zij vroeger is geweest, is zij ook goed aangeteekend, even als te Schoonhoven, waar zij met onderwijs is belast geweest, doch waar de school is geapprimeerd omdat de institutrice gedreven door de kracht van Amor de school heeft opgeofferd aan een apothecar aldaar. Zij is door omstandigheden dan wel ongelukkig geweest, maar kan U van alle zijden goede getuigschriften geven.
Zij wordt thans door verschillende aangezocht maar heeft veel neiging tot Dordrecht, en nu als zij veel kans had daar geplaatst te worden, een engagement te Dockum niet aannemen. Van Leiden is ook onderzoek naar haar gedaan. Juist zij mij niet eens willen mededeelen hoe de zaak staat, en of zij kans heeft om geplaatst te worden dan wel of het nog lang zal duren eer daarin een beslissing zal vallen. Gij zult mij veel genoegen doen mij intelichten, en ik beveel u zeer aan om, hebt gij uwe aandacht niet op een andere gevestigd hare beangen wel bevorderlijk te willen zijn. Met achting blijf ik uw dw. Confr., D. VAN ECK.
  + WelEdel Gestrenge Heer, Dezen morgen heb ik van Dr. Munting, wiens dochter tijdelijk afwezig is, een antwoord ontvangen. Op mijn schrijven aan Mej. Munting, waarin ik haar heb medegedeeld, dat zij om aan mijne school geplaatst te worden art 23 der wet op het lager onderwijs zou moeten na komen, heeft ZEd onder anderen geantwoord: "De godsdienstige gevoelens mijner dochter zijn dusdanig, dat zij zich althans in de betrekking waartoe zij geroepen wordt, niet zou kunnen verbinden om die gevoelens te verloochenen". (Van verloochenen is dunkt mij hier geen sprake). Dr. Munting stelt mij in het midden der volgende week een ontmoeting met zijn dochter voor, maar dat schijnt mij in de gegeven omstandigheden overbodig. Met. de meeste hoogachting heb ik de eer mij te noemen, Uwe dw. Dienares, R. Usener. (Dordrecht 25 Mei 1871)

Bevolkingsregister Dordrecht 1860-1890 S
Maria Louisa Steinbüch // Deel Db 1870-1872 // Bladzijde 55 // Geboortejaar 1850
[Archiefnummer 256 Burgerlijke stand en bevolking van Dordrecht - Inventarisnummer 384-431]

- (15-5-1871) Cornelis Johannes de Man.
- (31-5-1871) Jan Chr. Lindeman, geb. 26-6-1858.
- jaarwedden onderwijzers.
- (1-6-1871) J. Heude.

(envelop 2)
- [39n] (Dordrecht 17 Juni 1871) Naar aanleiding van art. 1 van 't Reglement voor de openbare armenscholen, heb ik de eer U te doen toekomen, drie opgaven van kinderen, wier ouders bij 't Burgerlijk Armbestuur, Diakenen der Nederd. Hervormde en Evangelisch Luthersche gemeente alhier bedeeld worden, met verzoek die kinderen op gemelde scholen te doen opnemen. De Burgemeester van Dordrecht.
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Cornelis Rijnaard/Geertruida Balbriga (Anna Maria 5-4-1865); 2. Jasper Wapperom/Pieternella van der Spoel (Teunis 3-4-1865); 3. Hermanus Ijzendoorn/Pieternella van Heck (Wilhelmina 18-5-1865);
+ Aanvrage tot magtiging ter Plaatsing van een Kind op de Stads Armenschool. Johannes Hendrik Jacobus Meijer, gebooren te Dordrecht 28 October 1864, zoon van Pieter Meijer en Gijsberdina Johanna Bangman, wonende aan de Hoogt. Behoort bij brief van Diakenen der Evang. Luth. Gemeente te Dordrecht.
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Abram van de Munt/Hendrika van der Schalie (Wouter 2-2-1862); 2. Abram van de Munt/Hendrika van der Schalie (Willemina 3-1-1864); Pieter Bakker/Neeltje Snijders (Roki Jakoba 26-4-1865, 3e wijk);
+ AANNEMINGSLIJST van nieuwe leerlingen voor de 1e Stads-Armenschool 19 Juni 1871: 1. Teunis Wapperom, Vriezestraat; 2. Frans Mulder, Kromme Elleboog; 3. Johanna Bouten, Kolfstraat; 4. Casper P. van 't Heusden, Kromme Elleboog; 5. Dirk de Bis, Hil; 6. Adriana Roelands, Hellingen; 7. Jacoba A. van Velsen, Slikveld; 8. Hermanus de Visser, Vriezestraat; 9. Aart Hennekes, Hellingen;
+ AANNEMINGSLIJST van nieuwe leerlingen voor de 2e Stads-Armenschool 19 Juni 1871: 1. Anna Maria Rijnaard, Torenstraatje; 2. Roki Jakoba Bakkes, Pompstraatje; 3. Hendrik Jacobus Boetje, Nieuwstraat; 4. Cornelia van Dijk, Riedijk; 5. Jacob Phlippus Zock, Marienbornstraat; 6. Henriette Fasseur, Riedijk; 7. Hermanus van den Berg, Riedijk; 8. Bertus Marie Commers, Noordendijk; 9. Antje van der Spoel, Heerheijmansuijsstraat; 10. Hermanus IJzendoorn, Glasblazersvest; 11. Johannes Scheel, Blijenhoek; 12. Laurens Cornelis Wakkers, Marienbornstraat; 13. Margaretha Pieternella Visser, Marienbornstraat; 14. Adraina Pieternella Moodo, Marienbornstraat; 15. Hendrik Pols, Nieuwstraat;
- (22-6-1871) C. Lindeman f 25;
- (3-7-1871) brief L. van Dijl;
- [45n] grensverandering (staatsblad 61 dd 19-6-1871);
- (Dordrecht den 29 Juli 1871) Door den raad dezer gemeente is, in zijne zittingen van den 27 Juni en 8 Julij jl, besloten, dat alhier wordt opgerigt eene openbare Middelbare school voor meisjes met vijfjarigen cursus, welke zal worden geopend op den eerste September aanstaanden of althans zoo spoedig als met eene goede organisatie mogelijk is. In verband met dit besluit is wijders bepaald dat met den 1ste september 1872 de subsidie, vanwege de gemeente toegekend aan de bijzondere inrigting van onderwijs van Mejufvrouw R. USENER alhier, wordt ingetrokken, 't onderwijs voor meisjes aan de stads-Burgerschool eene reorganisatie en 't schoolgeld voor iederen leerling, die deelneemt aan 't onderwijs in de Fransche taal aan die inrigting, eene verhooging met f 12 ondegraan zal.
U, bij deze, met s Raads vorenvermelde besluitenn in kennis stellende, hebben wij de eer tevens mede te deelen, dat wij ons voorstellen, omtrent de voorgenomen reorganisatie der stads-Burgerschool, ten zijnen tijd nader met U in overleg te treden. B. en W. 
- (Dordrecht Juli 1871) Mijne Heeren! Reeds meer dan vijf jaren aan de Stedelijke-Muziekschool (zanglessen) onder den Heer NOTHDURFT werkzaam, ben ik nu moeielijkheid gekomen, namelijk om genoemde school, die op Woensdag- en Zaterdag-middag tot 3 uur gehouden wordt, reeds om half twee uur te moeten verlaten. ieder, die mijne werkzaamheid daar ter plaatste kent, zal en mij en die school beklagen, wanneer ik Woensdagmiddag daar niet kan tegenworodig zijn. Mij, omdat ik dan moet bedanken, wat mij jaarlijks f 75 doet missen, en de school, omdat zij dan, volgens verklaring van den Heer Nothdurft, door de groote ordeloosheid van vele kinderen niet meer zoo aan haar doel zal kunnen beantwoorden, als tegenwoordig. Het is daarom, mijne Heeren dat ik tot U kom, met het dringend en beleefd verzoek, mij toe te staan, om 's Woensdags kwartier voor 3 ure te mogen schoolkomen. Mijn patroon de Heer SCHOTEL, heeft er geene overwegende bezwaren tegen, omdat de werkzaamheden op school zoodanig geregeld zijn, dat ik tot dien tijd gemakkelijk gemist kan worden. Overtuigd van uwe medewerking voor elke goede zaak, vlei ik mij met een gunstig antwoord. In afwachting noem ik mij, Uw Dienaar P. BEETS, Hulponderwijzer 2e Stads-Armenschool.
- [48n] staat 1e stads-armenschool (1. J.W. Eggink, 2. R. Langeweg, 3. J. van Andel, 4. D.J. Bonket, 5. A.E. Bonket, 6. H. Reus Ndr, 7. H. Reus JGLdr, 8. P.C. Arenout)
  + Staat der 1e Stads Armenschool
68 Burgerl. Armbest (30/38)
48 Herv. Diak. (18/30)
293 Onvermogenden (127/146)
7 Lutherschen (4/3)
0 Roomsch Cath
0 Israelieten
2 Onverm. Israel. (0/2)
0 alleen avondschool
96 dag en avondschool (96/0)= 199/219 = 418 leerlingen
  + Staat van de Naai- en Breischool der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 30 Juni 1871.
  + NAAMLIJST, der kinderen, die ontslagen willekeurig of om andere redenen de 1e Stads Armenschool hebben verlaten van primo April tot Ultimo Juni 1871: 1. Pieter Jan Roos (Herv. Diakonie; willekeurig); 2. Cornelis van Wijk (Herv. Diakonie; uit de stad vertr.); 3. Johannes Smits (Herv. Diakonie; overleden); 4. Thomas Nodelijk (Herv. Diakonie; willekeurig); 5. Barend te Water (Herv. Diakonie; weeshuis); 6. Carolina Schaardenburg (Herv. Diakonie; overleden); 7. Johannes Kuiters (Burgerl. Armbestuur; weeshuis); 8. Wilhelmus Jacobus Schaffels (Burgerl. Armbestuur; willekeurig); 9. Anthon Bakkes (Luthersch; willekeurig); 10. Arie Bonten (onvermogend ; willekeurig); 11. Hermanus Seplij (onvermogend; willekeurig); 12. Gerrit Dubbeldam (onvermogend; ontslagen); 13. Hendrik Recourt (onvermogend; weeshuis); 14. Willem Jacobus Sluisdam (onvermogend; willekeurig); 15. Daniel Huisman (onvermogend; willekeurig); 16. Hendrika Huisman (onvermogend; willekeurig); 17. Gerritje Huisman (onvermogend; willekeurig); 18. Hendrika de Vries (onvermogend; willekeurig); 19. Johanna Willemina Sluisdam (onvermogend; willekeurig); 20. Maria Cornelia Boelhouwer (onvermogend; uit de Stad vertr.)
  + Aanvraag voor een groote kweekeling, in plaats van Jaques HEUDE, eervol als Kweekeling op den 15 Juni l.l. ontslagen van de 1e stads armenschool, en voorgegaan als Hulponderwijzer aan de we Stads-Tusschenschool.
  + De Inventaris de 1e Stads Armenschool is verrreikt, met 80 Verscillende boekwerkjes, behoorende tot de KinderleesBibliotheek.
- [49n] staat 2e stads-armenschool (1. E. Hartman, 2. M.F. van Welie, 3. A. Spits, 4. E. Schraage, 5. E.A. Faassen, 6. H.P. van Dorsten)
  + Staat der 2e Armenschool over het 2e Kwartaal 1871.
Dagschool.
Onverm. 156 Jongens, 158 Meisjes
B.A. 34 Jongens, 24 Meisjes
D.A. 17 Jongens, 20 Meisjes
Luth. 3 Jongens, 7 Meisjes
R.C. 1 Jongen, 1 Meisje
Isr. 3 Jongens, 3 Meisjes = 214/213 = samen 427 Leerlingen.
Avondschool: 143 Jongens
Handwerken voor meisjes: 138 Leerlingen.
- [50n] staat 1e stads-tussenschool 
  + Staat der School.
Dagschool 214 Jongens, 234 Meisjes
Dag- en Avondschool 83 Jongens
Avondschool 83 Jongens
Staat der School voor het onderwijs in de vrouwelijke Handwerken:
173 Leerlingen, 1 willekeurig = Blijft 172 Leerlingen.
+ Ten gevolge van de verlenging van de namiddagschooltijd is vermeerdering van gaslichten in een der lokalen noodzakelijk, en door de verplaatsing der leerlingen ten opzichten van het licht, waardoor het nu links invalt is eene verlenging der schooltafels en het plaatsen van een middelschot in dit lokaal wenschelijk. Verlenging der scgooltafels is noodig, omdat er bij het gewone aantal leerlingen, gebrek aan zitplaatsen zijn zal, daar nu slechts 4 tafels in plats van 5 achter elkander kunnen staan. Platsing van een middelschot is wenschelijk en voor het gemakkelijk spreken van de onderwijzers en om te beletten dat het stemgeluid zich in dezelfde richting voortplant. Het al of niet plaatsen van bedoeld schot heeft eene wijziging van de plaatsing der gaslichten ten gevolge. De Hoofdonderwijzer J. van Heumen
+ NAMEN van Leerlingen welke de Eerste Stads-Tusschenschool willekeurig hebben verlaten (Dordrecht 26 Juni 1871): 1. Frans Bogers (naar de Bijzondere School); 2. Jakoba Eijsinga (verdronken); 3. Hendrik van Heck (op 't ambacht); 4. Theodorus Hollander (uit de stad vertrokken); 5. Christiaan Hollander (uit de stad vertrokken); 6. Johannes Kelfkens (overleden); 7. Helena Helvoet (naar Rijssel); 8. Cornelia de Meer; 9. Jakoba van der Rest; 10. Hellegert de Roo (op 't ambacht); 11. Willem Steenhoven (uit de stad vertrokken); 12. Maria Stass (naar Leuven); 13. Piere Stass (naar Leuven); 14. Florentine Stass (naar Leuven); 15. Louise Stass (naar Leuven); 16. Johanna van Wel; 17. Grietje van der Werf (naar Zuilichem); 18. Dirk van der Werf (naar Zuilichem);
+ NAMEN van leerlingen welke toegang verzochten tot het onderwijs in de vrouwelijke Handwerken aan de Eerste Stads-Tusschenschool (Dordrecht 26 Juni 1871);
- [51n] staat 2e stads-tussenschool (16. F.C. van der Ent, 17. A.M. van Roosendaal, 18. M. Reus, 19. E. Hoskorn, 20. M.E.C. v.d. Broek, 21. K. Lipjes)
  + Staat der Tweede Stads-Tusschenschool gedurende het 2de kwartaal 1871.
Dagschool 74 Jongens, 244 Meisjes
Dag- en avondschool 133 Jongens, 0 Meisjes = 207/244 = totaal 451 Leerlingen.
Handwerken: 198 Leerlingen.
Voorbere. klasse der Burger-Avondschool: 28 Leerlingen.
  + De helpsters bij de handwerken geven over 't geheel reden tot tevredenheid. Vermeerdering en verplaatsing der gaslampen is noodzakelijk geworden door de verlenging van den namiddagschooltijd. De inventaris is vermeerderd met 80 werkjes voor de Schoolbibliotheek.
- [52n] Stads-Burgerschool. Verslag van het Hulp-personeel gedurende het tweede kwartaal 1871. D. kat (heeft getoond wel schoolhouder te zijn, hoewel zijn onderwijs niet geheel beantwoordt aan de eischen van een goed onderwijzer); A.J. van Braambeek (geeft voortdurend goed onderwijs maar mist nog altijd de gave van schoolman), H. Koldewijn (geeft heel goed onderwijs, en weet zijn afdeeling in orde te houden), A. van Ganswijk (geeft goed onderwijs, maar het handhaven der orde laat bij hem vrij wat te wenschen over), G.M. van Woerkom (gedraagt zich steeds goed), E.E. Leupen (geeft veel reden tot tevredenheid), G.M. Lambert (betracht steeds ijverig haar plicht).
- (3-8-1871) Frederik Kalfsvleesch, Gerrit de Kraaij;
- Joh. Bouman.
- (9-8-1871) G.J. Breedveld;
- (5-8-1871) Leendert Vliegenthart, onderwizjer te 's-Gravendeel;
-(19-8-1871) drinkwater.
- (22-8-1871) waterpokken;
- (6-9-1871) kinkhoest.
-[68n] (Dordrecht 13 September 1871) Met deze nemen wij de vrijheid, de Commissie op de volgende punten opmerkzaam te maken en haar te verzoeken die in overweging te nemen. Ten eerste op de noodzakelijkheid van eene helpster op de Eerste Stads-tusschenschool, aangezien aldaar het thans aanwezige hulppersoneel ontoereikend is voor het aantal kinderen. Ten tweede; zou het de Regentessen aangenaam, zijn er ook voorzien word in eene helpster op de Stadsburgerschool daar er door ÉÉN persoon [=mej. G.M. Lambert] geene genoegzame hulp aan de kinderen kan worden verschaft. ten derde; op de finantieele schade, die de helpsters lijden, ten gevolge van de bijgevoegde Woensdagmiddagschool, waardoor zij hunnen werkuren bij particulieren moeten opzeggen, wij meenen aldus zij aanspraak mogen maken op eene tegemoetkoming, en stellen dus de Commissie voor het salaris van de hieronderstaande personen zoo het kon zijn met f 15 jaarlijks te verhoogen. 
         Namens Regentessen, J.J. de Koning Brand.
Eerste Stadstussenschool: T. Wolhoff, G.J. Takke, W. Versluis, J.S. Holtheijer;
Twee Stadstussenschool: A.M. van Roosendaal, F.C. van der Ent, M. Reus, E. Hoskorn, C. Lippits, E. van der broek;
Eerste Stadsarmenschool: A. Kloppers (hoofdonderw.), D.J. Bonket, A.E. Bonket, H. Reus, H. Reus, P.C. Arenout;
Tweede Stadsarmenschool: E. Hartman (hoofdonderw.), A. Spits, M.J. van Welie, E. Schrage, J. van Dorsten, E.A. Faassen;
- (16-9-1871) LIJST der leerlingen aan de school no. 3 te Dubbeldam, die ten gevolge der jongste grensverandering naar de gemeente Dordrecht zijn overgegaan. 1. E. van Diggelen; 2. W. Holst; 3. A. de Jong; 4. M. de Kluizenaar; 5. C. de Kluizenaar; 6. L. de Klerk; 7. W. de Klerk; 8. A. Kerkhof; 9. A.t Kerkhof; 10. C. v.d. Linden; 11. W. de Meer; 12. A. Paul; 13. W. Paul; 14. J. van Schagen; 15. J.a van Schagen; 16. N. van van Schagen; 17. A. Wulfsen; 18. H. Wegman; 19. K. Buikhuizen; 20. R. Buikhuizen; 21. W. van Driel; 22. R. Scharlo; 23. A. Noordzij; 24. H. Stolk; 25. H.a Stolk; 26. N. de Snoo;
- [70n] (Dordrecht 16 September 1871) Naar aanleiding van art. 1 van 't Reglement voor de openbare armenscholen, heb ik de eer U te doen toekomen, drie opgaven van kinderen, wier ouders bij 't Burgerlijk Armbestuur, Diakenen der Nederd. Hervormde en Evangelisch Luthersche gemeente alhier bedeeld worden, met verzoek die kinderen op gemelde scholen te doen opnemen. De Burgemeester van Dordrecht.
  + AANNEMINGSLIJST van nieuwe leerlingen voor de 1e Stads-Armenschool 18 September 1871: 1. Arie van Peere, Hoogt; 2. Wouter Imio v.d. Schalie, Hillestraatje; 3. Johannes v.d. Schalie, Hillestraatje; 4. Jacob Stam, Raamstraat; 5. Leentje de Visser, Raamstraat; 6. David Mookhoek, Kromme Elleboog; 7. Pieter Hermans, Hoogt; 8. Cornelis de Meer, Hil; 9. Jacobus Voskuijl, Tolbrugstraat; 10. Jacobus van Velsen, Vest; 11. Johannes La Rieviere, Hoogt; 12. Julia Maria de Haan, Kromme Elleboog; 13. Jan van der Wal, Hellingen; 14. Frederika Hendrika Watzema, Hellingen; 15. Theodorus Cornelis de Vries, Hil; 16. Maaike Vrolijk, Raamstraat; 17. Grietje Nunninkhoven, Vleesh.straat; 18. Geertruida Gijsbertina Bax, Hil; 19. Wouter van Rijnen, Pelserstraat [ontslagen van de school van Trooijen]; 20. Thomas van Rijnen, Pelserstraat [ontslagen van de school van Trooijen]; 21. Auke van der Wal, Achterom; 22. Ferdinand Borghard, Pelserstraat; 23. Margeretha Hendrika Francina Verhoeven, Hellingen; 24. Francina van Dijl, Botjesstraat; 25. Christiaan Herman Smits, Kolkstraat; 26. Aaltje Lugte, Houttuinen; 27. Martha Stok, Raamstraat;
  + AANNEMINGSLIJST van nieuwe leerlingen voor de 2e Stads-Armenschool 18 September 1871: 1. Naantje Veth, Marienbornstraat; 2. Nicolaas M. van Welsum, Marienbornstraat; 3. Wouter v.d. Munt, Dwarsgang; 4. Willemina v.d. Munt, Dwarsgang; 5. Everdina Potters, Heerhijmansuisstraat; 6. Geertruida Louman, Torenstraatje; 7. Jan Brussaard, Heerhijmansuisstraat; 8. Antonia J. Oosthoek, Varkenmarkt; 9. Catharina M.J. Oosthoek, Varkenmarkt; 10. Antonie Tilgenkamp, Doelenstraat; 11. Cornelia Knikman, Noordendijk; 12. Lijsje de Wit, Noordendijk; 13. Angenita Alleblas, Marienbornstraat; 14. Gerrit W. v.d. Bos, Matenaspad; 15. Arie v.d. Net, Breedweg; 16. Johanna v.d. Net, Breedweg; 17. Jan H. Arenou, Groenendijk; 18. Christiaan C. van Eijnsbergen, Heerhijmansuisstraat; 19. Claz. Joh.a Dooren; 20. Thomas Ruurman, Heerhijmansuisstraat; 21. Arie de Jong, Heerhijmansuisstraat; 22. Alida de Man, Augustijnenkamp; 23. Simon A. Wieland, Lastig Eendstraatje; 24. Gijsberdina van Andel, Lastig Eendstraatje; 25. Johanna B. Everhart, Marienbornstraat; 26. Maria E. van der Matten, Torenstraatje; 27. Corenlis Vink, Nieuwkerksplein; 28. Elisabeth Stam, Augustijnenkamp; 29. Magdalena Pidoux, Rietdijk; 30. Rachel Stoede(?), Nieuwkerk;
  + LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Gerrit Stam/Elisabeth Kennis (Elisabeth 4-9-1865); 2. Cornelis Stok/Geertruida van der Stiggel (Maria 25-7-1865);
  + LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Johannes Veth/Anna de Visser (Anna Amarentia 21-7-1865); 2. Pieter Kleton/Willemina A. van Leen (Rozina Catharina 24-6-1865); 3. Gijsbert van Welsum/Antje Bossij (Nicolaas Hendrik 20-8-1865); 4. Andries Lugten/Adriana Tielekind (Aaltje 9-5-1865); 5. Abram van de Munt/Hendrika van der Schalie (Wouter 2-2-1862; vader overleden); 6. Abram van de Munt/Hendrika van der Schalie (Willemina 3-1-1864); 7. Gerrit van Peere/Geertje Coenraad (Arie 7-1-1863; vader overleden, doch de moeder hertrouwd met Cornelis Swart.
  + Aanvraag tot magtiging ter Plaatsing van Kinderen op de Stads-Armenschool (1) Cornelis Vink, geboren te Dordrecht den 15 Junij 1865, zoon van Hannis Vink en Heiltje de Bruin, (2) Johanna Barendina Everhart, gebooren te Dordrecht 22 Junij 1865, dochter van Albertus Everhart en van Jenneke van Welsenis. behoort bij brief van Diaken der Evang. Luth. Gemeente te Dordrecht de 14 Junij 1871.
- STAAT der Bewaar- en Kleinkinder- of Maitressenscholen (1871)
1 openbare bewaarschool, 1 onderwijzeres, 8 helpsters, 130 jongens, 125 meisjes = 255 kinderen
A 1 bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 11 helpsters, 198 jongens, 198 meisjes = 396
B 1 bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 4 helpsters, 50 jongens, 60 meisjes = 110
C 1 bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 1 helpster, 8 jongens, 17 meisjes = 25
D 1 bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 1 helpster, 24 jongens, 14 meisjes = 38
E 1 bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 2 helpsters, 18 jongens, 18 meisjes = 36
F 1 bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 0 helpsters, 10 jongens, 14 meisjes = 24
G 1 bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 4 helpsters, 20 jongens, 24 meisjes = 44
OPMERKINGEN
De cijfers zijn van 31 Januarij 1871. De openbare bewaarschool is een gemeente school. De 7 bijzondere bewaarscholen zijn:
a=van de Nederduitsch hervormde diakone
b=van Roomsche Catholijke gezindte
c=Christelijke bewaarschool
d, e, f, en g van Mejufrvrouw Wm Reus, de Waal, Vliegenthart en de weduwe Kunst v.d. Heuvel.
De in 1870 bestaande maitressenschoolen zijn te niet geloopen en geen nieuwe opgerigt.
Aldus opgemaakt door de plaatselijke Schoolcommissie te Dordrecht den 26 September 1871.
- [74n] Stads-Burgerschool. Opgave betrekkelijk het Hulp-personeel. D. Kat (toont immer wel schoolhouder te zijn maar heeft als onderwizjer nog geringe waarde); A.J. van Braambeek (onderscheidt zich voortdurend in het geven van goed onderwijs), H. Koldewijn (geeft heel goed onderwijs, en weet op gemakkelijke wijze de gepaste orde in zijne klasse te waren), A. van Ganswijk (onderwijst onvermoeid, maar weet het onderwezene niet in te prenten), G.M. van Woerkom (geeft voortdurend reden tot tevredenheid), E.E. Leupen (onderwijst heel goed en weet opgepaste wijze orde te bewaren), G.M. Lambert (geeft voorzoover door mij beoordeeld kan worden reden tot tevredenheid), C.E. van Deventer (toont veel aanleg en is ijverig).
- [75n] Staat Eerste stadstussenschool (13. G.P. Hofman; 14. T. Wolhoff geb. Sibbes, 15. G.J. Smak geb. Takken, 16. W. Versluis, 17. J. Holtheijer)
  + De Bibliotheek is vermeerderd met zes Nommers en bevat nu 86 werkjes. Staat der School.
Jongens 213 // Meisjes 227 = Totaal 440
Staat der School voor het onderwijs in de Vrouwel. Handwerken: 189 Leerlingen, 2 willekeurig = Blijft 187 Leerlingen.
  + Sedert de verplaatsing van de tafels in het jongenslokaal, is een schot in dit lokaal en verlenging der tafels noodzakelijk geworden; het eerste, omdat de onderwijzers klagen over het moeilijk spreken en omdat veel kinderen over 1, 2 of 3 afdeelingen heen(?) zig wat de oplettenheid niet bevordert. Het tweede omdat de kinderen die vroeger aan 5 tafels zaten, niet aan 4 kunnen gepalatst worden, voor welk getal nu maar ruimte is. Daarenboven is het noodig dat de lampen die nu in genoegzaam aantal, ene naar ik mij vlei, op de rechte plaats zijn aangebracht, van kappen vorzien worden. Wat dit laatste betreft hiervoor heb ik op de lijst voor schoolbehoeften aanvraag gedaan. De beide eerste verderingen echter zijn zoo ingrijpend, dat ik de Plaats. SchoolC. vriendelijk verzoek, mij behulpzaam te zijn in het verkrijgen van genoemde veranderingen. J. van Heumen.
- [76n] Staat tweede stadstussenschool (derde kwartaal 1871) (15. A. Houtgraaf, 16. F.C. v.d. Ent, 17. A.M. van Roosendaal, 18. M. Reus (7 tot 14 Aug (ziek)), 19. E. Hoskorn (11 tot 18 Sept. ziek), 20. K. Lipjes (2 Aug ziek), 21. M. v.d. Broek)
  + Staat der Tweede Stads-Tusschenschool.
Jongens 215, Meisjes 244. Totaal 459 Leerlingen.
Voorber. kl. der Burg.Avondschool 22 Leerlingen.
Handwerken 190 Leerlingen.
+ NAMEN der leerlingen die de school zonder ontslag verlaten hebben: 1. Willem Berg, overgeaan naar Burgerschool; 2. Wouter van Rijnen, overgegaan naar de Armenschool; 3. Willem van Rijnen, overgegaan naar de Armenschool; 4. Corn.s Vigelius, overgegaan naar de Armenschool; 5. Johs. v.d. Schalie, overgegaan naar de Armenschool; 6. Gerrit v.d. Berg, overgegaan naar een Bijz. school; 7. Zegert Goedhart; 8. Johs Voskuil, uit de stad vertr.; 9. Willemina Voskuil, uit de stad vertr.; 10. Jacobna v.d. Bor; 11. Maria Zuilichem, door ziekte; 12. Josina Sara Robinson, uit de stad vertr.; 13. Geertruida Johanna Meiboom.
+ Namen der leerlingen, die plaatsing verzocht hebben op de school voor handwerken.
- [77n] Staat Eerste stadsarmenschool (1. J.W. Eggink, 2. R. Langeweg, 3. J. van Andel, 4. P. Ponsen, 5. J.J. de Ruiter, 6. D.J. Bonket, 7. A.E. Bonket, 8. H. Reus Ndr; 9. H. Reus JGLdr., 10. P.C. Arenout)
  + Staat van de Naai- en Breischool der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 30 September 1871.
  + Staat der 1e Stads Armenschool
67 Burgerl. Armbest (29/38)
42 Herv. Diak. (13/29)
291 Onvermogenden (146/145)
7 Lutherschen (4/3)
0 Roomsch Cath
0 Israelieten
2 Onverm. Israel. (0/2)
0 alleen avondschool
0 dag en avondschool (0/0)= 192/217 = 409 leerlingen
  + NAAMLIJST der kinderen, die Ontslagen, willekeurig of om andere redenen de 1e Stads Armenschool hebben verlaten van 1 Juli tot 30 Sept 1871: 1. Catharina Vermaas (Burgerl. Armbest; willekeurig); 2. Hendrik Hennekes (Herv. Diakonie; overleden); 3. Maarten Wulfsen (onvermogend, willekeurig); 4. Johs. Jacobus v.d. Bosch (onvermogend, willekeurig); 5. Cornelis ten Brake (onvermogend, willekeurig); 6. Johannes Tarmond (onvermogend, willekeurig); 7. Frans Jakob Johs. Meloen (onvermogend, willekeurig); 8. Albert Schildhuizen (onvermogend, willekeurig); 9. Theunis Mellsen (onvermogend, willekeurig); 10. Johanna Bosman (onvermogend, willekeurig); 11. Francina Wilhelmina Rot (onvermogend, willekeurig); 12. Willemina Bohemen (onvermogend, willekeurig); 13. Pieternella ten Brake (onvermogend, willekeurig); 14. Helena Pieternella Vlasblom;
- [78n] Staat tweede stadsarmenschool (91. P.H. Beets, 2. D. v.d. Waaij, 3. M. Reus, 4. L.G. Eijsbergen, 5. A.J. Rijkee, 6. P.H. Kes, 7. J.C. Spoel, 8. J.A. Bergmeijer, 9. A. Bouman, 10. P.C. Takke, 11. H. Spruit. 1. E. Hartman, 2. M.F. van Welie, 3. A. Spits, 4. E. Schraage, 5. E.A. Faassen, 6. H.P. van Dorsten)
  + Staat der School over het 3e kwartaal 1871.
Onverm. 154 Jongens en 155 Meisjes
D.B. 17 154 Jongens en 21 Meisjes
B.B. 33 Jongens en 27 Meisjes
Luth, 3 Jongens en 7 Meisjes
Isr. 2 Jongens en 2 Meisjes
R.C. 1 Jongens en 1 Meisjes = 423 Leerlingen.
Voor Handwerken: 145 Leerlingen.
  + Het plaatsen van een schot in elk der 3 lokalen, zou het groot voordeel zijn voor het onderwijs. De directeur der gemeentewerken heeft voor 2 maanden een onderzoek ingesteld en bevonden, dat afscheiding noodig is. De Plaatselijke schoolcommissie wordt vriendelijk verzocht nogmaals te doen, wat zij in het belang dezer zaak wenschelijk acht.
- (Dordrecht den 4 October 1871) Bij Uw schrijven van den 25sten September jl No. 113 verzoekt Uwe Commissie van ons magtiging, om 't onderwijs in de handwerken aan de 2de Stads-Tusschenschool van 1 october tot 1 April aanstaande, 's namiddags van 4 tot 5 1/2 uur te doen geven en derhalve voodie inrigting de pauze te doen vervallen, immers zoolang voor 't houden van die pauze gedurende den winter geene geschikte gelegenheid bestaat. Naar aanleiding daarvan hebben wij de eer U te berigten, dat er bij ons geen bezwaar bestaat om voor goed aan te zien, dat die afwijking van de reglementaire bepalingen, bij wijze van proefneming plaats vinden. Burgemeester en Wethouders van Dordrecht.
- [81n] Voorwaarden waar B en W van Dordrecht voornemsn zijn op Maandag den 28-12-1868 in het openbaar in drie perceelen aan te besteden de levering van Schoolbehoeften ten behoeve van de scholen der gemeente. (Art. 1) De aanbesteding geschiedt voor de tijd van DRIE jaren, ingaande den 1-1-1869 met dien verstande dat de besteders de bevoegdheid zullen hebben bij schriftelijke aanzegging in de maand december van ieder jaar aan den aannemer te doen, de nog loopende aanbestedingsjaren des verkiezende op te zeggen.....;
- (Dordrecht 14 Oct 1871) In antwoord op uw brief van 26 Sept nemen wij de vrijheid de Commissie als helpster op de eerste Stads-tusschenschool aan te bevelen J. van der Schulp, Steegoversloot en C. van Wijk, Vriezenstraat. Mejufvrouw M.C. Böger zoude bereid zijn de betrekking als medehelpster op de Stadsburgerschool waar te nemen, doch zij wenschte eens te weten hoeveel het salaris was, daar ij minder dan f 80 niet gaarne in die betrekking over..n(?) zoude zijn; wij zullen alzoo hierop het antwoord van de Commissie verwachten. Namens Regentessen, J.J. de Koning Brand.
- (18-10-1871) C.M. Baaij, C. van Belkum.
- (Dordrecht den 25 October 1871) Zooals U uit 't hierbijgevoegd schrijven zal kunnen blijken, wenscht Mejufvrouw R. Usener, ten behoeve van de door haar alhier op te rigten bijzondere school tot voorbereidings voor de Middelbare school voor meisjes, te zien bestendigen 't thans door de gemeente aan haar toegestaan ksoteloos gebruik van 't bekende schoollokaal met de banken en de speel- en kleedkamer. Alvorens hieromtrent een besluit te nemen, zouden wij gaarne willen weten, of en in hoever 't gedaan verzoek, naar Uwe meening onze ondersteuning verdient. Wij hebben mitsdien de eer U beleefd te verzoeken ons dat advies, kan 't zijn met eenigen spoed, wel te willen verstrekken en wijders, tot toelichting van 't verzoek nog op te merken, dat de adressante, daarover van wege ons Collegie verstaan, te kennen gegeven heeft, dat 't in hare bedoeling ligt om aan de op te rigten school slechts de beginselen der Fransche taal te doen onderwijzen en, voor 't geval de Gemeenteraad haar verzoek mogt inwilligen, die school reeds met 't begin des volgenden jaars te openen en als dan afstand te doen van de aan haar nog tot 1 September van dat jaar, van wege de gemeente toegezegde subsidie.
Eindelijk nemen wij nog de vrijheid Uwe aandacht te vestigen op 't door den Gemeenteraad in beginsel genomen en, bij ons schrijven van den 29sten Julij 1871 No 1224/656, aan U medegeedeld besluit tot reorganisatie van 't onderwijs voor meisjes aan de Burgerschool voor lager onderwijs, in verband met dat tot intrekking der evenbedoelde subsidie, ten einde bij de overweging van 't onderwerpelijk verzoek tevens door U moge worden nagegaan, of en in hoever dat besluit bij eene eventuele in williging, wijzeging zou behooren te ondergaan. Burgemeester en Wethouders.
- (Dordrecht 4 November 1871) Na rijpe overweging ben ik tot het ebsluit gekomen mijn verzoek om het gebruik van het schoollokaal met de speel- en kleedkamer ksoteloos te mogen behouden, in te trekken. Ik blijf evenwel bij het voornemen eene bijzondere school, hoofdzakelijk tot voorbereiding voor de middelbare school voor meisjes op te richten, en verzoek UEd Achtb. daarom beleefdelijk mij met de opening dier middelbare school van de verplichtingen aan mijne subsidie verbonden, te willen ontslaan, terwijl ik ook op dien tijd van de subsidie zou afzien. Inmiddels heb ik de eer mij met de meeste hoogachting te noemen, Uwe dw. Dienares, (get) R. Usener.
- (Dordrecht 14 Nov 1871) Beantwoordende uwe brief van den 10 dezer is dienende dat de informatien welke door ons zijn genomen, aangaande Mej. Böger zeer voldoende zijn, en zij naar ons inzien zeer geschikt is om die betrekking op zich te nemen. Namens Regentessen, J.J. de Koning Brand.
+ (Dordrecht 25 Nov 1871) WelEdelgeb. Heer! In antwoord op uwe letteren deel ik U mede, dat de voornaam van Mej. Boger is S.E., dat zij geexamineerd is in al de vakken van het lager onderwijs, zoo mede in de fransche taal en met April aanst. examen in het Duitsch hoopt te doen. Met achting noem ik mij Uw dw. Ds. J.J. de Koning Brand.
- (Dordrecht den 20 November 1871) Bij deze hebben wij de eer U te berigten, dat de Gemeenteraad, in zijne op den 1ede dezer gehouden zitting, overeenkomstig 't door mejufvrouw R. Usener te kennen gegeven verlangen, de aan haar nog tot 1e September 1872 toegekende subsidie uit de gemeentekas heeft ingetrokken met het tijdstip der opening van de openbare Middelbare school voor meisjes alhier, 't welk door die vergadering is bepaald met Januarij 1872. Voorts hebben wij de eer aan U mede te deelen, dat Mejufvrouw Usener voornoemd zich voorsteld alsdan te openen, eenen bijzondere school hoofdzakelijk tot voorbereiding van de gemelde inrigting voor Middelbare Onderwijs.
Tot Directrice van de vaakbedoelde openbare Middelbare School voor meisjes werd door den Gemeenteraad benoemd mejufrvrouw M.H. van Pesch te Utrecht. Burgemeester en Wethouders.
- (Dordrecht den 23 November 1871) Zooals in de tijd door ons aan U werd medegedeeld, besloot de Raad dezer Gemeente, dat bijde opheffing der gesubsidieerde school van Mejufvrouw Usener, 't onderwijs voor de meisjes aan de Burgerschool voor lager onderwijs alhier eene reorganisatie zal ondergaan en daartoe 't vrouwelijk hulppersoneel zal worden uitgebreid. Tot dat besluit werd de Raad geleid door de overweging, dat dusdoende naar behooren zou blijven voorzien in eene noodzakelijke aansluiting van 't lager onderwijs aan 't Middelbare. Nu evenwel, gelijk U uit ons schrijven van den 20sten November jl zal zijn gebleken. Mejufvrouw Usener 't voornemen heeft eene school te openen hoofdzakelijk tot voorbereiding voor de Gemeentelijke inrigting voor Middelbaar Onderwijs en ook Mejufvrouw Nielsen, blijkens de daaromtrent gedane openbare kennisgeving, zich voorstelt aan hare school zoodanige rigting te geven, is bij ons de vraag gerezen, of de in 't hoofd dezes bedoelde reorganisatie nog wel noodzakelijk moet worden beschouwd. Aangenaam zou 't ons zijn Uw gevoelen dienaangaande te kennen. Wij hebben daarom de eer U beleefd te verzoeken ons dit wel te willen mededeelen. Burgemeester en Wethouders

[bron: SAD 121-37 brieven over het jaar 1871]

* * 1872 * *

(envelop 1)
- [1o] (28-11-1871) D.F.C. Piera, B. Hans;
- [2o] (5 Dec 1871) is gelezen missive van de Plaatselijke schoolcommissie alhier, dd 28 November ll no 133, houdende aanbeveling voor de betrekking van regentes van 't onderwijs in de handwerken voor meisjes op de stads openbare scholen, ter vervulling van de met 1 Janaurij e.k. ten gevolge van periodieke aftreding, te ontstane vacature. Gezien art 8 van de bijzondere bepalingen voor genoemd onderwijs. Is goedgevonden: te herbenoemen tot Regentes voor 't onderwijs in de handwerken voor meisjes op de stads openbare scholen, mejufvrouw W.F. Veltman en zulks voor den tijd van vier jaren, ingaande 1e Januarij 1872. Hiervan zal bij extract dezer mededeeling worden gedaan aan de Plaatselijke School Commissie voornoemd, ter informatie en bij missive aan de benoemde. De Burgemeester.
- [30] (Dordrecht 16 December 1871) Naar aanleiding van art. 1 van 't Reglement voor de openbare armenscholen, heb ik de eer U te doen toekomen, drie opgaven van kinderen, wier ouders bij 't Burgerlijk Armbestuur, Diakenen der Nederd. Hervormde en Evangelisch Luthersche gemeente alhier bedeeld worden, met verzoek die kinderen op gemelde scholen te doen opnemen. De Burgemeester van Dordrecht.
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Herbert van Doorn/E.P.J.J. Schorel (Maria Elisabeth 15-10-1865); 2. Jacobus Lelieveld/Jacoba Bogert (Hendrik 15-10-1865); 3. Hendrik van der Linden/Wilhelmian van der Weg (Helena 5-12-1865); 4. Jan Mijndert (Arie 17-12-1865); 5. Steph. Gijsb.t Schreuder/Johanna Troijart (Willem Cornelis) 15-11-1865; 6. Aart Slutiers/Maria Adriana Brouwer (Johannes Jacobus 4-10-1865); 7. Jan Vlas/Elsiabeth de Lange wed (Corenlia 4-5-1861); 8. Johanens van Wel/Clasina Groenmeijer (Johanna Anthonia 17-10-1865); 9. Jan Dirk Martinse/Fred. Herb. van Heelsbergen (Lodovicus Josephus 14-12-1865; aanvrage gedaan tot opname in 't weeshuis); 
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Antonie Bernardus Arends/Mijntje van der Nette (Antonie Bernardus 22-12-1865); 2. Cornelis Barendrecht/Alida Pietenrella Rutte (Martinus 13-9-1865); 3. Hendrika Kemp (Hendrika Johanna 23-12-1865; vader onbekend); 4. Franciscus van As/Anna Visser (Antje 26-11-1865);
 + Aanvraag tot magtiging ter Plaatsing van twee kinderen op de Stads Armenschool. (1) Hendrik Wolf, geboren te Dordrecht 25 November 1865, zoon van Arnoldus Wolf en Elisabeth Mensen (2) Everdina Bolte, geboren te Dordrecht 4 November 1863, dochter van Johannes Bolte en Everdina de Jong. Behoort bij brief van Diakenen Evang. Luth. gemeente te Dordrecht dd 14 December 1871. Mijn bekendt, S.H. Jurgens, diaken.
+ AANNEMINGSLIJST van nieuwe leerlingen voor de 1e Stads-Armenschool 18 December 1871: 1. M.E. van Doorn, Kromme Elleboog; 2. H. van der Linden, Kromme Elleboog; 3. C. Vlas, Vest; 4. J.A. van Well, Kolfstraat; 5. J. van de Rest, Korte Breestraat; 6. P. Meijers, Lomberdstraat; 7. G. Dooren, Kromme Elleboog; 8. M. Isendoorn, Vest; 9. A.M. Tegelaar, Kromme Elleboog; 10. S. makkelie, Kolfstraat; 11. E. Matena, Achterom; 12. A. Ponsen, Raamstraat; 13. H. Hekelaar, Raamstraat; 14. G. Bakker, 's Gravendeelschedijk; 15. E. Bolte, Kluizenaarspad; 16. W.C. en J.M. van der Linden, Hellingen; 17. M. Vlasblom, Vest; 18. C.J.W. en A. Harsman, Hoogt; 19. W. Havers, Kolfstraat; 20. H. Wegman, Hoogt; 21. W. Verharen, Raamstraat; 22. C. van Noorden, Raamstraat; 23. L. Romijn, Kromme Elleboog; 24. J.P. Soetens, Spuiweg; 25. Dirkje den Broeder, Hoogt;
+ AANNEMINGSLIJST van nieuwe leerlingen voor de 2e Stads-Armenschool 18 December 1871: 1. Hendrik Lelieveld, Augustijnenkamp; 2. W.C. Schreuder, Augustijnenkamp; 3. J.J. Sluiters, Torenstraatje; 4. Martinus Barendrecht, Marienbornstraat; 5. H.J. Kemp, Heerhijmansuisstraat; 6. Anthe van As, Noordendijk; 7. Cornelia 't Hooft, Augustijnenkamp; 8. Arie van Son, Breedeweg; 9. B. Goldschmidt, Marienbornstraat; 10. Angnita van Welsenis, Nieuwstraat; 11. Jacomina Heukels, Rietdijk; 12. Cornelia de Heer, Rietdijk; 13. Dingeman Versluijs, Heerhijmansuisstraat; 14. Cornelis van Wijk, Torenstraatje; 15. Adriana Los, Augustijnenkamp; 16. Adr. v.d. Linden, Heerhijmansuisstraat; 17. Aart van Dijl, Heerhijmansuisstraat; 18. M. van Emmerik, Heerhijmansuisstraat; 19. J. Heijbeek, Heerhijmansuisstraat; 20. C.H. v.d. Koog, Heerhijmansuisstraat; 21. A. van Heusden, Heerhijmansuisstraat; 22. Corn. Rietveld, Nieuwstraat; 23. C.J. Kelfkens, Achter Nieuwkerk; 24. H. van Duinen, Wingerdstraat; 25. G. van Dijk, Heerhijmansuisstraat; 26. C.G.W. Jansen, Heerhijmansuisstraat; 27. Antonie Jansen, Heerhijmansuisstraat; 28. R.C.J. Kleton, Marienbornstraat; 29. F. de Koning, Marienbornstraat; 30. Jan van Sprang, Augustijnenkamp; 31. C.J. van Es, Doelenstraat; 32. H. Wolf, Augustijnenkamp (Luth.); 33. E. Bolte, Kluizenaarspad; 34. H.W. Perez, Noordendijk; 35. J. Jongeneel, Doelenstraat; 36. G.M.C. Muller, Doelenstraat; 37. J. de Ruijter, Lijnbaan; 38. J. de Geus, Rietdijk; 39. G. Kleijn, Wingerdstraat; 40. A.B. Arends, Lindegracht; 41. H.J. de Man, Augustijnenkamp;
- [05o] (Dordrecht 21 December 1871) Naar aanleiding van Uwe missive dd 28 November ll no. 135, houdende verzoek om magtiging, dat Mejufvrouw S.E. Böger wordt aangesteld tot helpster bij het onderwijs in de handwerken voor meisjes aan de Stads Burgerschool alhier, op eene jaarwedde van f 80; hebben wij de eer U mede te deelen, dat in verband met 't daaromtrent door den Gemeenteraad genomen besluit, er bij ons geen bedenking bestaat om U de gevraagde en boven omschreven matigigng te verleenen. B. en W.
- [07o] (Dordrecht 28 December 1872) Daar in het ..de(?) benoeming van Mej. Boger, als helpster op de Stads-burgerschool door haar was gelezen, zoo kwam zij tot mij, om de dames mede te deelen zij voor die benoeming bedankte, de benaming helpster vond zij te vernederend. Daar ons die zaak zeer kleingeestig voorkwam, heb ik haar gezegd mij het de Commissie mede z..len(?) deelen voor zij hare benoeming ontving. Wij wenschte nu gaarne te weten of mij eene andere voordragt kunnen inzenden, of dat er soms ander bepaald is, er eene akte voor handwerken vereischt wordt. Wij zullen hierop het antwoord van de Commissie verwachten. Namens Regentessen, J.J. de Koning Brand.
- [08o] (Dordrecht den 30 December 1871) Wij hebben de eer U uit te noodigen een lid uit uw midden te willen afvaardigen, om zutting te nemen in de Commissie van de examens van toelating tot de Middelbare school voor meisjes, welke gehouden zullen worden op 5 en 6 Januarij aanstaande, 's voormiddags ten 9 uur, in het schoolgebouw aan het Steegoversloot. Namens de Commissie van toezigt op het Middelbaar Onderwijs te Dordrecht (H.A. Nebbens Sterling)
- [10o] WelEdele Heeren! De ondergeteekende benoemd zijnde tot hoofdonderwijzeres aan de Amalia Bewaarschool te Tilburg verzoekt beleefdelijk tegen 1e Maart a.s. ontslagen te worden als helpster bij de handwerken aan de Tweede Stads-Tusschenschool. WelEdele Heeren, UEd dw dienaressen M.G.W. van den Broek (Dordrecht 26 Jan. 1872)
   + (Dordrecht 21 Jan 1872) Wij nemen de vrijheid de Commissie als helpster op de Stads-burgerschool voor te dragen, mejufvrouw Willemina te Boekhorst, Groenmarkt, welke voor die betrekking in allen deele de vereischte bekwaamheid bezit. Verder stellen wij voor als helpster in de plaats van Mej. van de Broek op de tweede Stadtusschenschool Johanna Willemina Pauline van Wijk, oud 18 jaar, woonplaats Vriesestraat, als 2de Maria Louise Holtheijer, oud 17 jaar, Kromhout. Namens Regentessen, J.J. de Koning Brand.
- [11o] (20-1-1872) vergunning J.A.C. Los
- [15o] verslag onderwijzersgezelschap 1871.
- [16o] Verslag der kweekschool ter opleiding van bewaarschoolhouderessen over het jaar 1871.
De lessen geopend 1 Januari 1871. Onafgebroken voortgezet tot 31 Mei 1871. Het nieuwe leerjaar aangevangen op 15 Sept 1871. In het tweede haar leerjaar waren er 28 leerlingen
  6 Helpsters Stadsschool, 12 Helpsters Diaconieschool, 10 Helpsters Particuliere scholen
Het leerjaar op 15 September 1871 aangevangen werd begonnen met 28 leerlingen
   6 Helpsters Stadsschool, 12 Helpsters Diaconieschool, 10 Helpsters Particuliere scholen
De leerlingen maakten getrouw gebruik der lessen. Zij maakten goede vorderingen 5 leerlingen hebben zich in de maand Maart aan het examen onderworpen, waarvan de derzelven voldoende blijken van bekwaamheid hebben gegeven als hoofdonderwijzeres. In November heeft er zich nog eene aangemeld, maar wensch blijken van bekwaamheid gegeven. Eerstkomende maand Maart wenschen zich 3 leerlingen weer voor het examen aantemelden.
Het onderwijs werd persoonlijk door mij gegeven, behalve in de zang en Handbezigheden, waar mij eene geexamineerde bewaarschoolhouderesse bijstond. Wed. G. Kunst van den Heuvel (Dordrecht 8 Januari 1872)
- [17o] Opgave betrekkelijk het Hulp-personeel van de Stads-Burgerschool te Dordrecht: D. Kat (heeft hoe langer zoo meer bevestigd, het vreoger van hem getuigde geringe waarde als onderwizjer te bezitten, Hij betoont zich volstrakt niet onwillig om de raak, waarmede hij belast wordt, te volbrengen; hij beijvert zich integendeel om zich daarvan te kwijten maar de wijze hoe, en vooral bij het mededeelen van kundigheden, laat (de massa nonsens en fouten nog daargelaten) veel te wenschen over. Voor de kinderen is zijn crediet als onderwijzer ook onherroepelijk verloren), A.J. van Braambeek (toont immer lust en langzamerhand meer geschiktheid voor 't onderwijs te krijgen), H. Koldewijn (geeft even als van Braambeek goed onderwijs en streeft er immer na, dat uit zijn onderwijs blijke of hij ook onderwijzer is), G.M. van Woerkom (geeft voortdurend reden van tevredenheid), C.M. Baaij (geeft aanvankelijk reden tot tevredenheid), E.E. Leupen (toont voortdurend hare zaak te verstaan), C.E. van Deventer (toont voortdurend aanleg en geschiktheid om onderwijzeres te worden), G.M. Lambert (geeft reden tot tevredenheid);
- [17o] staat 1ste stadstusschenschool.
+ - De Schoolbibliotheek is vermeerder met 2 werkjes en bevat nu 90 boekjes. Overigens is de Inventaris dezelfde gebleven. Staat der School.
Jongens 222
Meisjes 240 = Totaal 462 Leerlingen
Staat der School voor het onderwijs in de Vrouwel. Handwerken:
192 Leerlingen, 2 willekeurig = Blijft 190 Leerlingen.
- [18o] staat 2e stadstusschenschool. (16. F.C. v.d. Ent, 17. A.M. van Roosendaal, 18. M. Resu, 19. E. Hoskorn, 20. K. Lipjes, 21. M. v.d. Broek)
+ Staat der Tweede-StadsTusschenschool
224 Jongens, 247 Meisjes = Totaal 471 leerlingen
Handwerken 201 leerlingen
Voor de cursus 1871/1872 van de Voorber. klasse der Burger-Avondschool hebben zich aangemeld 86 leerlingen; niet toegelaten wegens onbekwaamheid of te jeugdigen leeftijd 13, 3 hebben de School niet bezocht, zoodat met 70 leerl. de Cursus is aangevangen.
  + Namen der leerlingen die de School zonder ontslag verlaten hebben: 1. Piet.a de Blom (uit de stad vertr.); 2. Arie de Blom (uit de stad vertr.); 3. Corns. van Hulst (uit de stad vertr.); 4. Willem van Hulst (uit de stad vertr.); 5. Clazina van Hulst (uit de stad vertr.); 6. Adrs. Noordzij (uit de stad vertr.); 7. Johanna Maria v.d. Linden (armschool); 8. Willemina v.d. Linden (armschool); 9. Dirkje den Broeder (armschool); 10. Hendrik Willem Peree (armschool); 11. Everdina Matena (armschool); 12. Cornelia Visser (uit de stad vertr.); 13. Cornelia v.d. Weg (bijzondere school); 14. Arie v.d. Weg (bijzondere school); 15. Elizabeth van Rijswijk (willekeurig); 16. Johannes Garama (willekeurig); 17. Everdina Bolten (armschool); 18. Johanna Altenburg (armschool);
+ De helpsters bij de handwerken geven reden tot tevredenheid. De inventaris is vermeerderd met vier lampen en tien lampkappen. J.H. van Trooijen (Dordrecht 27 Dec 1871)
- [19o] staat 1ste stadsarmenschool. (1. R. Langeweg, 2. J. van Andel, 3. P. Ponsen, 4. J.J. de Ruiter, 5. D.J. Bonket, 6. A.R. Bonket, 7. H. Reus Ndr, 8. H. Reus JGLdr, 9. P.C. Arenout)
  + Staat van de Naai- en Breischool der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 31 December 1871.
  + Staat der 1e Stads Armenschool op 31 Dec 1871.
67 Burgerl. Armbest (29/38)
43 Herv. Diak. (13/30)
305 Onvermogenden (155/150)
7 Lutherschen (4/3)
0 Roomsch Cath
0 Israelieten
2 Onverm. Israel. (0/2)
= 201/223 = 424 leerlingen (15 Oct J. de Waal aangesteld, 1 Nov J.W. Eggink ontslagen)
  + NAAMLIJST der kinderen die Ontslagen, willekeurig of om andere redenen de 1e Stads Armenschool verlaten van 1e October tot 31 Dec 1871: 1. George Fokkerood (Burgerl Armbest; overgeplaats aan de 2e stadsarmenschool); 2. Nicolaas Kamermans (Burgerl Armbest; uit de stad vertr.); 3. Jan Verloop (onvermogend; in het weeshuis); 4. Jakob Verloop (onvermogend; in het weeshuis); 5. Johannes Hijmans (onvermogend; overleden); 6. Pieter Schillemans (onvermogend; willekeurig); 7. Frans Ouburg (onvermogend; willekeurig); 8. Anthonetta Lozie (Luthersch; willekeurig); 9. Magdalena Ponsen (onvermogend; willekeurig); 10. Elizabeth Grootenboer (onvermogend; in het weeshuis); 11. Anna Kuipers (onvermogend; overleden); 12. Cornelia Leliveld (onvermogend; willekeurig); 13. grietje Grootenboer (onvermogend; willekeurig);
- [20o] staat 2e stadsarmenschool.
+ Staat der 2e Stads-Armenschool over het 4e kwartaal 1871.
Onverm. 158 Jongens en 165 Meisjes
B. Armb. 28 Jongens en 27 Meisjes
H.D. 16 Jongens en 24 Meisjes
E.Luth. 4 Jongens en 8 Meisjes
Isr. 2 Jongens en 2 Meisjes
R.C. 1 Jongens en 1 Meisjes = 209/227 = 436 kinderen.
155 Meisjes ontvingen onderwijs in Vrouwelijke handwerken.
+ Het onderwijzend personeel geeft door ijver en nauwgezette plichtsbetrachting alle rede tot bijzondere tevredenheid. In het belang van het hulppersoneel zoowel als in dat van het onderwijs wordt eene scheiding der lokalen op nieuw aanbevolen. Sedert het onderzoek van den directeur der Gemeentewerken die zich in het voorjaar ten gunste der scheiding uitliet, is hieromtrent niets vernomen
- [24o] WelE. heeren. Door deze heb ik de eer UEd HH kennis te geven, dat drie kweekelingen medio maart aanstaande examen wenschen af te leggen als bewaarschoolhouderesse als:
  Wilhelmina Geertruida van den Hummel, geboren 1852
  Helena Nienkemper, geboren 1851
  Petronella van Helden, geboren 1848

Met verschuldigde achting en eerbied, Wed. G. Kunst v.d. Heuvel (Dordrecht 16 Februari 1872)
- [26o] (29-2-1872) Wij hebben de eer U bij deze te berigten dat de Gemeenteraad in zijne zitting van den 27sten dezer, de door U bij missive dd 5 Februarij ll no. 13 voorgestelde jaarwedde aan Mejufvrouw J.W.P. van Wijk ad f 30 en Mejufvrouw W. te Boekhorst ad f 40 respectivelijk benoemde helpster bij het onderwijs in de handwerken voor meisjes aan de 2de Tusschenschool en Burgerschool voor lager en meer uitgebreid lager onderwijs alhier, heeft toegestaan. Burgemeester en Wethouders van Dordrecht.
- [28o] (6-3-1872) Naar aanleiding van Uwe missive dd 5 Februarij jl no. 17, hebben wij de eer mede te deelen, dat, ter bestrijding van de kosten, te vallen op 't maken der verlangde afscheiding in de localen der Eerste Tusschenschool alhier en de daarmede in verband staande verandering der schoolbanken, door den Gemeenteraad thans de vereischte fondsen beschikbaar gesteld zijn en de Heer Directeur der Gemeentewerken dan ook bereids gemagtigd werd om de uitvoering van die werken te bevorderen. De uitvoering van soortgelijke werken in de Tweede Armenschool is in overweging gehouden. Burg. en Weth. van Dordrecht.
- [30o] De ondergeteekende, hoofdonderwijzer aan de Christelijke school in de Steenstraat alhier, neemt de vrijheid zich tot U te wenden in zake van Uwentwege geeischte invulling van den 'Staat van het schoolverzuim en het ontslag enz'. Met den verschuldigde eerbied wenscht hij onder Uwe aandacht te brengen er aan Uwe welwillende beoordeling en overweging aan te bevelen;
Dat de invulling van een gelijkluidenden Staat in der tijd van hem is verzocht vanwege het Schoolverbond Afd Dordrecht. Dat hij toenmaals daaraan volgaarne heeft voldaan, echter niet met omstandige opgave van redenen van schoolverzuim, terwijl er geen sprake was van ontslag van leerlingen. Dat die invulling toen zonder groote zwarigheid kon plaats hebben, wegens talrijke onderwijzend personeel, ten gevolge van gunstiger toestand der school. Dat ondergeteekende evenwel vernam, hoe een der leden van het Schoolverbond van de gegeven aanwijzingen gebruik maakte om ouders van verzuimende leerlingen aan te sporen, de kinderen van de Christelijke School te nemen en ze naar de Openbare School te zenden. Dat ondergeteekende meende geen wapenen in de hand te moeten geven aan de bestrijders der Christelijke School. Dat het hem daarom pijnlijk aandeed, in Januarij jl een dergelijken Staat ter invulling te ontvangen onder de gewone van Uwentwege ter invulling aangeboden staten. Dat het hem evenwel voorkwam, dat zulks op een misverstand kon berusten, waarom hij er ook geen ander werk van maakte. Dat intusschen Uwe circulaire van de vorige maand, behelzende aanmaning tot invulling, en bedreiging in geval van weigering der gevraagde inlichtingen, hem deed zien dat niet het Schoolverbond, maar de Plaatselijke Schoolcommissie en dat ook van de Bijzondere School, zulke gedetailleerde aanwijzingen eischt.
Dat de ondergeteekende, uit der aard der zaak reeds eene ingewikkelde schooladministratie hebbende, zonder merkbare schade voor het onderwijs, geene noodelooze verzwaring dier taak kan aanvaarden. Dat van de Christelijke School niet kunnen gevorderd worden dezelfde geldelijke offers, voor zulk eene omstandige administratie van schoolverzuim benodigd, als welke de Staatsschool uit ruime kas zich veroorloofd. Dat daarom eene eenvoudig ingerichte absentielijst voor deze school genoegzamen waarborg geeft, dat, bij onmiddelijke kennisgeving aan en overleg met de ouders, het schoolverzuim zich binnen zoo eng mogelijke grens beperke. Dat het eigenlijk gezegd schoolverzuim waartegen de Christelijke School te strijden heeft, zijnen grond heeft in een betreurendwaardig, maar verklaarbaar, verzet tegen den vaccinedrang, welk schoolverzuim althans niet aan de Christelijke School zelve mag geweten worden. Dat de ondergeteekende geenszins weil gehouden worden zich te verzetten tegen de van God over hem gestelde machten, en ook niet wil tegenwerken waar het de beperking en kon het zijn, de algeheele uitroeiing van het schoolverzuim geldt. Dat hij daarom zich bereid verklaard aan de bevoegde personen, in de school zelve, inzage te verleenen van de absentielijst en de noodige mondelinge inlichtingen te verstrekken. Na deze ophelderingen en verklaringen, geeft ondergeteekende het eerbiedig verzoek te kennen, dat de Plaatselijke Schoolcommissie hem ontheffe van de gevraagde invulling van den 'Staat van het schoolverzuim en het ontslag enz'. Met de meeste hoogachting Wededel Gestr. heeren, Van UEd Gestr. de onderdanig dienaar D.C.F. Piera (Dordrecht Maart 1872)
- [31o] (Dordrecht 16 Maart 1872) Naar aanleiding van art. 1 van 't Reglement voor de openbare armenscholen, heb ik de eer U te doen toekomen, drie opgaven van kinderen, wier ouders bij 't Burgerlijk Armbestuur, Diakenen der Nederd. Hervormde en Evangelisch Luthersche gemeente alhier bedeeld worden, met verzoek die kinderen op gemelde scholen te doen opnemen. De Burgemeester van Dordrecht.
  + LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt; 1. Boer/Maaike Roos (Wilhelmina 20-12-1864; aangehuwd kind van G. van der Wel); 2. Wessel Krul/Anna de Visser wed (Wessel 4-5-1863); 3. Wessel Krul/Anna de Visser wed (Hendrik 6-12-1865); 4. Jan Mijnhart (Arie 17-12-1865); 5. Pieter Zantman/Wilhelmina Geertruida van Welsum (Cornelis 8-1-1866);
  + LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt; 1. Arie Spoel/Johanna Timmerman (Gerardus 5-3-1866); 2. Johannes Hendrik Schorel/Cornelia Waltman (Pieter 6-2-1866); 3. Karel Wubbeling/Johanna van der Teen (Christina Hendrika 18-11-1865); 4. Lieve de Vries/Flora Vrolijk (Johannes Cornelis 13-1-1866); 5. Karel Frederik Johannes Zorg/Willemina van Bart (Cornelia 25-9-1865); 6. Cornelis van Doorn/Josina van der Elst (Jacobus Francis 25-3-1866); 7. Leendert Zwaan/Engelina van den Berg (Alberdina 2-2-1866); 8. Huig Oosterwijk/Adriana de Rot (Cornelis Matthijs 3-1-1866, wijk 9 van W.J. de Voogd);
  + Aanvraag tot Magtiging ter Platsing van een Kind Op de Stads-Armenschool. Adriana Johanna Needermeijer, Gebooren te Dordrecht den 7 Januarij 1866, Dochter van Willem Frederik Needermeijer en van Adriana de Wit. Behoort bij brief van Diakenen der Evang. Luth. Gemeente te Dordrecht d.d. 15 Maart 1872. Mijn bekend S.H. Jürgens.
  + Aanneming van nieuwe Leerlingen voor de 1e Stads-Tusschenschool op 18 Maart 1872: 1. Christina Hendrika Wubbeling, Slikveld; 2. Johannes Cornelis de vries, Blindenliedengasthuissteeg; 3. Arie Broere, Hellingen; 4. Leendert J. Walgers, Kolfstraat; 5. Willemina Sel, Kolfstraat; 6. Hendrika A. Gregoor, Bakstraat; 7. Adriana Busink, Raamstraat; 8. Jan J. van Spankeren,, Kalkstraat; 9. Aagje Rijnhard, Stoofstraat; 10. Maria Kop, Kromme Elleboog; 11. Pleun de Visser, Hellingen; 12. Maria P. Bellaard, Gevulde gracht; 13. Margritha van Roosendaal, Kolfstraat; 14. Maria Spaan, Breedstraat; 15. Johannes Scheepbouwer, Kolfstraat; 16. Maria C. Kalis, Raamstraat; 17. Maria Vigelius, Pelsestraat; 18. Willemina S. Boer, Kolfstraat; 19. Willem Welsch, Boonenpad; 20. Alida Mosselman, Hellingen; 21. Adam de Mutserd, Pelsestraat; 22. Cornelia Zorg, Vleeschhowuerstraat; 23. Francina A. Cornelissen, Hellingen; 24. Wijnand P. Verhoeven, Hellingen; 25. Arie Mijnhart, Kromme Elleboog; 26. Cornelis Seip, Geldelozepad; 27. Wilhelmina Boer, Hoogt; 28. Wessel Krul, Achterom; 29. Hendrik Krul, Achterom; 30. Adraina van Lindonk, Vest; 31. Samuel Sleeking, Bleekersdijk; 32. Harmina Darmink, Kromme Elleboog; 33. Johannes Nodelijk, Kromme Elleboog; 34. Nicolaas Riet, Geldeloozepad; 35. Gerrit Bosman, Geldeloozepad;
+ Aanneming van nieuwe Leerlingen voor de 2e Stads-Tusschenschool op 18 Maart 1872: 1. Gerardus Spoel, Heermenshuisstraat; 2. Pieter Schorel, Rietdijk; 3. Albertina Zwaan, Heermenshuisstraat; 4. Cornelis Mathijs Oosterwijk, Heermenshuisstraat; 5. Adriana Johanna Nedermeijer, Augustijnenkamp; 6. Johannes van Dijk, Rietdijk; 7. Jan Frans Boshamer, Rietdijkstraatje; 8. Johannes Blom, Boomstraat; 9. Maria Elisabeth Blom, Boomstraat; 10. Christiaan Knieriem, Noordendijk; 11. Jacobus Johannes Koster, Korte Kromhout; 12. Cornelis van de Graaf, Breeweg; 13. Aart van der Rest, Korte Kromhout; 14. Stephanus Ligtmans, Rietdijkstraatje; 15. Martinus Rietveld, Marienbornstraat; 16. Leendert Trullaard, Lastigendstraatje; 17. Pieter Grollée, Doelstraat; 18. Pieter Visser, Schotsentuin; 19. Cornelis Zandman, Torenstraatje; 20. Gerrit de Klerk, Torenstraatje; 21. Hendrik Hatenboer, Torenstraatje; 22. Arij Visscher, Marienbornstraat; 23. Hendrik de Vries, Heermanshuisstraat; 24. Jacobus Franciscus van Doorn, Heermanshuisstraat; 25. Aart van der Rest, Rietdijkstraatje; 26. Gijsbertus Nieuwkoop, Heermanshuisstraat; 27. Jan Erkes, Heermanshuisstraat; 28. Gerrit Broekewasser, Marienbornstraat
- [32o] staat verhoging alle jaarweddes onderwijzers;
- [33o] Arie Bouman.
- [34o] (8-3-1872) Gerrit de Kraaij.
- [38o] rekeningen.
- [39o] (2-4-1872 Meppel) brief G.J. Jansen.
- [48o] Stads-Burgerschool. Opgave betrekkelijk het Hulp-personeel. D. Kat (betracht eenvoudig zijn plicht), A.J. van Braambeek (werkt ijverig en geeft alle reden tot tevredenheid), H. Koldewijn (is zeer ijverig en geeft heel goed onderwijs); G.M. van Woerkom (geeft immer reden tot tevredenheid), C.M. Baaij (geeft goed onderwijs en geeft reden tot tevredenheid), E.E. Leupen (is voortdurend goed), C.E. van Deventer (doet voortdurend haar best en wordt hoe langer zoo beter), G.M. Lambert (is voortdurend geschikt voor hare betrekking), W. te Boekhorst (geeft aanvankelijk reden tot tevredenheid); 
- [49o] Staat 1ste stads-tusschenschool. (13. G.P. Hofman, 14. T. Wolhoff geb. Sibbes, 15. G.J. Smak geb. Takken, 16. W. Versluis, 17. J. Holtheijer, 18. J. v.d. Schulp)
+ De Inventaris is dezelfde gebleven. Het getal werkjes der Bibliotheek is geklommen tot 92.
Staat der School. Jongens 227, Meisjes 242 = te zamen 470.
Staat der School voor het Onderwijs in de Vrouwelijke Handwerken: 204 Leerlingen.
+ (Dordrecht 25 Maart 1872) Leerlingen die de Eerste Stads-Tusschenschool in het eerste kwartaal 1872 willekeurig verlaten hebben: 1. Teunis Alblas (naar Hardinxveld); 2. Geertrui v.d. Hoek, 3. Johan Ridders (naar Rotterdam), 4. Charles Steenwijk (naar het weeshuis), 5. Willem Stork, 6. Arie Visscher, 7. Johanna Visscher, 8. Pieter van Welzenis, 9. Simon van Welzenis.
+ Leerlingen, voor wie vrijheid gevraagd wordt van het onderwijs in de vrouwelijke Handwerken te mogen bijwonen.
- [50o] Staat 2e stads-tusschenschool. (13. A. Houtgraaf, 14. J. Lindemans, 15. F.C. v.d. Ent, 16. A.M. v. Roosendaal, 17. M. Reus, 18. E. Hoskorn, 19. K. Lipjes, 20. J. van Wijk)
+ Staat der Tweede Stads-Tusschenschool
  222 Jongens, 232 Meisjes = Totaal 254 leerlingen.
  Handwerken 191 leerlingen.
  Voorbereidende klase der Burger-Avondschool 59 leerlingen.
+ Namen der leerlingen, die de school zonder ontslag verlaten hebben: 1. J. de Boer, vertr. naar de school van Goedhart, 2. L.S.M. de Boer, uit de stad vertr., 3. M. van Hanse, heeft de school niet bezocht, 4. G.J. Kaps, vertr. naar de Burg.school, 5. S. Rookus, vertr. naar de Burg.school, 6. J. Nodelijk, 8. W. v.d. Wulp.
- [51o] Staat 1ste stads-armenschool. (1. J. van Andel, 2. P. Ponsen, 3. J.J. de Ruiter, 4. C.H. Hins, 5. D.J. Bonket, 6. A.E. Bonket, 7. H. Reus Ndr, 8. H. Reus JGPdr, 9. P.C. Arenout)
+ Staat der 1e Stads Armenschool op 31 Maart 1872.
63 Burgerl. Armbest (25/38)
62 Herv. Diak. (23/39)
313 Onvermogenden (155/158)
6 Lutherschen (3/3)
0 Roomsch Cath
2 Israelieten (0/2)
0 Onverm. Israel. = 206/240 = 446 leerlingen (R. Langeweg met 1 Maart 1872 eervol als kweekeling ontslagen)
+ Staat van de Naai- en Breischool der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 31 Maart 1872.
- [52o] Staat 2e stads-armenschool. (1. E. Hartman, 2. M.F. van Welie, 3. A. Spits, 4. E. Schraage, 5. E.A. Faassen, 6. H.P. van Dorsten)
+ Tweede Armenschool. Staat der school gedurende het eerste kwartaal 1872.
Jongens 110 Onverm, 30 B.A., 18 D.A., 4 Luth, 1 R.C., 2 Isr. = te zamen 231 Jongens.
Meisjes 176 Onverm, 25 B.A., 27 D.A., 8 Luth., 1 RC, 3 Isr. = te zamen 240 Meisjes. Het aantal leerlingen bedroeg dus 471.
Het aantal leerlingen op de school voor Vrouwelijke handwerken bedroeg 160.
+ Bijzondere tevredenheid kan betuigd worden voor den ijver en goeder geest van het personeel. Eene afscheiding in de lokalen blijft nog altijd zeer te wenschen vooral met het oog op het onderwijs, doch ook voor de gezondheid van het hulppersoneel.
- [54o] Stads-Burgerschool te Dordrecht. Opgave betrekkelijk het Hulp-personeel. G.L. Jansen (geeft goed onderwijs en toont ook wel onderwijzer te zijn), A.J. van Braambeek (geeft immer reden tot tevredenheid), H. Koldewijn (geeft heel goed onderwijs), H.M. van Woerkom (geeft voortdurend reden tot tevredenheid), C. Baaij (geeft goed onderwijs), E.E. Leupen (geeft immer veel reden tot tevredenheid), C.E. van Deventer (toont zich voortdurend ijverig en geeft bewijzen van aanleg voor 't onderwijs), G.M. Lambert (betoont zich immer vlijtig en is ook een goede schoolhouderes), W. te Boekhorst (is ijverig en toont wel geschiktheid om met kinderen om te gaan).
- [55o] Staat 1ste stads-tusschenschool.  (14. P. Stoffels, 15. T. Wolhoff geb. Sibbes, 16. G.J. Smak geboren Takken, 17. W. Versluis, 18. J. Holtheijer, 19. J. v.d. Schulp)
+ Staat der School [tweede kwartaal]
Jongens 219, Meisjes 259 = 478 Leerlingen.
Handwerken 200 Leerlingen.
- [56o] Staat 2e stads-tusschenschool. (15. F.C. v.d. Ent, 16. A.M. van Roosendaal, 17. M. Reus, 18. E. Hoskorn, 19. C. Lipjes, 20. J. van Wijk)
+ Staat der 2e Stads-Tusschenschool.
227 Jongens, 235 Meisjes = Totaal 462 leerlingen.
Voorber. klasse der Burger-Avondschool 44 leerlingen.
Handwerken 195 leerlingen.
+ Namen der leerlingen, die toegang verzocht hebben tot het onderwijs in de vrouwelijke handwerken
+ De helpsters bij de handwerken geven redenen tot tevredenheid. De inventaris is verminderd met: 1 stel Natuur- en Werktuigk, 1 stel 2e rekenb. Goedh & Temp., 1 stel Mengelingen, 1 stel 5e leesb. v.d. Vegt. Vermeederd met: 40 Jansen 5e leesboekje (Dordrecht 24 Junij 1872) J.H. van Trooijen.
- [57o] Staat 1ste stads-armenschool. (2. P. Ponsen, 3. J.J. de Ruiter, 4. C.H. Hins, 5. D.J. Bonket, 6. A.E. Bonket, 7. H. Reus Ndr, 8. H. Reus JGPdr, 9. P.C. Arenout
+ Staat van de Naai- en Breischool der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 30 Junij 1872.
+ Staat der 1e Stads Armenschool op 30 Junij 1872.
63 Burgerl. Armbest (26/37)
61 Herv. Diak. (24/37)
306 Onvermogenden (150/156)
4 Lutherschen (3/1)
0 Roomsch Cath
1 Israelieten (0/1)
0 Onverm. Israel. = 203/232 = 445 leerlingen

(envelop 2)
- [58o] Staat 2e stads-armenschool. (15. E. Hartman, 16. M.F. van Welie, 17. A. Spits, 18. E. Schraage, 19. E.A. Faassen, 20. H.P. van Dorsten)
+ Staat der 2e Armenschool 2e kwartaal 1872.
Onv. 159 Jongens, 173 Meisjes
D.B. 20 Jongens, 27 Meisjes
B.A. 32 Jongens, 25 Meisjes
Isr. 3 Jongens, 5 Meisjes
L.B. 6 Jongens, 8 Meisjes
R.C. 1 Jongens, 1 Meisjes = 221 Jongens, 239 Meisjes = 460 kinderen.
Het getal leerlingen in Vrouwelijke handwerken bedroeg: 155.
- [59o] Weledele Heeren, Wij ondergeteekenden behoorende tot het hulppersoneel aan de Openbare Lagere Burgerschool in deze gemeente, rekenen het ons tot een aangenamen plicht, U onzen dank te betuigen voor de wijze, waarop onze belangen, met het oog op de bezoldigingen, door U zijn behartigd. Mogen de schikkingen van den achtbaren Raad deze gemeente al niet geheel beantwoord hebben aan de algemeene verwachtingen, wij hebben de overtuiging, dat dit niet het gevolg is van Uwen te geringen ijver in die zaak, en blijven daarom met het grootste vertrouwen U onze belangen aanbevelen. Onder de verzekering van onze ware erkentelijkheid en hoogachting hebben wij de eer te zijn van U Weledele Heeren, de onderdanige dienaars en dienaresse: H.M. van Woerkom, A.J. van Braambeek, E.E. Leupen (Dordrecht den 7 Mei 1872)
- [61o] (28-5-1872) H. Thesing, J.H. van Dalen, bewaarschool. 
- [63o] (Dordrecht 15 Junij 1872) Naar aanleiding van art. 1 van 't Reglement voor de openbare armenscholen, heb ik de eer U te doen toekomen, twee opgaven van kinderen, wier ouders bij 't Burgerlijk Armbestuur en Diakenen der Nederd. Hervormde alhier bedeeld worden, met verzoek die kinderen op gemelde scholen te doen opnemen. De Burgemeester van Dordrecht.
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Jan Hennekes/Pieternelal Wiers (Adrianus 10-4-1866), 2. Willem de Jong/Elksje Zwang (Hendrika 30-4-1865), 3. Jan Schotel/Maria van Dorsten (Johanna Maria 20-4-1866), 4. Pieter Schouten/Cornelia Driessen (Willem 6-4-1866), 5. Pieter van Doorn/Willemina Driessen (Christina Elizabeth 9-4-1866), 6. Emanuel de Witt Havers/Neeltje Fok (Teuntje 5-4-1866);
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Willem ... Dupain/Pietje v.d. Merwe (Franciscus 23-4-1866), 2. Petrus Johs. van der Ende/Gerritje Mindel (Heintje 8-4-1866), 3. Dirk Termond/ Clasina Marg. Lutsener (Jacoba Anth.a 18-4-1866), 4. Cornelis Uittenbogaard/Johanna Smits (Willem 2-4-1866), 5. Willem Zwang/Diewertje Knoppers (Alida 16-4-1866), 6. Johan Gijbels/Geertruida Moerbeek (Jacobus 7-4-1865).
+ AANNEMING van nieuwe leerlingen voor de 1e Stads-Armenschool 17 Junij 1872: 1. Jacoba Anthonie Termond, Kromme Elleboog; 2. Willem Uittenbogaard, Vriezestraat, 3. Elisa C. Groode, Kolfstraat, 4. Willem J.G. Versteeg, Hellingen, 5. Jan Kleton, Hellingen, 6. Gerardus Wienhoven, Hil, 7. Arie Baks, Casperspad, 8. Jasper Mijnhart, Hellingen, 9. Aalbert L. Sels, Raamstraat, 10. Willem Schouten, Kromme Elleboog; 11. Dirk Duister, Schuitenmakersstraat, 12. Adrianus Hennekes, Kolfstraat, 13. Alida Zwang, Kolfstraat, 14. Maria L. de Rot, Hellingen, 15. Margaritha H. de Roo, Bakstraat, 16. Nicolaas van der Want, Kolfstraat; 17. Johannes A. Esseveld, Vriezestraat, 18. Pieter Coffurius, Hoogt, 19. Hendrika Jong, Schuitenmakersstraatje; 20. Pieter van Duim, Lage Bakstraat
+ AANNEMING van nieuwe leerlingen voor de 2e Stads-Armenschool 17 Junij 1872: 1. Franciscus Dupain, Torenstraat; 2. Heintje van der Ende, Marienbornstraat; 3. Carolina de Klundert, Frankenstraat; 4. Christ. Elis. van Doren, Steenstraat; 5. Johanna Maria Schotel, Torenstraat; 6. Pietje van Eijsden, Heerhermansuisstraat; 7. Dirk Los, Augustijnenkamp; 8. Pieternella van Son, Augustijnenkamp; 9. Teuntje de Wit, Heerhermansuisstraat; 10. Corn. Matthijs Mensen, Heerhermansuisstraat; 11. Anth. v.der Griendt, Heerhermansuisstraat; 12. Dirk de Bruin, Noordendijk; 13. Pieter van der Bosch, Heerhermansuisstraat; 14. Pieter van Kuilenburg, Stekstraatje; 15. Sijgje Rutte, Augustijnenkamp; 16. Sophia Elisab. de Man, Doelstraat; 17. Kaatje de Visser, Wijngaardstraat; 18. Arie v.d. Bosch, Heerhermansuisstraat
- [64o] (juni 1872) leesinrigting openbare scholen.
- [66o] (rouwkaart) Willem Pieter Smits.
- [67o] (Dordrecht Juli 1872) Met leerwezen is mij Uw verslag omtrent den toestand van het lager onderwijs in deze gemeente over 1871 ter kennisse gekomen. Met leedwezen, zeg ik, omdat in gename verslag MIJN onderwijs naar mijn inzien al te lichtvaardig is veroordeeld geworden, en een afkeurend oordeel der Plaatselijke Schoolcommissie mij onverdient benadeelt in het vertrouwen der ouders wier kinderen aan mijn leiding zijn toevertrouwd, en in de toekomst zeer nadeelig op het aantal mijnen leerlingen zal werken, dat toch zeker niet de bedoeling der Plaatselijke Schoolcommissie kan wezen.
het kan mijn beleedigd geval niet ter kwade worden aangerekend, als het de Plaatselijke Schoolcommissie met ebscheidenheid rekenschap vraagt. Het wilde de gronden weten, die tot achterstelliing van mijn onderwijs hebben geleid. Slechts eenmaal in het vorige jaar, dat is trouwens als ek vroeger jaa, bezochten twee leden der Plaatselijke Schoolcommissie mijne school niet langer dan een vijftien tal minuten.
 't Is slechts mogelijk aan onkundigen op 't gebied van lager onderwijs, na oodanig onderzoek om afkeurend oordeel uit te spreken. De geachte Plaatselijke Schoolcommissie waartoe leden behooren aan wier uitspraak in zake van onderwijs door mij hooge waarde wordt gehecht, zal alhier naar 't advies door de Commissie mijn onderwijs niet hebben afgekeurd. 's Is zonder zelfverheffing als ik de Plaatselijke Schoolcommissie wijs op vroegere leerlingen van mij die later de burger- en hoogeren burgerschool bezochten. Ik behoef onder velen slechts te noemen P. UITTENBOGAART, L. LAMBINON, J. GILTAIJ, N. EASTON enz die naar ik meen bij den Directeur en de leeraaren der hoogere burgerschool meer dan voldoende staan aangeschreven. Ook de heer ROTTIER zou van een groot aantal mijner leerlingen kunnen getuigen. En indien het waar is, dat alleen zij, die degelijk en vooral ontwikkelend lager onderwijs ontvingen, met ...(?) het, meer uitgebreid lager onderwijs, en dat de hooge burgerschool kunnen bijwonen, dan waar ik hiermede de Plaatselijke Schoolcommissie een maatstaf van beoordeeling te hebben ge..d(?), die onder het breik der commissie ligt, en waarnaar zij met ware grond een oordeel kan uitspreken.
Gaarne zou ik dat zien dat de Plaatselijke Schoolcommissie mij degelijke argumenten noemde, die haar tot de uitspraken omtrent mijn onderwijs in meergemeld verslag hebben geleid, of anders, indien de Plaatselijke Schoolcommissie na de door mij genoemde resultaten van mijn onderwijs te hebben onderzocht, tot de overtuiging zal gekomen zijn, dat hare uitspraak in deze te lichtvaardig was, zij mij dan zulks bekenne. In vertrouwen dat de Plaatselijke Schoolcommissie deze minne bescheiden doch dringende uitnoodiging mij met eenig antwoord zal willen vereeren, opdat hare uitspraak door mij geene verkeerde bedoelingen worde toegeschreven ben ik Hoogachtend, UEd Dienstw. Dienaar, A. DEGENS, hoofdonderwijzer eener bijzondere lagere school.
- [69o] Mijnheer! Op last van den Heer mr. J.J. de Reus heb ik door deze ten doel UwEd kennis te geven dat met 1e Sept. a.s. is aangesteld als kweekelinge der Stedelijke Bewaarschool: Sophia Jacoba Reus, ouderdom 12 Jaar op eene bezoldiging van f 25 s jaars. waarvan UeWd wel gelieve nota te willem nemen. Dordrecht 30 Aug 1872. De Hoofdonderwijzeres aan voornoemde school H. Sels Schulders.
- [70o] (Dordrecht 21 September 1872) Naar aanleiding van art. 1 van 't Reglement voor de openbare armenscholen, heb ik de eer U te doen toekomen, twee opgaven van kinderen, wier ouders bij 't Burgerlijk Armbestuur en Diakenen der Nederd. Hervormde & Ev Luth Gemeente alhier bedeeld worden, met verzoek die kinderen op gemelde scholen te doen opnemen. De Burgemeester van Dordrecht.
+ AANNEMING 23 September 1872 op de 1e Stads-Armenschool: 1. Pieternella van der Boor, Kolfstraat; 2. Hendrika Winkster, Geldelozepad; 3. Matthijs Erkens, Kromme Elleboog; 4. Gerrit de Boeff, Kromme Elleboog; 5. Commerina Kampen, Kolfstraat; 6. Elisabeth Erkens, Kromme Elleboog; 7. Anna G.J. Jong, Kolfstraat; 8. Pietje Huisman, Dordrecht bij begraafplaats; 9. Johannes A. Duisers, L. Breestraat; 10. Sophia Ponsen, Raamstraat; 11. Cornelia P. Koogh, Raamstraat; 12. Dina Kloot, Kolfstraat; 13. Antonie Bosua, Raamstraat; 14. Geertruida Fock, Raamstraat (Herv. Diak); 15. Johanna van Rijnen, Pelserstraat; 16. Gijsbert van Brake, Hoogt; 17. Alida de Bis, Kolfstraat (H.D.); 18. Adriana van Fil, Hellingen; 19. Gerardus van Dijk, Hellingen; 20. Jacob Vlasblom, Vest; 21. Tonus van Eijsden, Kolfstraat; 22. Thomas Keurvorst, Stoofstraat; 23. Anthonie Tilgenkamp, Slikveld; 24. Karel Bolte, Kromme Elleboog; 25. Willemina Rutte, Raamstraat; 28. Anna Margina Romijn, Hooge Nieuwstraat; 29. Johanne de Winkel, Hooge Nieuwstraat (H.D.); 30. Jan Boer, Hoogt (Burgerl Armbestuur);
+ AANNEMING 23 September 1872 op de 2e Stads-Armenschool: 1. Antje de Bruin, Augustijnenkamp; 2. Johannes Hendrikus Snijders, Marienbornstraat; 3. Jan van Hemert, Heerhijmansuisstraat; 4. Cornelia van der Weijden, Noordendijk; 5. Machiel van der Boor, Frankenstraat; 6. Neeltje de Waal, Dwarsgang; 7. Josina de Bres, Breeweg; 8. Jan Potters, Heerhijmansuisstraat; 9. Bastiaan Dirk de Sterke, Rietdijkstraatje; 10. Geertrui Alleman, Noordendijk; 11. Arie van Dalen, Noordendijk; 12. Pieter Zantman, Torenstraatje; 13. Pieter van Leeuwen, Torenstraatje; 14. Adriana Veth, Marienbornstraat; 15. Cornelia Adriana van der Net, Breeweg; 16. Willem Fredrik Helemans, Augustijnenkamp; 17. Daatje Volmer, Augustijnenkamp; 18. Arie Grootenboer, Heerhijmansuisstraat; 19. Gerrit Kooij, Achter de Nieuwkerk; 20. Anna van der Staaij, Breeweg; 21. Gerrit Koopman, Marienbornstraat; 22. Heiltje Schotel, Wingerdstraat (H.D.); 23. Pieter Groenenberg, Torenstraatje (Burg. Armbest); 24. Wilhelmina Cornelia Berkel, Marienbornstraat (Herv Diak); 25. Jan Laurent Peree, Noordendijk; 25. Karel Bolten, Kluizenaarspad (Luth.Diak.);
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Pieter groenenberg/Marga. Cath.a Pidoux (Pieter 9-8-1866); 2. Wilhelmina Keurvorst (Thomas 22-9-1866); 3. Boer/Maaike Roos (JAN 19-1-1863; dit kind is uit het 1e huwelijk der vrouw, zij is later hertrouwd met Gerrit van de Wal);
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Machiel Berkel/Josina Jonkers (Wilhelmina Cornelia 18-8-1866); 2. Johannes de Bis/Magdalena Zomer (Alida 25-7-1866); 3. Jan van der Staaij/Johanna Vermeulen (Anna 11-12-1865); 4. Jan Fock/Johanna Adriana van der Linden (Geertruida 13-4-1866); 5. Bernardus Schotel/Jacomina Blom (Heiltje 14-7-1866);
+ Aanvraag tot magtiging ter Plaatsing van een Kind Op de Stads Armenschool. Karel BOLTE, geboren te Dordrecht den 14 Augustus 1866, zoon van Johannes Bolte en Everdina de Jong. Behoort bij brief van Diakenen der Evang. Luth. Gemeente te Dordrecht dd 20 September 1872. Mij bekend. S.H. Jürgens.
- [71o] STAAT der Bewaar- en Kleinkinder- of Maitressenscholen 1871.
1 openbare bewaarschool, 1 onderwijzeres, 8 helpsters, 147 jongens/153 meisjes = 300
A bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 11 helpsters, 198 jongens/198 meisjes = 396
B bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 4 helpsters, 100 jongens/110 meisjes = 210
C bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 0 helpsters, 12 jongens/14 meisjes = 26
D bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 2 helpsters, 18 jongens/18 meisjes = 36
E bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 2 helpsters, 20 jongens/16 meisjes = 36
F bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 0 helpsters, 18 jongens/24 meisjes = 42
G bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 4 helpsters, 32 jongens/22 meisjes = 54
OPMERKINGEN
De cijfers zijn van 31 Januarij 1872. De openbare bewaarschool is een gemeenteschool. De 7 bijzondere bewaarscholen zijn:
a= van de Nederduitsch hervormde Diakonie
b=van de Roomsch Catholijke gezindt
c=Christelijke bewaarschool
d, e, f en g van Mejufvrouwen Reus, de Waal, Vliegenthart en de Weduwe Kunst-van den Heuvel
Maitressenscholen bestaan er in de gemeente niet meer. 
Aldus opgemaakt door de plaatselijke schoolcommissie te Dordrecht den 27 Sept 1872.
- [73o] klassen S. Schotel.
- [75o] Aan de Burgerschool te Dordrecht heeft sedert geruimen tijd behoefte bestaan aan vermeerdering van Hulp-onderweijzeressen en thans is die behoefte, naar de bescheiden meening van den Hoofd-onderwizjer, dier school, noodzakelijkheid geworden. In de Meisjes-school moet thans door ééne Hulp-onderwijzeres onderwijs gegeven worden aan 46 leerlingen, die, om het groote verschil in verstandelijke ontwinkkeling, in 3 afdeelingen van 16, 14 en 16 leerlingen verdeeld zijn. Vroeger werd zij bijgestaan door eene kweekelinge; maar sedert lang heeft zij die hulp, hoe gebrekkig dan ook, nog moeten missen. Door den Hoofd-onderwijzer zijn van tijd tot tijd pogingen aangewend, om in die behoefte te voorzien; hij heeft getracht eene geschikte kweekelinge te bekomen, maar is niet geslaagd. Nu wordt zooveel mogelijk in die leemte voorzien door den Hoofd en de Hulponderwijzeres, maar daardoor immer tot nadeel van eene of andere afdeeling jongens en tot gering voordeel van eene of andere afdeeling meisjes. De vorderingen der leerlingen zullen op die wijze veel te wenschen laten. Zal in elke afdeeling het onderwijs vruchten voortbrengen, dan moet die afdeeling (alleen om den drang der omstandigheden) niet met stille werkzaamheden overladen en in en dan door dezen of genen geholpen worden; maar dient onder de leiding te staan van iemand, die zich geheel aan de belangen dier afdeeling wijdt. Dat de commissie van het hare zal bijdragen om het onderwijs op de Burgerschool bevorderlijk te zijn, is de vaste overtuiging van den Hoofd-onderwijzer, en dat zij om bovenstaande redenen licht begrijpt, dat er op de Burgerschool gebrekkig in plaats van goed onderwijs moet gegeven worden, omdat het daar aan krachten ontbreekt, twijfelt hij ook niet, of zij, zal die voorziene kwaal helpen weren, door het onderwijzend personeel op die school met minstens ééne Hulponderwijzeres te vermeerderen. De Hoofd-onderwijzer der B.School M.H. Rottier (Dordrecht 30 September 1872)
- [76o] Stads-Burgerschool. Opgave betrekkelijk het Hulp-personeel dier school. G.L. Jansen (is in het geheel niet ontbloot van kesnnis, geeft vrij goed onderwijs, en tracht ook orde en tucht te handhaven, zijn zwakke gezondheid geeft mogelijk wel aanleiding dat het schoolhouden zijn fort nog niet is. De laatste 14 dagen is hij om ongesteldheid niet school geweest), A.J. van Braambeek (geeft heel goed onderwijs en begint het orde houden ook in toepassing te brengen), H. Koldewijn (onderwijst heel goed en zorgt dat de kinderen ook profiteeren van zijn onderwijs), C.M. Baaij (geeft goed onderwijs en reden tot tevredenheid), G.M. van Woerkom (voortdurend goed is de laatste maand om ongesteldheid niet present geweest), E.E. Leupen (voortdurend flink), C.E. van Deventer (vrij goed en toont geschiktheid), G.M. Lambert (heel goed), W. te Boekhorst (goed). 
- [77o] staat 1e tusschenschool. (14. A. v.d. Heusden, 15. T. Wolhoff geb. Sibbes, 16. G.J. Smak geb. Takken, 17. W. Versluis, 18. J. Holtheijer, 19. J. v.d. Schulp)
+ De Inventaris is dezelfde gebleven. De Schoolbibliotheek is vermeerderd met 5 werkjes en bevat nu 100 deeltjes.
Staat der School.
Jongens 224, Meisjes 266 = 490
Staat van de School voor het onderwijs in de Vrouwelijke Handwerken: 205 Leerlingen.
  + Namen van leerlingen welke de Eerste Stads Tusschenschool willekeurig hebben verlaten (Dordrecht 30 Sept 1872): 1. Anton Aaltz, naar Rotterdam; 2. Cornelia Brand, naar Jufvr. Usener; 3. Gerardus Bouwen, naar de R.C. School; 4. Gijsje Boeven, naar Gorinchem; 5. Grietje Elzas, uit de stad vertrokken; 6. Josefina Elzas, uit de stad vertrokken; 7. Elizabeth den Haring, naar Rotterdam; 8. Dirk Heikoop, overleden; 9. Sofia Hompik, naar de R.C. School; 10. Cornelis de Man; 11. Sara Roost; 12. Pieter Raadgeep, naar Hellevoet; 13. Alberdina Stekelbos, overleden; 14. Cornelis Verhoef, naar de Mijl; 15. Pieter Verhoef, naar de Mijl; 17. Jan Willem Zimmerman;
-[78o] staat 2e tusschenschool. (15. F.C. v.d. Ent, 16. A.M. van Roosendaal, 17. M.M. Reus, 18. E. Hoskorn, 19. K. Lipjes, 20. J. van Wijk)
+ Namen der leerlingen die de School verlaten hebben: 1. Ger.s Piet. van Trooijen, naar de School Goedhart; 2. Bast. Wessel Cornelis van Rije, naar de School Goedhart; 3. Willem Holtmark, naar de School Rottier; 4. Adriana van Heumen, naar de School Usener; 5. Marg. Plieger, naar de School de Mijl; 6. Klazina Anna Roobol, overleden; 7. Dirk de Waal, overleden; 8. Willem van Driel, uit de stad vertr.; 9. Johanna Maria Landsmeer, uit de stad vertr.;
+ Namen der leerlingen die verzocht hebben, om plaatsing op de school voor vrouwelijke handwerken. (Dordrecht 30 Sept 1872 J.H. van Trooijen)
+ De helpsters in de handwerken geven redenen tot tevredenheid. Door het wegnemen der boomen op het Bagijnhof is in de voorste schoolokalen het licht soms zoo schel ddat het hinderlijk is voor de leerlingen de weerkaatsing van de zonnestralen op de lichtgeverwde huizen tegenover de school is hiervan de oorzaak. Wenschelijk zou het dus wezen, indien de ramen aan den straatkant van gordijnen werden voorzien. De inventaris is dezelfde gebleven (30 Sept 1872)
- [79o] staat 1e armenschool.
  + Staat van de Naai- en Breischool der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 30 September 1872.
  + Staat der 1e Stads Armenschool op 30 September 1872.
  63 Burgerl. Armbest (25/38)
  62 Herv. Diak. (27/35)
  297 Onvermogenden (146/151)
  6 Lutherschen (4/2)
  0 Roomsch Cath
  1 Israelieten (0/1)
  0 Onverm. Israel. = 202/227 = 429 leerlingen
- [80o] staat 2e armenschool.
(1. E. Hartman, 2. M.F. van Welie, 3. A. Spits, 4. E. Schraage, 5. E.A. Faassen, 6. H.P. van Dorsten)
  + Staat der 2e Stads Armenschool 3e kwartaal 1872.
  Jongens 156 onverm, 29 B.A., 24 HD, 8 LA, 3 Isr, 1 RC;
  Meisjes 173 onverm, 23 B.A., 27 HD, 8 LA, 4 Isr, 1 RC;
  te zamen 221 jongens en 236 meisjes = 457 leerlingen
  Handwerken voor Meisjes 160 Leerlingen.
- [81o] G.D. ter Poorten, dispensatie;
- [82o] ondeugd Johannes Nieuwkemper, 2 dagen van school;
- [84o] P. de Boo;
- [85o] (15-10-1872) leesinrigting.
- [87o] (Dordrecht 21 October 1872) Naar aanleiding van nevensgaande brief nemen wij de vrijheid de Commissie te vragen, of wij colgens gewoonte, begin November eene voordragt willen inzenden; ter vervulling dezer vacature. Namens Regentessen, J.J. de Koning Brand.
  + (Dordrecht 17 October 1872) Juffrouw H. Reus Pdr vraagt een eervol ontslag aan op 1e December 1872 van de Naaischool der 1e Stads Armenschool alhier. (get.) G. Bonket.
  + (Dordrecht 28 October 1872) Verzoeke eervol ontslag voor Juffrouw H. Reus Pdr mede helpster aan de Naai en Breischool der 1e Stads Armenschool tegen Primo December a.s. (get.) G. Bonket.
- [88o] opening Spoorweg;
- [89o] J. de Waal, hulponderwijzer;
- [90o] verbouwing bewaarschool.
- [94o] (8-11-1872) Mede uit naam der andere dames, hebben wij het genoegen de Commissie voor te dragen, ter vervulling der vacature van H. Reus op de 1ste Stads-Armenschool Maria Louisa Holtheijer, oud 19 jaar, woonplaats Lange Kromhout, welke in alle opzigte aan alle vereischten voldoet. Namens Regentessen, J.J. de Koning Brand.
- [95o] Naar aanleiding van Uwe missive dd 2 November ll no. 86 waarbij onder terugzending van het plan betreffende de verbouwing der Stedelijke Bewaarschool door U het voorstel wordt gedaan om het overblijvende gedeelte van het zoogenaamde Soephuis in te rigten tot eene speelplaats voor de leerlingen der 2e Stads Tusschenschool, hebben wij de eer U te berigten, dat het ons, na een persoonlijk onderzoek, is gebleken daaraan belangrijke bezwaren zijn verbonden, zoodat wij voor het tegenwoordige niet kunnen besluiten aan Uw voorstel een gunstig gevolg te geven. B. en W.
- [104o] dochter G. Bonket, roodvonk;
- [102o] J.A. Bergmeijer.
- [107o] (Dordrecht 27 Nov 1872) Wij hebben de eer U, bij deze, te berigten, dat de gemeenteraad, in zijne op gisteren gehouden zitting, aan de door U benoemde helpster bij het onderwijs in de handwerken voor meisjes aan de eerste Armenschool alhier, M.L. Holtheijer eene jaarwedde van f 30 heeft toegekend, ingaande 1 December aanstaande. Uwe missive dd 20 November kk no. 93 had hierop betrekking. Burgemeester en Wethouders van Dordrecht.
- [108o] (Dordrecht 28 Nov. 1872) WelEdel Gestr. Heer, Namens de leven der Vereeniging de macht van 't Kleine neem ik de vrijheid U te verzoeken de onderwizjeres der beide stadsarmenscholen vrijheid te laten hunne leerlingen op 6 December vacantie te geven, voor welke vergunning wij U zeer erkentelijk zullen zijn. Met de meeste hoogachting heb ik de eer te zijn. WelEd. Gestr. Heer, U.W.G. Dienstw. Dien. M.M. Visser, thesaurière van de Macht van 't Kleine
- [109o] (Dordrecht 28 Nov. 1872) De ondergeteekende heeft de eer de Plaatselijke Schoolcommissie van Dordrecht mede te deelen, dat met 1 Dec. 1872 hare inrichting voor m.u.l.o. verplaatst is naar Leerdam. J. Boeglos.
- [111o] (maandag den 9 December 1872) is gelezen missive van de Plaatselijke Schoolcommissie alhier, dd 30 November ll no 102, houdende aanbeveling voor de betrekking van Regentes van het onderwijs in de handwerken voor meisjes op de openbare scholen, ter vervulling van de met 1e Januarij e.k., ten gevolge van periodieke aftreding te ontstane vacature. Gezien art 8 van de bijzondere bepalingen voor genoemd onderwijs. Is goedgevonden: te herbenoemen tot regentes voor het onderwijs in de handwerken voor meisjes op de openbare scholen mejufvrouw A.H. Stoop en zulks voor den tijd van vier jaren, ingaande 1e Januarij 1873. Hiervan zal, bij extravt dezer, mededeeling worden gedaan aan de Plaatselijke Schoolcommissie voornoemd ter informatie en enz. De Burgemeester.
- [114o] (Dordrecht 21 December 1872) Naar aanleiding van art. 1 van 't Reglement voor de openbare armenscholen, heb ik de eer U te doen toekomen, drie opgaven van kinderen, wier ouders bij 't Burgerlijk Armbestuur, Diakenen der Nederd. Hervormde Gemeente en het Evangelisch Luthersch Armbestuur alhier bedeeld worden, met verzoek die kinderen op gemelde scholen te doen opnemen. De Burgemeester van Dordrecht.
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Cornelia Bemolt (Lambertus 1-12-1866); 2. Herbert van Doorn/E.P.J.J. Schoorel (Matthijs 7-12-1866); 3. Johannes Magendans/Neeltje Ridderhof (Karel 4-12-1866); 4. Sanderijntje Vermeulen (Anthonie 2-10-1866, wed Paulus Nieuwenhuis); 5. Teunis in 't Veld/Cornelia Rittel (Teuntje 31-12-1864); 6. Johannes George Meijer/Barendina Noorenburg (Agatha 8-4-1861; de man overleden);
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Sanderijntje Vermeulen (Antonij 2-10-1866); 2. Johannes Jacobus Kraaijenbrink/Antje de Ridder (Geertrui 11-10-1866); 3. Hendrik Louwman/Alida Barto (Margarita 1-11-1861); 4. Hendrik Louwman/Alida Barto (Jacoba 19-5-1864);
+ Aanvraag tot magtiging ter plaatsing van twee kinderen op de stads Armenschool (1) Anna Lovia Catharina Wijnhoven, geboren te Dordrecht den 11 November 1866, dochter van J.H. Wijnhoven en van C. Wijnhoven geb Stoffels (2) Aaltje Maria Hinse, geboren te Dordrecht den 22 November 1866, dochter van Coert Hendrik Hinse en van Aaltje Hins geboren Coenraats. Behoort bij brief van Diakenen der Evang. Luth. Gemeente te Dordrecht dd 20 December 1872. Mij bekend S.H. Jürgens.
+ AANNEMING van nieuwe leerlingen voor de 1e Stads-Armenschool 23 December 1872: 1. Aaltje Huis, Achterom; 2. Jarel Maagendans, Raamstraat; 3. Matthijs van Dooren, Kromme Elboog; 4. Margaritha Louman, Casperspad; 5. Jacoba Louman, Casperspad; 6. Barendina Möls, Hil; 7. Hendrik Jan Fok, Kromme Elboog; 8. Corstiaan Wiemans, Kromme Elboog; 9. Willemina Schotel, Kromme Elboog; 10. Pieter van Es, Kromme Elboog; 11. Johannes Petrus Piera, Vest; 12. Karel Bosman, Hil; 13. Elisabeth Cornelia van der Koogh, Vriezestraat; 14. Pieternella Rook, Hoogt; 15. Arie Johannes van 't Hoff, Stoofstraat; 16. Jan van 't Hoff, Stoofstraat; 17. Stijntje Mijnstre, Gevuldegracht; 18. Cornelia Buijs, Gevuldegracht; 19. Jacob van de Rest, Hoogt; 20. Cornelis Kooij, Hoogt; 21. Jacoba Anthonia Velzen, Slijkveld; 22. Willemina Visser, Hil;
+ AANNEMING van nieuwe leerlingen voor de 2e Stads-Armenschool 23 December 1872: 1. Lambertus Bemolt, Augustijnenkamp (B.A.); 2. Antonie Vermeulen, Marienbornstraat; 3. Geertrui Kraaijenbrink, Schotsentuin; 4. Hendrika van Dalen, Heerhijmansuisstraat; 5. Bartholomeus van Efferen, Wingerdstraat; 6. Hendrika J. van Andel, Augustijnenkamp; 7. Pieter Smits, Nieuwstraat; 8. Huibert van Es, Doelenstraat; 9. Cornelis Bouwens, Lijnbaan; 10. Willem Wulfse, Marienbornstraat; 11. Corenlia Kamberg, Marienbornstraat; 12. Teuntje in 't Veldt, Doelenstraat (B.A.); 13. Johannes Giphart, Augustijnenkamp; 14. Jenneke Wunsch, Heerhijmansuisstraat; 15. Geertruida Kroonen, Augustijnenkamp; 16. Dirk Pols, Nieuwstraat; 17. Florida P. de Groot, Marienbornstraat; 18. Johannes Grootenboer, Augustijnenkamp; 19. Leisje van Tol, Wijnstraat; 20. Simon Welsenis, Breeweg; 21. Pieter Welsenis, Breeweg; 22. Jan Cornelis Fils, Rietdijkstraatje (van de 1e armenschool);
- [155o] (Dordrecht den 22 Dec 1872) Mijne Heeren! Naar aanleiding mijner benoeming tot Hoofdonderwijzeres aan de Bewaarschool te Geertruidenberg, neem ik door dezer de vrijheid mijn ontslag uit mijne tegenwoordige betrekking asl 1e helpster aan de Sted. Bewaarschool tegen 1e Januarij a.s. te verzoeken, onder dankzegging aan U voor het in deze betrekking mijwaarts geschonken vertrouwen, heb ik in afwachting van het gevraagde de eer te zijn UEd dienaresse, Johanna Ponsen.
- [117o] G. Gaasbeek.
- [119o] Stads-Burgerschool. Staat van het hulp-personeel aan die school, gedurende het vierde kwartaal 1872. G.L. Jansen (is om ziekte het geheele kwartaal niet present geweest), A.J. van Braambeek (heeft zich zeer goed onderscheiden), H. Koldewijn (geeft voortdurend reden tot tevredenheid), C.M. Baaij (was voortdurend zeer goed kreeg bij het einde van 't kwartaal eene ziekte aan welker gevolgen hij 24 December overleed), G.M. van Woerkom (voortdurend goed), E.E. Leupen (voortdurend goed), C.E. van Deventer (gedraagt zich steeds ijverig), G.M. Lambert (heel goed), W. te Boekhorst (vrij goed). 
- [120o] Staat 1ste Stads-Tussenschool. (13. P. Stoffels, 14. A. van Heusden, 15. L. Chastelet, 16. T. Wolhoff geb. Sibbes, 17. G.J. Smak geb. Takken, 18. W. Versluis, 19. A. Holtheijer, 20. A. v.d. Schulp)
+ De Schoolbibliotheek is vermeerderd met 3 boekjes en bevat nu 103 deeltjes. De Inventaris is dezelfde gebleven.
Staat der School.
Jongens 227, Meisjes 250 = totaal 477
Staat der School voor het onderwijs in de vrouwelijke Handwerken:
206 Leerlingen, 3 willekeruigen = Blijft 203 Leerlingen.
- [121o] Staat 2e Stads-Tussenschool. (10. J. Smits, 11. J. Lindemans, 12. C. Berg, 13. A. Houtgraaf, 14. F.C. v.d. Ent, 15. A.M. van Roosendaal, 16. M. Reus, 17. E. Hoskorn, 18. K. Lipjes, 19. J. van Wijk)
+ Staat der 2e Stads-Tusschenschool.
237 Jongens, 244 Meisjes = Totaal 481 Leerlingen.
Handwerken 199 leerlingen.
Voorber. klasse der Burger-Avondschool 40 leerlingen.
- [122o] Staat 1ste Stads-Armenschool.  (1. J. van Andel, 2. P. Ponsen, 3. J.J. de Ruiter, 4. C.H. Hins, 5. D.J. Bonket, 6. A.E. Bonket (23 nov roodvonk), 7. H. Reus JGPdr, 8. P.C. Arenout, 9. M.L. Holtheijer)
  + Staat van de Naai- en Breischool der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 31 December 1872.
  + Staat der 1e Stads Armenschool op 31 December 1872.
  61 Burgerl. Armbest (24/37)
  63 Herv. Diak. (27/36)
  299 Onvermogenden (146/153)
  6 Lutherschen (4/2)
  0 Roomsch Cath
  1 Israelieten (0/1)
  0 Onverm. Israel. = 201/229 = 430 leerlingen
- [123o] Staat 2e Stads-Armenschool. (1. E. Hartman, 2. M.F. van Welie, 3. A. Spits, 4. E. Schraage, 5. E.A. Faassen, 6. H.P. van Dorsten)
  + Staat der 2e Stads-Armenschool 4e kwartaal 1872.
  Onverm. 165 Jongens en 176 Meisjes
  B.A. 30 Jongens en 23 Meisjes
  H.D. 25 Jongens en 31 Meisjes
  Luth.D. 9 Jongens en 8 Meisjes
  Isr. 3 Jongens en 4 Meisjes
  R.C. 1 Jongens en 1 Meisjes = 233 Jongens/243 Meisjes = 476 Leerlingen.
  Het onderwijs in de handwerken werd bijgewoond door 160 Meisjes.
  + De behoefte aan een schot doet zich in het lokaal der laagste klasse het meest gevoelen. Op bijgaande lijst van aanvrage, onderaan is gesteld een schot in het lokaal der laagste klasse. De uitgave hiervoor zal ongeveer 1/3 gedeelte van de onkosten voor afscheiding der drie lokalen beloopen, en mogelijk zal langs dezen weg eens de geheele afscheiding worden verkregen. De benoemde hulponderwijzer J.G. KLOPPERS heeft aan 't gemeentebestuur te Wemeldinge ontslag aangevraagd tegen 1 Februari a.s. Tot zoolang zullen dus 3 à 4 hulponderwizjers ieder met een getal van circa 70 leerlingen moeten werkzaam zijn. In het eerstvolgende kwartaalverslag en nadat de heer Kloppers eenigen tijd zal in dienst geweest zijn, hoop ik de onderwijskrachten der school te bespreken in betrekking tot het getal leerlingen.

[bron: SAD 121-38 brieven over het jaar 1872]

* * 1873 * *

(envelop 1)
- [1p] (9-1-1873) naar aanleiding van Uwe msisive dd 6 januarij ll nr 4 hebben wij de eer te berigten, dat door ons wordt goedgekeurd dat aan A. de Greef, door U benoemd tot helpster aan de Stedelijke Bewaarschool alhier, als zoodanig eene jaarwedde van f 30, worde toegekend met bepaling dat deze gerekend zal worden te zijn ingegaan met den 1ste dezer. Burgemeester en Wethouders.
- [2p] staat hulponderwijzers en jaarwedden.
- [4p] onderwijzersgezelschap.
- [5p] J.G. Kloppers.
- [8p] (30-1-1873) M. Vogel.
- [9p] burgerschool.
- [10p] (18-2-1873) M.W.J. Nijman, hulponderwijzer burgerschool.
- [10bisp] verslag Nederl. Schoolverbond.
- [13p] (27 Febr 1873) Is gelezen missive van de Plaatselijke Schoolcommissie alhier dd 18 Februarij ll no 24 houdende gunstig advies op het aan haar gerenvoijeerd adres en bijlagen van M. Bartels, hulponderwijzers aan de Roomsch Catholijk Parochiale school alhier, waarbij wordt verzocht 't ebwijs bedoeld bij art. 37 der wet op het lager onderwijs. gezien de daarbij overgelegde bescheiden. gelet op de art. 37 en 38 der wet van 13 Augustus 1857 (Staatsblad no 103) Is goedgevonden: aan M. Bartels voornoemd het door hem verlangd bewijs af te geven. Hiervan zal bij extract dezer mededeeling worden gedaan aan de Plaatselijke Schoolcommissie voorn. ter informatie. 
- [16p] (18-3-1873) J.G. Colle, J.H.A. Gunther, H.J. Buijs.
- [16bis p] (Dordrecht 22 Maart 1873) Naar aanleiding van artikel 1 van het Reglement voor de openbare armenscholen, heb ik de eer U te doen toekomen, drie opgaven van kinderen, wier ouders bij 't Burgerlijk Armbestuur, Diakenen der Nederd. Hervormde Gemeente en het Evangelisch Luthersch Armbestuur alhier bedeeld worden, met verzoek die kinderen op gemelde scholen te doen opnemen. De Burgemeester van Dordrecht.
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Thomas van Eijsden Jr/Maria Hofwegen (Dirk 18-1-1867); 2. Johannes Groeneveld/Neeltje Kop (Christina Francina 31-1-1867); 3. Arie Ridderhof/Johanna Cornelia Kroonen wed. (Arie 30-4-1867);
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Willem Boudewijn/Niesje Recourt (Willem 6-1-1867); 2. Cornelis de Rot/Izabella Valkenburg (Gijsbertus Helenius 5-3-1867); 3. Adrianus den Boer/Willemina van der Tak (Klazina Catrina 15-2-1867); 4. Hendrik Sluiters/Hermina van Dee (Carolina 17-2-1867);
+ AANNEMING van nieuwe leerlingen voor de 1e Stads-Armenschool 24 Maart 1873: 1. Christ. Frans. Groeneveld, Kromme Elleboog; 2. Willem Boudewijn, Vriezestraat; 3. Gijsbertus Helenius de Rot, Kromme Elleboog; 4. Clasina Cath. den Boer, Kolfstraat; 5. Hermanus Koster, Geldeloozepad; 6. Jan Tilgenkamp, Slikveld; 7. Arnolda Adr. v.d. Linden, Hellingen; 8. Willemina v.d. Bergh, Kromme Elleboog; 9. Levina Bouman, Breeweg; 10. Adrianus van Es, Suikerstraat; 11. Willemina Pieternella de Krets, Kolfstraat; 13. Adriana de Meer, Gevuldegracht; 14. Anna M. Bosman, Geldeloozepad; 15. Wilem de Koning, Loverstraatje; 16. Hugo Brand, Hellingen; 17. Leendert Koster, Knolhaven; 18. Dorothea Koster, Knolhaven; 19. Johanna Bregitta Gobel, Vriezepoortsweg; 20. Anna v.d. Staaij, Vriezestraat; 21. Wijnand van de Griek, Gevuldegracht; 22. Maria van de Griek, Gevuldegracht; 23. Jansje Blom, Hellingen; 24. K. van der Wal, Achterom; 25. Johannes Kuiters, Loverstraatje; 26. Jakob Wegman, Hoogt;
+ AANNEMING van nieuwe leerlingen voor de 2e Stads-Armenschool 24 Maart 1873: 1. Dirk van Eijsden, Heerhijmansuisstraat; 2. Carolina Sluiter, Rietdijkstraatje; 3. Hendrik de Graaf, Krommendijk; 4. Casper van Son, Breedweg; 5. Dirkje van Dee, Korte Kromhout; 6. Abraham Meijers, Heerhijmansuisstraat; 7. Jan Frans Boshamer, Rietdijkstraatje; 8. Geertruida van der Kuijp, Augustijnenkamp; 9. Alida Zwanenburg, Lindegracht; 10. Maria Ligtemans, Doelenstraat; 11. Geertje van Wijk, Wijnstraat; 12. Sara M. Coenraads, Lindegracht; 13. Jacobus de Ruiter, Wijngaardstraat; 14. Johannes de Ruiter, Wijngaardstraat; 15. Barend Zijderveld, Nieuwstraat; 16. W.A.B. v.d. Hucht, Torenstraatje; 17. Johanna A. Kuipers, Nieuwstraat; 18. Maria J. Tisserand, Wijngaardstraat; 19. Johanna Grootenboer, Doelenstraat; 20. Pietertje van der Sluijs, Blazersvest; 21. Cornelia Muller, Doelenstraat; 22. ida Pidoux, Blijdenhoek; 23. Nansje Zandman, Wijngaardstraat; 24. Cornelis Zandman, Wijngaardstraat; 24. Cornelis G. Brand, Augustijnenkamp; 25. Willem van Houwelingen, Rietdijk; 27. Cornelis Alleman, Heerhijmanssuisstraat; 28. Neeltje Berendes, Augustijnenkamp; 29. Chrsitina Stoel, N. Kekrstraat; 30. Willen van Dee, Korte Kromhout.
- [19p] VERSLAG omtrent den toestand en inrichting tot opleiding van onderwijzeressen voor de bewaarschool te Dordrecht.
De lessen geopend 2 Januarij 1872 en het nieuwe leerjaar aangevangen 15 September 1872; voorgezet tot 31 December 1872.
Bij den aanvang van het jaar waren er 26 leerlingen namelijk
8 helpsters stadsbewaarschool
11 helpsters Diaconie bewaarschool
3 helpsters mej. Kunst Particuliere bewaarschool
2 helpsters mej. de Waal Particuliere bewaarschool
1 helpster Mej. Vollenhoven Reus Particuliere bewaarschool
1 helpster Bizondere bewaarschool =26 helpsters
Het nieuwe leerjaar 15 September 1872 aangevangen werd begonnen met 28 leerlingen, namelijk
9 helpsters stadsbewaarschool
11 helpsters Diaconie bewaarschool
4 helpsters mej. Kunst Particuliere bewaarschool
2 helpsters mej. de Waal Particuliere bewaarschool
1 helpster Mej. Vollenhoven Reus Particuliere bewaarschool
1 helpster Bizondere bewaarschool =28 helpsters
De leerlingen maakten getrouw gebruik der lessen; zij maakten goede vorderingen 2 der leerlingen hebben zich in de maand Mei aan het examen als bewaarschoolhouderessen onderworpen, die beiden geslaagd zijn.
In de maand November hebben er zich weer 2 der leerlingen aan het examen onderworpen, waarvan eene slaagde. De afgewezene hoopt het volgende examen weer bij te wonen met nog 2 andere leerlingen. 
Het onderwijs werd persoonlijk door mij gegeven, behalve de zang en handbezigheden waar mij eene geexamineerde bewaarschoolhouderesse bijstond. P.A. Sillevis v.d. Heuvel, hoofdonderwijzeresse (Dordrecht 20 Februari 1873)
- [20p] Stads-Burgerschool. Opgave betrekkelijk het Hulp-personeel 1e kwartaal 1873. A.J. van Braambeek (heeft zich bijzonder onderscheiden), H. Koldewijn (voortdurend vrij wel), M.G. van Woerkom (steeds goed), E.E. Leupen (nu en dan ongesteld anders heel goed), C.E. van Deventer (doet voortdurend haar best), G.M. Lambert (zeer goed), W. te Boekhorst (vrij goed). 
- [21p] Staat 1e tussenschool. (13. L. Chastelet, 14. T. Wolhoff geb. Sibbes, 15. G.J. Smak geb. Takken, 16. W. Versluis, 17. J. Holtheijer, 18. J. v.d. Schulp)
  + De Schoolbibliotheek is niet vermeerderd. De Inventaris is dezelfde gebleven.
  Staat der School.
  Jongens 235, Meisjes 249 = Totaal 484.
  Staat van de School voor het onderwijs in de Vrouwelijke Handwerken:
  207 Leerlingen, 5 willekeurigen = Blijft 202 Leerlingen.
- [22p] Staat 2e tussenschool. (11. J. Lindemans, 12. C. Berg, 13. A. Houtgraaf, 14. F.C. v.d. Ent, 15. A.M. van Roosendaal, 16. M. Reus, 17. E. Hoskorn, 18. C.C. Lipjes, 19. A. van Wijk)
  + Staat der 2e Stads-Tusschenschool.
  235 Jongens, 246 meisjes = Totaal 481 Leerlingen.
  Handwerken 196 Leerlingen.
  Voorber. kl. der Burg. Av. 40 Leerlingen.
- [23p] Staat 1e Stads-Armenschool.  (1. J. van Andel, 2. P. Ponsen, 3. J.J. de Ruiter, 4. C.H. Hins, 5. D.J. Bonket, 6. A.E. Bonket, 7. H. Reus, 8. P.C. Arenout, 9. M.L. Holtheijer)
  + Staat van de Naai- en Breischool der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 1 April 1873.
  + Staat der 1e Stads Armenschool.
  62 Burgerl. Armbest (25/37)
  65 Herv. Diak. (26/39)
  307 Onvermogenden (151/156)
  6 Lutherschen (3/3)
  0 Roomsch Cath
  1 Israelieten (0/1)
  0 Onverm. Israel. = 205/236 = 441 leerlingen
- [24p] Staat 2e Stads-Armenschool.  (4. L.G. Eijsbergen, 5. B. Mensen, 6. A.J. Rijkee, 7. J.C. Spoel, 8. J.G. Kloppers, 9. P.C. Takken, 10. H. Spruit, 1. E. Hartman, 2. M.F. van Welie, 3. A. Spits, 4. E. Schraage, 5. E.A. Faassen, 6. H.P. van Dorsten
   + Staat der 2e Stads-Armenschool gedurende het 1e kwaartaal 1873.
   Jongens: 167 onverm., 25 B.A., 25 H.D., 9 Luth., 2 Isr., 0 R.C.
   Meisjes: 174 onverm., 21 B.A., 34 H.D., 9 Luth., 5 Isr., 1 R.C. = 228 J. en 244 M = te zamen 472 leerlingen.
   Het onderwijs in de vrouwelijke handwerken werd bijgewoond door 160 meisjes.
  + Sterkte der school
Laagste klasse
1e afd 40 leerlingen hulpond. Kloppers
2e afd 34 leerlingen onbezet
3e afd 40 leerlingen hulpond. van Eijsbergen
4e afd. 40 leerlingen kweekel. Spruit
5e afd. 40 leerlingen hulpond. Mensen
Middel klasse
1e afd. 45 meisjes hulpond. Reus
23 afd. 38 meisjes hulpond. Rijkee
1e afd. 37 jongens kweekel. Takken
2e afd. 33 jongens hulpond. Spoel
Hoogste klasse.
1e afd. 38 meisjes (onbezet)
2e afd. 30 meisjes hulpond. v.d. Waaij
1e afd. 29 jongens (onbezet)
2e afd. 26 jongens hulpond. Beets
- [28p] (28-5-1873) J. Rijkee.
- [30p] (Dordrecht den 12 Meij 1873) Met belangstelling hebben wij kennis genomen van het, bij Uwe missive van den 1 dezer, no 48, toegezonden gewijzigd ontwerp-Reglement voor de inrigting tot opleiding van bewaarschoolhouderessen alhier. Vermits dit reglement, naar ons voorkomt aan de goedkeuring van den Gemeenteraad dient onderworpen te worden, ook omdat meerdere uitgaven uit deze nieuwe regeling zouden voortvloeijen, zoo verzoeken wij U beleefd, ons omtrent somnmige voorgedragen wijzigingen eenige nadere inlichting te willen verstrekken als:
Art 1 alinea 1: Zullen dus ook niet ingezetenen voortaan van deze lessen kunnen gebruik maken? Us dit niet bedenkelijk daar het onderwijs geheel kosteloos wordt gegeven?
Art 1 alinea 2: Waarom is het toelatingsexamen alhier niet voldoende? Uit dit examen zal toch in elk geval moeten bliojken of de vereischte kunde is verkregen, om de lessen met vrucht te kunnen bijwonen. Zou 't bovendien niet mogelijk zijn, dat de noodige kennis aanwezig was, zonder dat men juist den geheelen cursus eener lagere school had doorloopen? Zooals de redactie luidt wordt intusschen en het een en het ander gevorderd.
Art. 3 alinea 2 en 3: Waarom is het tijdstip van aanvang van het leerjaar aldus veranderd en wordt het stilstaan der lessen ook uitgestrekt over de maand Augustus? B. en W.
- [32p] jaarwedden.
- [33p] (Dordrecht 21 Junij 1873) Naar aanleiding van artikel 1 van het Reglement voor de openbare Armenscholen, heb ik de eer U te doen toekomen, drie opgaven van kinderen, wier ouders bij 't Burgerlijk Armbestuur, Diakenen der Nederd. Hervormde Gemeente en het Evangelisch Luthersch Armbestuur alhier bedeeld worden, met verzoek die kinderen op gemelde scholen te doen opnemen. De Burgemeester van Dordrecht.
+ AANNEMING van nieuwe leerlingen voor de 1e Stads-Armenschool 23 Junij 1873: 1. Sophia van Dijk, Korte Breestraat; 2. Johannes Nobel, Hellingen (HD); 3. Adriana Ras, Achterom; 4. Leendert Johs. Bezemer, Geldeloozepad; 5. Johanna Barto, Kromme Elleboog; 6. (Mietje de Jong); 7. Huibert Hombroek, Slijkveld; 8. Maria Helena Lozie, Hellingen; 9. Gerrit de Bis, Kromme Elleboog; 10. Alida Catrina v.d. Heuvel, Geldeloozepad; 11. Cornelia Uitenbosch, Kr. Elleboog (Roomsch Cath); 12. Leendert Balen, Gevulde Gracht; 13. Dirk Sok, Hil; 14. Hermina de Zeeuw, Lange Breestraat; 15. Johanna Hins, Kr. Elleboog; 16. Jacob Lengton, Kr. Elleboog; 17. Antje van der Linden, Houttuinen; 18. Pieternella Goverdina Mackenbach, Houttuinen; 19. Willemina Frederica Groesbeek, Kolfstraat; 20. Gerrit van Osch, Raamstraat; 22. Willem de Heer, Hil; 23. Lina van Lindonk, Vest; 24. Dirk Schuld, Latourpad; 25. Lijntje v.d. Rest, Vriesestraat; 26. Johanna Zwang, Hil; 27. Johannes Louwman, Kolfstraat; 28. Pieter Romijn, Kr. Elleboog;
+ AANNEMING van nieuwe leerlingen voor de 2e Stads-Armenschool 23 Junij 1873: 1. Arie Ridderhof, Marienbornstraat; 2. Pieter Klop, Boomstraat; 3. Pieter J. Schuurman, Augustijnenkamp; 4. Pieternella Boetje, Torenstraatje; 5. -; 6. Maria de Jong, Suikerstraat; 7. Johannes Keldermans, Torenstraatje; 8. Alida C. Zwang, Heerhijmansuisstraat; 9. Ida Weekhout, Matenaspad; 10. Hendrika de Heer, Rietdijk; 11. Adriana Weeland, Nieuwkerkhof; 12. Johannes Koster, K. Kromhout; 13. Jan Rozier, Dwarsgang; 14. Maartje Oosterwijk, Heerhijmansuisstraat; 15. Christiaan Mitsert, Blijenhoek; 16. Dirk Kruger, Augustijnenkamp; 17. Jakob Bernardus Bozua, Riedijk; 
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Jan de Jong/Elisabeth Hennekes (Maria 23-4-1867); 2. Jan Bout Boetje/Catharina de Keijzer (Pieternella 7-4-1867); 3. Huibert Oosterwijk/Adriana de Rot (Maartje 24-4-1867); 4. Jacobus Ppetrus van den Heuvel/Hendrika Frederika Maria van Osch (Alida Catharina 29-4-1867); 5. Dirk Ras/Elisabeth Maria van Lindonk (Adriana 5-7-1866, diakoniewijk 10 van G. van Dorsser);
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Jacob Barto/Adriana van Twist (Johanna 28-4-1867); 2. Sophia Louisa Elisabeth van Dijk (Sophia 19-5-1867); 3. Arie Ridderhof/Johanna Adriana Kroonen (Arie 28-4-1867);
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: Johannes Adr. Witman/Frederika Plantina Boijer (Josina Frederika Pl. 6-1-1867); Coert Hendrik Hins/Willemina Riemsdijk (Johanna 9-4-1867); Dirk Kruger/Maria van Dee (Dirk geb 1-5-1867); (Evang. Luth; Dordrecht 17 Juni 1873)
- [34p] (25-7-1873) H. van Efferen.
- [37p]
STAAT der Bewaar- en Kleinkinder- of Maitessenscholen (in 1872).
1 openbare bewaarschool, 1 onderwijzeres, 9 helpsters, 167 jongens/155 meisjes = 322
A bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 11 helpsters, 196 jongens/201 meisjes = 397
B bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 4 helpsters, 85 jongens/110 meisjes = 195
C bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 0 helpsters, 12 jongens/18 meisjes = 30
D bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 2 helpsters, 18 jongens/12 meisjes = 30
E bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 2 helpsters, 20 jongens/16 meisjes = 36
F bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 0 helpsters, 16 jongens/24 meisjes = 40
G bijzondere bewaarschool, 1 onderwijzeres, 5 helpsters, 35 jongens/29 meisjes = 64
OPMERKINGEN
De cijfers zijn van 31 Januarij 1873. De openbare bewaarschool is een gemeenteschool.
De 7 bijzondere bewaarscholen zijn:
A=van de Nederduitsch hervormde diakonie
B-van de Roomsch Catholijke gezindt
C=Christelijke bewaarschool
D, E, F, en G van mejufvrouwen Reus, de Waal, Vliegenhart en de weduwe Kunst (Sillevis) v.d. Heuvel.
Ten aanzien van de zoogenaamde maitressenscholen kunnen wij voor het oogenblik geene opgave doen.
Aldus opgemaakt door de Plaatselijke Schoolcommissie te Dordrecht 26 Julij 1873.
- [41p] (19 Julij 1873) Is gelezen adres van P.A. Sillevis-van den Heuvel alhier, dd 23 Junij ll, houdende verzoek om ontslag, als hoofdonderwijzeres der kweekschool, ter opleiding van bewaarschoolhouderessen alhier. Gezien 't advies van de Plaatselijke School Commissie alhier, daarop bij missive dd 12 Julij ll no 63, uitgebragt. Wordt besloten: (1) aan mejufvrouw P.A. Sillevis-van den Heuvel voornoemd, overeenkomstig 't door haar gedaan verzoek, een eervol ontslag te verleenen, uit de hierboven vermelde betrekking met bepaling dat 't ontslag gerekend zal worden te zin ingegaan met 1e Julij jongstleden. (2) de vervulling van de daardoor te ontstane vacature, aan te houden, tot dat omtrent het aanhangig ontwerp tot wijzinging der voor de bovenbedoelde inrigting bestaande reglementaire bepalingen eene beslissing zal zijn genoemn. 
Van het sub 1 genomen besluit zal mededeeling worden gedaan aan de adressante, terwijl van een en ander, bij extract dezer, mededeeling zal gedaan worden aan de Plaatselijke Schol Commissie alhier, ter informatie.
- [42p] B. Mensen
- [43p] Stads-Burgerschool. Opgave betrekkelijk het Hulp-personeel. A.M. Castel (is sedert 1 meij 1873 in betrekking, toont zich als beschaafd mensch met veel goeden wil en onderwijst vrij wel, maar behoeft in 't onderwijsvak nog wat tereachtwijzingen, als zijne nog niet ten volle geroutineerd; terwijl hem als schoolhouder het noodige moreele overwicht nog ontbreekt), A.J. van Braambeek (geeft heel goed onderwijs terwijl hij in 't orde houden wat vooruitgaat), H. Koldewijn (geeft heel goed onderwijs, bewaart orde en toont zich steeds ijverig), M. van den Berg (is sedert 1 Mei i1873 in betrekking gekomen, voldoet naar wensch, omdat hij goed onderwijs geeft en gemakkelijk orde houdt), G.M. van Woerkom (blijft steeds dezelfde), E.E. Leupen (is sedert 16 mei 1873 tot herstel van gezondheid met verlof), M.W.J. Nijman (is sedert 1 April in betrekking, voldoet aanvankelijk wel, geeft vrij goed onderwijs en begint langzamerhand te begrijpen wat haar werkkring behoeft), C.E. van Deventer (toont voortdurend aanleg en geschiktheid), G.M. Lambert (wordt als onderwijzeres hoe langer zoo beter), W. te Boekhorst (is zeer ijverig en houdt ook behoorlijk orde).

(envelop 2)
- [44p] Staat 1e Stads-Tusschenschool. (13. P. Stoffels, 14. T. Wolhoff geb. Sibbes, 15. G.J. Smak geb. Takken, 16. W. Versluis, 17. J. Holtheijer, 18. J. v.d. Schulp)
+ De Inventaris is dezelfde gebleven. De Schoolbibliotheek bevat 111 werkjes.
  Staat der School.
  Jongens 232, Meisjes 248 = 480
  Staat der School voor het onderwijs in de Vrouwelijke Handwerken: 194 Leerlingen.
+ Namen van leerlingen, welke de eerste Stads-Tusschenschool willekeurig hebben verlaten (Dordrecht 30 Juni 1873): 1. Nathan Braadbaart, naar de Hr Goedhart; 2. Leendert Besemer, naar de Armenschool; 3. Hendrik Brugge, naar de Bijz. school; 4. Nikolaas Faassen; 5. Johanna Faassen; 6. Frans Fris; 7. Johanna Fris; 8. Jakobus Gijbels, naar Den Haag; 9. Adriana van Hoften, naar de Burgerschool; 10. Aart van Leeuwen; 11. Antje van der Linden, naar de Armenschool; 12. Aaltje Manhave; 13. Anton van Rije, naar de Burgerschool; 14. Elizabeth Schotel; 15. Johanna Stegeman, naar de Bijz school; 16. Geertruida Stegeman, naar de Bijz school; 17. Marinus Stam; 18. Henriette Stoever, naar Utrecht; 19. Bernard Stoever, naar Utrecht; 20. Helena Schellaars, naar Utrecht; 21. Gerrardus Tollens, naar Materborn; 22. Ida Weekhout, naar Armenschool; 23. Margaretha Weekhout, naar Armenschool; 
+ Namen van leerlingen, welke toegang verzoeken tot het onderwijs in de Vrouwelijke handwerken aan de Eerste Stads-Tusschenschool (Dordrecht 30 Juni 1873)
- [45p] Staat 2e Stads-Tusschenschool. (11. J. Lindemans, 12. C. Berg, 13. A. Houtgraaf, 14. F.C. v.d. Ent, 15. A.M. van Roosendaal, 16. M. Reus, 17. E. Hoskorn, 18. K. Lipjes, 19. A. van Wijk)
- [46p] Staat 1e Stads-Armenschool. (2. P. Ponsen, 3. J.J. de Ruiter, 4. C.H. Hins, 5. D.J. Bonket, 6. A.E. Bonket, 7. H. Reus (van 26 mei tot 2 junij wegens ziekte), 8. P.C. Arenout)
  + Staat van de Naai- en Breischool der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 30 Junij 1873.
  + Staat der 1e Stads Armenschool op 30 Junij 1873.
  59 Burgerl. Armbest (24/35)
  60 Herv. Diak. (27/33)
  296 Onvermogenden (144/152)
  6 Lutherschen (3/3)
  0 Roomsch Cath
  1 Israelieten (0/1)
  0 Onverm. Israel. = 198/224 = 422 leerlingen
- [47p] Staat 2e Stads-Armenschool. (1. E. Hartman, 2. M.F. van Welie, 3. A. Spits, 4. E. Schraage, 5. E.A. Faassen, 6. H.P. van Dorsten
+ 2e Armenschool. Staat 2e kwartaal 1873.
Onverm. 163 Jongens 180 Meisjes
B.A. 24 Jongens 19 Meisjes
H.D. 25 Jongens 29 Meisjes
Luth. 8 Jongens 9 Meisjes
Isr. 2 Jongens 5 Meisjes
R.C. 2 Jongens 1 Meisje = 224/243 = samen 467 kinderen
Onderwijs in Vrouwelijke handwerken ontvingen 160 meisjes.
+ witten van zolderingen;
- [48p] (DORDRECHT, den 25 Julij 1873; aan de schoolcommissie) Het zal U niet onbekend zijn, dat het schoolgebouw van den heer Rottier, voor den nieuwen weg naar het Spoorwegstation, binnen eenigen tijd moet opgeruimd worden, bijwelke gelegenheid zeker de vraag aan de orde zal komen, of het gewenscht is, deze inrigting van onderwijs op den bestaanden voet in stand te houden.
Eveneens zal dezer deagen ter uwer kennis zijn gekomen, dat Mejufvrouw Usener het voornemen heeft om het bestuur van hare bijzondere school voor meisjes, die door een aanzienlijk aantal leerlingen wordt bezocht en in een lokaal der gemeente gevestigd is, eerlang neder te leggen.
't Schijnt ons toe dat deze beide omstandigheden, met elkander in verband beschouwd, bijzondere opmerkzaamheid verdienen, en welligt tot overwegingen en handelingen kunnen leiden, waarbij 't belang van 't openbaar lager onderwijs en meer uitgebreid lager onderwijs zeer is betrokken. Vertrouwende dat deze meening ook door U wordt gedeeld, noodigen wij U beleefd uit een paar leden uit Uw midden te willen afvaardigen, om met ons deze aangelegenheid nader te bespreken, in eene te houden vergadering op Vrijdag den 1e Augustus a.s. des namiddags twee ure, ten Raadhuize, Burgemeester en Wethouders.
- [49p] (Dordrecht den 4 Augustus 1873) Bij schrijven van 25 Julij jl no. 1197/648, gaven wij den wensch te kennen, dat een paar leden uit Uw midden zich met ons zouden vereenigingen, ter bespreking van de belangen van 't lager en meer uitgebreid lager onderwijs alhier. Aanleiding hiertoe vonden wij in de omstandigheid, dat 't thans voor de Burgerschool voor lager onderwijs bestemd gebouw binnen eenigen tijd, ten behoeve van den gepropeteerden en ten deele reeds aangelegden nieuwen toegangsweg naar 't Spoorwegstation, moet worden opgeruimd en alsdan ongetwijfeld aan de orde zal komen, de vraag of 't wenschelijk is, deze inrigting van onderwijs op den tegenwoordigen voet in stand te houden. Bovendien was 't ons bekend, dat mejufvrouw R. Usener 't voornemen heeft om 't bestuur harer bijzondere school voor meisjes, die door een aanzienlijk aantal leerlingen wordt bezocht en in een lokaal der gemeente gevestigd is, eerlang neder te leggen en 't kwam ons voor, dat deze omstandigheden, met elkander in verband beschouwd, bijzondere opmerkzaamheid verdienden in de boven bedoelde belangen daarbij alligt zouden kunnen blijken zeer te zijn betrokken. Inmiddels heeft zich een derde omstandigheid voorgedaan, welke daarmede in 't allernaauwste verband staat en alleen reeds aanleiding zou hebben gegeven, om die belangen ernstig ter sprake te doen brengen. In de op 29 Julij jl gehouden zitting van den Gemeenteraad namelijk, is door een lid dier vegradering inlichting verzocht en, namens ons, een onderzoek toegezegd omtrent 't navolgende:  (1) Hoe de uitslag is geweest der laatst gehouden admissie examens aan de Hoogere Burgerschool voor jongens en aan de Middelbare School voor meisjes, ten aanzien van de adspiranten, die hun onderriugt aan de Stedelijke inrigting ontvangen hebbe n? (2) Of die uitslag inderdaad, gelijk de publieke stem dit aangeeft, zoo bijzonder ongunstig is? (3) Zoo ja, in welke vakken de leerlingen 't zwakst zijn bevonden; (4) Waaraan die ongunstige uitkomst valt toe te schrijven? en (5) Hoe dergelijke uitkomst voor 't verveolg te voorkomen zal zijn?
Naar aanleiding van een en ander in verband met de daaromtrent, overeenkomstig onzen bovenbedoelden wensch met twee leden Uwer Commissie gehouden besprekingen, komen wij thans tot U met 't beleefd verzoek, om ons wel de vereischte inlichtingen te willen verstrekken, ten aanzien van de bijzonderheden, in de vijf hiervorengestelde vragen bedoeld, en ons, zoo in verband hiermede als met 't oog op de beide in den aanhef dezes vermelde omstandigheden, zoodanige voorstellen te doen, als Uw Collegie noodig of wenschelijk zal achten. Burgemeester en Wethouders.
+ VERSLAG over de leerlingen der Burgerschool, die zich aan het toelatingsexamen voor de Middelbare scholen hebben onderworpen.
Tot het toelatingsexamen voor de Middelbare scholen hebben zich aangemeld zeventien jongens en drie meisjes. De meisjes zijn allen toegelaten. Van de jongens zijn zes toegelaten en drie aan een herexamen onderworpen. Herexamen zullen doen 2 voor het Fransch en 1 in Rekenkunde. Acht jongens zijn afgewezen. Tot het doen van examen, waren onder die 8 jongens 4, wien het onvoorwaardelijk was aangezegd, dat zij zich onvoorwaardelijk konden aanmelden, maar dat zij met inspanning huner krachten waarschijnlijk zouden geplaatst worden. Die vier jongens zijn KUIPERS, VAN DE WEG, BROEKMEIJER en VOGELSANG. Allen van middelmatigen aanleg.
Die jongens hadden geleerd en den cursus doorloopen, maar het resultaat loonde de daaraan bestede moeite slecht. Dat zij geleerd hebben bleek uit hun antwoord op de vraag: Of het opgegeven werk moeilijk was geweest en of er iets was behandeld, dat zij nog nooit gehoord hadden. Hun antwoord hierop was, dat alle ogpegeven werk niet alleen geluk naar hetgeen zij op school gehad hadden, maar dat er zelfs werk bij was, dat heel na aan hun schoolwerk verwant, ja gelijk was.
Op de vraag waarom ze dan gemist hadden, was hun antwoord, als dat van jongens met dergelijken aanleg; ik kon er op dat oogenblik niet opkomen, maar later begreep ik, dat ik zoo en niet aldus had behooren te schrijven of te zeggen. Elke dezer jongens had begrepen dat hij wel geleerd, maar het geleerde slecht toegepast had. Voor een bepaald val zijn die jongens niet afgewezen, maar bij de verschillende jongens om het onvoldoende in deze of die vakken. En waaraan is nu de fout toe te schrijven van dat noodlottig feit? Hoogst waarschijnlijk, dat de Burgerschool van Sept 1872 tot Mei 1873 veel heeft geleden door groot gebrek aan personeel.
Van September 1872 tot mei 1873 was er door ziekte in het personeel altijd een te kort van drie en dikwijls van vier personen. Het onderwijs kon dus niet voldoende zijn, vooral kunnen jongens van middelmatigen aanleg weinig missen, en verwarren heel spoedig de zaken, zoodra ze onder verschillende leiding komen. Dit geschiedt nog zooveel te meer in een school, waar niet naar een boek, maar zooveel mogelijk algemeenheid in het onderwijs toegepast wordt. Hadden die jongens een school gepasseerd, waar men meer het onderwijs tot zekere grenzen beperkt, waarschijnlijk hadden ze dan een schitterend examen afgelegd, daar ze dan slechts een klein aantal zaken zonder nuances hadden te onthouden gehad, die ze zeker met fierheid hadden voortgebracht. Aan de Burgerschool is evenwel dat systeem nog niet gevolgd, maar het onderwijs tot nog toe in gegeven, dat alle zaken zooveel mogelijk in alle onderdeelen en verscheidenenheden behandeld worden. Dat onderwijs heeft tot nog toe geen nadeelige gevolgen gehad. Geen schitterrend examen bekroonde de vlijt der leerlingen, maar bij het voortgezet onderwijs................(M.H. Rottier)
- [50p] L. Roetman.
- [51p] afscheiding 2e armenschool.
- [52p] (Dordrecht 4 Augustus 1873) Door mijne benoeming als onderwizjer aan de Christelijke School te Fijnaard, heb ik de eer U bij deze kennis te geven dat ik mijne school alhier met 1e Augustus gesloten heb. Hoogachtend noem ik mij van Uwe Commissie, de dienstw. dienaar J.A.C. Los.
- [56p] stadsburgerschool.
- [57o] B. Mensen.
- [61o] (3-9-1873) J. Takken
- [62o] reglement opleiding bewaarschoolhouderesse.
- [67p] (Dordrecht 20 September 1873) Naar aanleiding van artikel 1 van het Reglement voor de openbare Armenscholen, heb ik de eer U te doen toekomen, drie opgaven van kinderen, wier ouders bij 't Burgerlijk Armbestuur, Diakenen der Nederd. Hervormde Gemeente en het Evangelisch Luthersch Armbestuur alhier bedeeld worden, met verzoek die kinderen op gemelde scholen te doen opnemen. De Burgemeester van Dordrecht.
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Pieter Gaffel/Catharina Duijster (Aagje 4-9-1867); 2. Roelof Kuiters/Johanna Versluijs (Pieter 13-7-1867); 3. Matth. Fred. van Leen/Maria van de Weg (Frederik 17-8-1867); 4. Pieternella Zoomer (Wilhelmina 29-9-1861); 5. Adriana Bijkerk (Johannes Jacobus 29-8-1862); 6. Teunis Grootenboer/Marg.a Catharina Ruurman (Elisabeth Johanna 25-12-1864); 7. Teunis Grootenboer/Marg.a Catharina Ruurman (Hendrika Johanna 12-3-1867);
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Johan Philippus Ringeling/Maartje Bresser (Pieternella Bastiana) 13-1-1867; 2. Machiel van der Boor/Anna de Vorm (Machiel 2-9-1867); 3. Johannes Nobel/Adriana Goedhart (Johannes 30-1-1867); 4. Leendert Johannes den Bezemer/Adriana Elizabeth de Wit (Leendert Johannes 2-6-1862); 5. Hendrik van Schaardenburg/Anna van Duijnen (Hendrika 20-9-1867);
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: Huibert den Brasem/Christina Catharina Mulhaus (Christina Catharina 7-8-1867);
+ AANNEMING van nieuwe leerlingen voor de 1e Stads-Armenschool 22 September 1873: 1. Machiel v.d. Boor, Geldeloozepad; 2. L.J. den Bezemer, Hellingen; 3. Hendrika van Schaardenburg, Kr. Elleboog; 4. Aagje Gaffel, Kolfstraat; 5. Hendr. Kuiters, Kolfstraat; 6. Martinus Kuiters, Kolfstraat; 7. Fredrik van Leen, Kolfstraat; 8. Catrina Christina v.d. Brasem, Kr. Elleboog; 9. Willemina van Meerkerk, Kromme Elleboog; 10. Johanna van Meerkerk, Kromme Elleboog; 11. Bastiaantje Romijn, Hooge Nieuwstraat; 12. Hermanus Philix, Kromme Elleboog; 13. Maaike Boshoven, Hellingen; 14. Francina Margaretha Spoel, Hellingen; 15. Wouter Beijer, Kolfstraat; 16. Dingeman Reinard, Kromme Elleboog; 17. Johannes van Wel, Kromme Elleboog; 18. Cornelis Abram Bonten, Kolfstraat; 19. Carel Grolle, Kolfstraat; 20. Johanna Zwang, Vest; 21. Kornelis de Roo, Raamstraat; 22. Pieter Nerings, Raamstraat; 23. Pieter den Broeder, Hoogt; 24. Maaike Verhoeven, Hellingen; 25. Nicolaas Jacobus Kempers, Suikerstraat; 26. Arie Kroon, Spuiweg.
+ AANNEMING van nieuwe leerlingen voor de 2e Stads-Armenschool 22 September 1873: 1. P.B. Ringeling, Augustijnenkamp; 2. E.J. Grootenboer, Torenstraatje; 3. H.J. Grootenboer, Torenstraatje; 4. Piet. Jacoba Made, Heerhijmansuisstraat; 5. Barendina de Frits(?), Heerhijmansuisstraat; 6. Simon Vernel, Heerhijmansuisstraat; 7. J.H. Minnebreuker, Doelenstraat; 8. Pieter Los, Augustijnenkamp; 9. Mattheus van Es, Doelenstraat; 10. Gijsbert van Dijk, Augustijnenkamp; 11. Abraham Brandt, Augustijnenkamp; 12. Anna C. Schouten, Heerhijmansuisstraat; 13. Martinus Schouten, Heerhijmansuisstraat; 14. Dirk Steenrath, Lastigendstraatje; 15. Johanna Heibeek, Heerhijmansuisstraat; 16. Francina Kuilenberg, Kolfstraat; 17. Pietje v.d. Wal, Noordendijk; 18. Ante v.d. Wal, Noordendijk; 19. Keimpe v.d. Wal, Noordendijk; 20. Jan Willem v.d. Wal, Noordendijk; 21. Jannetje Visser, Steegoversloot; 22. Cornelia de Klundert, Marienbornstraat; 23. Adriana Vermeulen, Marienbornstraat; 24. Joh.J. Bijker, Rietdijk; 25. Adr. v.d. Matten, Torenstraat; 26. Josina Fred. Plantina Wittmann, Augustijnenkamp (met bewijs van toegang);
- [68p] (Dordrecht 26 Sept. 1873) Met deze neem ik de vrijheid ook namens de overige Regentessen de Commissie voor te dragen als helpster op de 2de Stadstusschenschool Mej. Catharina RUTTE, woonplaats achter de Groote Kerk, naast de Heer Crommelin, die in allen deele aan de vereischte bekwaamheden voldoet, ter vervulling der vacature ontstaan door Mej. E. Hoskorn op 1 Dec a.s. Namens Regentessen, J.J. de Koning Brand.
+ De ondergeteekende verzoekt ontslagen te worden tegen 1e December a.s. als heloster bij het onderwijs in de vrouwelijke handwerken aan de 2e stads-tusschenschool. Dordrecht 12 Aug. 1873. E. Hoskorn.
- [73p] (25-9-1873) jaarwedden.
- [75p] Staat 1e Stads-Tusschenschool. (13. T. Wolhoff geb. Sibbes, 14. G.J. Smak geb. Takken, 15. W. Versluis, 16. A. Holtheijer, 17. J. v.d. Schulp)
+ Staat der School.
Jongens 233, Meisjes 238 = Samen 471 Leerlingen.
Staat van de School voor het Onderwijs in de Vrouwelijke Handwerken:
202 Leerlingen, 2 willekeurigegn enz = Blijft 200 Leerlingen.
- [76p] Staat 2e Stads-Tusschenschool. (13. F.C. v.d. Ent, 14. A.M. van Roosendaal, 15. M. Reus, 16. E. Hoskorn, 17. K. Lipjes, 18. J.W.P. van Wijk)
+ Staat der 2e Stads-Tusschenschool.
215 Jongens, 252 Meisjes = Totaal 467 leerlingen.
Voorber. klasse Burg. Av. 30 leerlingen.
Handwerken 181 leerlingen.
- [77p] Staat 1e Stads-Armenschool. (1. J. van Andel, 2. P. Ponsen, 3. J.J. de Ruiter, 4. C.H. Hins, 5. D.J. Bonket, 6. A.E. Bonket, 7. H. Reus (van 1-7 Sept ongesteld), 8. P.C. Arenout, 9. M.L. Holtheijer)
+ Staat der 1e Stads Armenschool op 30 September 1873.
  61 Burgerl. Armbest (25/36)
  59 Herv. Diak. (27/32)
  302 Onvermogenden (146/156)
  7 Lutherschen (3/4)
  1 Roomsch Cath (0/1)
  1 Israelieten (0/1)
  0 Onverm. Israel. = 201/230 = 431 leerlingen (24 leerlingen verlaten de school; 1 sept 1873 L. Roetman als hulponderwijzer eervol ontslagen)
  + Staat van de Naai- en Breischool der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 30 September 1873.
- [78p] Staat 2e Stads-Armenschool. (1. E. Hartman, 2. M.F. van Welie, 3. A. Spits, 4. E. Schraage, 5. E.A. Faassen, 6. H.P. van Dorsten
+ Staat over het 3e kwartaal 1873:
Onverm. 158 Jongens, 170 Meisjes
B.B. 26 Jongens, 21 Meisjes
N.H. Diaconie 23 Jongens, 27 Meisjes
L.A. 12 Jongens, 9 Meisjes
R.C. 2 Jongens, 1 Meisje
Israel. 1 Jongen, 5 Meisjes = 222 Jongens en 233 Meisjes = zamen 455 leerlingen.
Het getal leerlingen in Vrouwelijke handwerken bedraagt 160.
- [80p] M. Poots, 
- [82p] (9-10-1873) Bij deze heb ik de eer U te berigten, dat de Gemeenteraad, in zijne op eergisteren gehouden zitting, heeft goedgekeurd, dat aan de door U benoemde helpster bij het onderwijs in de handwerken voor meisjes, aan de 2de Tusschenschool C. RUTTE, eene Jaarwedde van f 30 wordt toegekend, in te gaan met 1 December a.s. Uwe missive, dd 1 October jl no. 94, had hierop betrekking. De Burgemeester van Dordrecht.
- [87p] F. Jansen.
- [88p] Tafel werkzaamheden voor de inrichting van Bewaarschoolhouderessen te Dordrecht.
- [90p] (11-11-1873) A.P. Wolhoff.
- [91p] (Dordrecht, den 12 November 1873) Na kennis genomen te hebben van den inhoud Uwer missive, dd 26 Augustus ll, no. 87, is 't ons wenschelijk voorgekomen, dat de Burgerschool voor lager onderwijs alhier geschieden en, zoowel voor de jongens, als voor de meisjes, eene afzonderlijke inrigting in 't leven geoefend wordt. Wij hebben dan ook aan den Gemeenteraad in overweging gegeven hiertoe te besluiten, verder voor eene der beide scholen te doen inrigten 't gedeelte van 't gebouw 'de BERKEPOORT', thans aan Mejufvrouw Mühring, ten behoeve van hare bijzondere inrigting van onderwijs, verhuurd, met benuttiging van zoodanig gedeelte der aangrenzende in der tijd door de Gemeente van de Erven 't Hooft aangekochte huizinge, als noodig zal wezen om ongeveer een 186 tal leerlingen te kunnen plaatsen en ten behoeve van de andere een gebouw voor circa 180 leerlingen te doen stichten op 't gedeelte van 't terrein van 't voormalig Weeshuis, dat gelegen is achter en onmiddelijk grenst aan de nog bestaande opstallen, die tot dat gesticht toegang verleenden. Mogt de Gemeenteraad zich met deze onze voorstellen vereenigen, dan is 't de bedoeling om den toegang tot de school op 'de Berkepoort', van de Nieuwstraat naar de Voorstraat over te brengen en voor de localen bij den concierge R. MURING, 't Burgerlijk Armbestuur en andere administratien in gebruik een nieuwen toegang te maken in de Nieuwstraat. 
De toegang naar 't schoolgebouw op 't Weeshuisplein zou eveneens aan de Voorstraat zijn. Wij vermeenen ons te mogen vleijen, dat Uwe Commissie zich met de hiervoren omschreven regeling der zaak zal kunnen vereenigen. 't Zou ons echter aangenaam zijn, daaromtrent zekerheid te hebben, alvorens ze door den gemeenteraad in behandeling genomen wordt. Wij hebben mitsdien de eer U beleefd te verzoeken ons Uw gevoelen, kan 't zijn met eenigen spoed, wel te willen mededeelen. Burgemeester en Wethouders.
- [92p] M. van den Berg, M.H. Rottier.
- [93p] (26-1-1873) L. Meerman, Wemeldinge.
- [94p] lokaal 2e armenschool.
- [95p] tafels G. Bonket (1e armenschool);
- [95bis p] WelEdele Gestrenge Heer, De Dames der vereeniging de Macht van 't Kleine verzoeken UEd dit jaar weer om op Zaterdag 6 December een morgen vacantie te verleenen aan de kinderen der 1ste Stads armenschool. Wij zijn weder in staat gesteld onze uitdeeling te houden van kleederen speelgoed en anderszins, wij hopen de kinderen hierdoor eenen genoegelijken dag te bezorgen en het getrouw school bezoek te bevorderen. De Macht van 't kleine, Marie Wijers, president (Dordrecht 2 December 1873)
- [97p] (Dordrecht 10 December 1873) De ondergeteekende, leerlinge van de Gemeente-Inrichting tot opleiding van Bewaarschoolhouderesse, wendt zich tot U met het beleefd verzoek, dat, zoo daartegen geen overwegende redenen bestaan, het eerstvolgende Examen van Bewaarschoolhouderessen, zoo door U moge worden bepaald, dat zij, die den 4 Juni 1874 den vereischten leeftijd van 20 jaren bereikt, daarvan niet zal behoeven te worden buitengesloten. Zij heeft zich reeds geruimen tijd practisch geoefend op de school van Mej. Kunst (Sillevis-v.d. Heuvel) en hoopt mede door getrouwe bijwoning van het onderwijs voor toekomstige Bewaarschoolhouderesse, zich den tijd der voorbereiding voor het Examen zoo goed mogelijk ten nutte te maken. Omtrent de bijzondere redenen die eene gunstige beschikking op haar verzoek, voor haar zeer wenschelijk maken, is de heer S. Essenius Greeff bereid, desnoodig inlichting te geven. met de meeste hoogachting teekent zij zich Uwe dienstw. dienaresse, Catharina Schotman.
- [98p] (Woensdag 10 December 1873) Is gelezen missive van de Plaatselijke Scholcommissie alhier dd 29 November ll No. 112, houdende aanbeveling voor de betrekking van Regentes van het onderwijs in de handwerken voor meisjes op de openbare lagere scholen, ter vervulling van de met 1e Januarij e.k., ten gevolge van periodieke aftreding te ontstane vacature. Gezien art. 8 van de bijzondere bepalingen voor genoemd onderwijs. Is goedgevonden: te herbenoemen tot Regentes voor het onderwijs in de handwerken voor meisjes op de openbare lagere scholen Mevrouw de Koning-Brand en zulks voor den tijd van vier jaren, ingaande 1 Januarij 1874. Hiervan zal, bij extract dezer, mededeeling worden gedaan aan de Plaatselijke Scholcommissie voornoemd, ter informatie en met verzoek hiervan mededeeling te willen doen aan de herbenoemde. De Burgemeester.
- [100p] (Dordrecht 2 December 1873) Bij deze hebben wij de eer U mede te deelen dat de Gemeenteraad in zijne zitting van 25 November jl, overeenkomstig 't door ons gedaan voorstel, bedoeld bij onze aan U gerigte missive van 12 November te voren No. 1910/1048 heeft besloten, dat de Burgerschool voor lager onderwijs alhier zal worden gesplitst in twee afzonderlijke inrigtingen, eene voor jongens en eene voor meisjes. Daarentegen vereenigde de raad zich niet met ons gevoelen om ten ebhoeve van eene der beide inrigtingen, een gebouw te doen stichten op 't terrein van 't voormalig weeshuis en zijn wij uitgenoodigd daaromtrent een nader voorstel te doen, in afwachting waarvan werd aangehouden de beslissing, ten aanzien van 't door ons aangegeven denkbeeld om voor de andere school te bestemmen en te doen inrigten 't gedeelte der BERKENPOORT thans verhuurd aan Mejufvrouw A.W. Mühring. Wij stellen ons voor zoo spoedig mogelijk te overwegen, welke nadere voorstellen ten dezen opzigte moeten worden gedaan. 't Is ons echter noch noodig noch wenschelijk voorgekomen, om met de voorbereiding der organisatie van de nieuw op te rigten meisjesschool te wachten totdat aangaande de daarvoor aan te wijzen lokaliteit, een besluit zal zijn genomen. Aangenaam zou 't ons dus zijn inmiddels Uwe zienswijze te vernemen, omtrent de drie volgende punten
(1) of 't aan de opterigten meisjesschool te geven onderwijs van denzelfden omvang behoort te blijven als dat, 't welk thans in de meisjesafdeeling der Burgerschool voor lager onderwijs wordt verstrekt en, zoo neen, welke wijzigingen daarin noodig of wenschelijk zijn te achten?
(2) of de in 't leven te roepen afzonderlijke meisjesschool eene zuiver gemeentelijke behoort te zijn, dan wel of 't verkieslijk is daarvan eene bijzondere gesubsidieerde inrigting te maken? en in 't laatste geval,
(3) In hoever er termen geacht kunnen worden te bestaan, om gevolg te geven aan 't denkbeeld neergelegd in 't door Mejufvrouw A.W. Mühring voornoemd inmiddels aan den gemeenteraad ingezonden, hierbij in afschrift gevoegd adres,en meer in 't bijzonder, of adressante door U geschikt wordt geoordeeld om aan 't hoofd te worden gepalatst eener bijzondere inrigting als de bedoelde en zoo ja, op welke voorwaarden dit zal behooren te geschieden?
Wij nemen derhalve de vrijheid U beleefd te verzoeken, ons omtrent een en ander Uw gevoelen wel te willen mededeelen. Burg. en Wethouders.
+ (Aan den Gemeenteraad der Stad Dordrecht) Geeft met verschuldigde eerbied de ondergeteekende directrice der meisjesschool alhier het volgende te kennen:
Het besluit van den Raad gelezen hebbende, de meisjes van de school van den heer Rottier af te zonderen en vermoedende, dat de Raad dezer Stad welligt besluiten zou eene nieuwe meisjesschool in het leven te roepen, heeft de ondergeteelende zich afgevraagd, of zich nu niet eene geschikte aanleiding aanbiedt, om het algemeen belang met haar bijzonder belang te vereenigingen. Immers haar school verkeert inneen bloeijende staat en zij mag zich verheugen in de tevredenheid der Ouders over haar onderwijs. Welligt ware deze school wat eene betrekkelijk onbelangrijke wijziging te herscheppen on eene Bijzondere gesubsidieerde school, waardoor in de leemte, die het opheffen van de meisjes-afdeeling der school van den heer Rottier ten gevolge heeft, zou worden voorzien. Natuurlijk zoude voorbereiding voor de H.B. school een speciaal doel der hervormde school uitmaken. De ondergeteekende, dit denkbeeld aan Uw oordeel onderwerpende, onthoudt zich van het treden in bijzonderheden aangaande de voorwaarden, waarop de wijziging harer school het best geschieden zou. Mogt haar verlangen bijval bij U vinden dan houdt zij zich aanbevolen om dienaangaande in nader overleg te treden. Met verschuldigde eerbied, heeft zij de eer te zijn (get) A.W. Mühring (Dordrecht 1 Dec 1873)
- [102p] (Dordrecht 20 December 1873) Naar aanleiding van artikel 1 van het Reglement voor de openbare Armenscholen, heb ik de eer U te doen toekomen, eene opgave van kinderen, wier ouders bij de Diakenen der Nederd. Hervormde Gemeente alhier bedeeld worden, met verzoek die kinderen op gemelde scholen te doen opnemen. De Burgemeester van Dordrecht.
+ AANNEMING van nieuwe leerlingen voor de 1e Stads-Armenschool 22 December 1873: 1. Johanna Sebus, Hoogt; 2. Johanna Cath. Balkom, Rietdijkstraatje; 3. Dientje Selias, Rietdijk; 4. Kaatje Spaan, Dolhuisstraat; 5. Elisabeth Riethof, Kluizenaarspad; 6. Gerardus Koke, Wijngaardstrat; 7. Arie de Meer, Vest; 8. Hendrik Goor(?), Vriezestraat; 9. Abraham van Son, Augustijnenkamp; 10. Johanna E. Wedemeijer, Marienbornstraat; 11. Hendrika Stok, Kromme Elleboog; 12. Teuntje Dooren; 13. Helena Bakker, Heerhijmansuisstraat; 15. Cornelia Schorel (diakonie Herv.)
+ AANNEMING van nieuwe leerlingen voor de 2e Stads-Armenschool 22 December 1873: 1. Cornelia Schorel, Rietdijkstraatje (H.D.); 2. Willemina Arenou, Groenendijk; 3. Eva Stoder, Wijngaardstraat; 4. Johanna van Dijk, Rietdijk; 5. Gerrit van den Bos, Wijngaardstraat; 6. Jacoba Ijskoot, Marienbornstraat; 7. Philippus Zock, Marienbornstraat; 8. Mathijs Mulkens, Molenstraat; 9. Adrianus de Ruiter, Lijnbaan; 10. Maria Harmsen, Blijenhoek; 11. Catharina Willemina Bouman, Rietdijkstraatje; 12. Wilhelmus van den Berg, Riedijk;
+ LIJST van kinderen wier plaatsing op de Stads-Armenschool verzocht wordt: 1. Johan Hendrik Schotel/Cornelia Waltman (Cornelia 24-12-1867)
- [103p] (23-12-1873) schoolbanken.
- [103bis p] D. Dobbe.
- [104p] Stads-Burgerschool. Opgave betrekkelijk het Hulp-personeel. A.M. Cattel (betoont zich zeer ijverig, geeft vrij goed onderwijs en weet orde en tucht te handhaven); A.J. van Braambeek (geeft goed onderwijs en houdt langzamer hand beter orde), H. Koldewijn (is voortdurend flink), G.M. van Woerkom (zeer goed), M. van den Berg (geeft goed onderwijs en bezit veel geschiktheid om orde te houden. Sedert 12 Nov jl is hij wegens ziekte niet in betrekking geweest), E.E. Leupen (voortdurend zeer goed in school), W.J. Nijman (geeft goed onderwijs is zeer ijverig, maar heeft nog weinig moreel overwicht op de meisjes), C.E. van Deventer (toont voortdurend veel geschiktheid), G.M. Lambert (betracht immer haar plicht), W. te Boekhorst (voldoet steeds);
- [105p] Staat 1ste Stads-Tusschenschool; (13. T. Wolhoff geb. Sibbes, 14. G.J. Smak geb. Takken, 15. W. Versluis, 16. J. Holtheijer, 17. J. v.d. Schulp)
      + Staat der School
Jongens 236, Meisjes 235 = samen 471 Leerlingen.
Staat van de School voor het onderwijs in de Vrouwelijke Handwerken: 187 Leerlingen.
- [106p] Staat 2e Stads-Tusschenschool; (13. A.M. van Roosendaal, 14. F.C. v.d. Ent, 15. M. Reus, 16. K. Lipjes, 17. J. van Wijk, 18. C. Rutten)
+ Staat der school.
214 jongens, 261 meisjes = totaal 475 leerlingen.
Voorber. klasse B. Avondschool 43 leerlingen.
Handwerken 195 leerlingen.
- [107p] Staat 1ste Stads-Armenschool; (3. J.J. de Ruiter, 4. C.H. Hins, 5. D.J. Bonket, 6. A.E. Bonket, 7. H. Reus, 8. P.C. Arenout)
+ Staat der 1e Stads Armenschool op 31 December 1873.
60 Burgerl. Armbest (25/35)
62 Herv. Diak. (30/32)
302 Onvermogenden (152/150)
8 Lutherschen (3/5)
2 Roomsch Cath (1/1)
1 Israelieten (0/1)
0 Onverm. Israel. = 211/224 = 435 leerlingen
+ Staat van de Naai- en Breischool der 1e Stads-Armenschool te Dordrecht op den 31 December 1873.
- [108p] Staat 2e Stads-Armenschool; ( 1. E. Hartman, 2. M.F. van Welie, 3. A. Spits, 4. E. Schraage, 5. E.A. Faassen, 6. H.P. van Dorsten
  + Staat der 2e Stads-Armenschool over het vierde kwartaal 1873.
  Onverm. 182 Meisjes en 166 Jongens = 348 kinderen
  Burg. Armbest. 13 Meisjes en 18 Jongens = 31 kinderen
  Herv. D. 31 Meisjes en 23 Jongens = 54 kinderen
  Ev. Luth. D. 7 Meisjes en 10 Jongens = 17 kinderen
  R.C. 1 Meisje en 2 Jongens = 3 kinderen
  = samen 239/220 = 459 kinderen
+ Hoogste klasse.
v.d. Waaij met 34 meisjes; Kloppers met 37 meisjes;
Middelste klasse.
v.d. Beek met 34 jongens; Takken met 33 jongens;
Rijkée met 40 meisjes; Reus met 38 meisjes;
Laagste klasse.
Mensen met 46 kinderen; Spruit met 47 kinderen;
L.G. Eijsbergen met 30
.. met 25 kinderen
.. met 29 kinderen
(S. Schotel)

[bron: SAD 121-39 brieven over het jaar 1873]

* * *

(c) Dordrecht EvD december 2009-2010.