DORDRECHT: BRIEVEN DIACONIE NAAI- EN BREISCHOOL (1852-1857)

NB. .. In zijne betrekking [=Ewaldus Kist] als leeraar der Hervormde gemeente, voorzitter zijnde in het bestuur der Diakonie-school, werd het plan geopperd om met die school eene inrigting te vereenigen, die, aan genoegzaam onderwezene meisjes in lezen en schrijven, ook de gelegenheid gaf om het nuttig handwerk van breijen en naaijen kosteloos te leeren. Dit plan omhelsde hij gretig, bragt het mede tot rijpheid en tot volkomenheid, en sprak de Regentessen bij hare inhuldiging aldus toe:
Lang blijve uwe zusterlijke kring, / Tot heil van meeng kweekeling, / Door Christelijke liefde bloeijen; / Dat Ge uwe vreugde door de deugd, / En leerzaamheid der arme jeugd, / Bij jaar, en maand, en week, voelt groeijen! / Ja Zustren rij, iw zorg en trouw / Beloone menig meisje en vrouw, / En danke U, naast den Albehoeder, / Wanneer ze, ofschoon in mindren staat, / Zich ook, door werk met naald en draad, / Bevindt een deugdelijke moeder.
[uit: Kerkelijk Dordrecht: eene bijdrage tot de geschiedenis der vaderlandsche ...- Gilles Dionysius Jacobus Schotel - 1845]

* * *

- [no. 7] Dordrecht 8 Maart 1852.
Regentessen der diaconie Naaij en breischool hebben de eer aan Heeren Regenten van der Diaconie scholen en der Hervormde Gemeente mede te deelen
dat Mejuffrouw dewed. Knosses, Hoofdonderwijzeres van die School welke bijna 30 Jaren in die betrekking werkzaam is en thans de hoge ouderdom van 72 Jaren bereikt heeft aan ons heeft te kennen gegeven datzij zich buiten staat bevond om der vereischt wordende werkzaamheden verder uitteoefenen en alzoo verlangde dat haar betrekking aan een andere werd opgedragen en aan haar een Jaarlijkschen toelage of Pensioen van f 300 mag verzekert worden.
Regentessen hebben aan haar beloofd dit verzoek aan Uw Ed te zullen overbrengen en daar bij bevoegen dat zij hetzelve billijk achte op grond der Goede trouw en uitstekende wijze waarop zij hare moeijelijke post steeds heeft waargenomen, en de overtuiging dat hare ouderdom haar ongeschikt maakt om die verder naar behoren te blijven vervullen.
Regentessen verzoeken van de uitslag der deliberatien van HH Regenten over deze zaak te mogen worden Geinformeerd ten einde dit besluit aan Mejuff. Knosses te kunnen bekent maken - en noemen zich voorts met alle hoogachting,
Uw Ed dw dienaressen,
  M. Smits Roest.
  J.M. Stronck geb. Boom.
  E. Giltaij geb. van Strij.
  E.J. Prins Visser.
  J. 't Hooft Kluit.
  J.C.B. Blom geb. van Broek
.

[no. 8] Aan de Wel Ed heeren Regenten der Diaconie Scholen te Dordrecht.
Dordrecht 30 Maart 1852.
Wel Ed Heeren!
Wij hebben de eer uw antwoord op de Missive namens Uw Ed den 12 dezer ontvangen te berichten dat wij het volkomen met HH Regenten instemmen, dat in he.(?) request dewed Knosses de plaats op de Regentenhof vroeger bekomen had, wij niet zouden voorgesteld hebben aan haar Jaarlkijks een pensioen van f 300 te verzekeren, en dat wij dus geloven dat zij alle redenen tot tevredenheid zoude hebben in dien dit op f 175 gebragt werd - Zoude zulks echter, daaar zij zeer bejaard is en dus vermoedelijk niet zeer lang, van deze toelage genot zal hebben, en welligt in hare hogen ouderdom nog al oppassing zal behoeven op f 200 gebragt worden, zoude ons dit niet onaangenaam zijn.
Wij noemen ons met alle hoogachting,
Uw Ed. dw. dienaressen,
   Regentessen van de diaconie naaij en breischool alhier.
   en uit derzelver naam, M. Smits Roest.

[no. 9] Dordrecht 30 April 1852.
Aan Heeren Regenten der Nederd. Herv. Diakonie Scholen te Dordrecht.
WelEd Heeren,
De breede kerkeraad der Nederd. Herv. Gemeente alhier vernomen hebbende, dat Mejufvrouw de Weduwe Knosses, om haren vergevorderden leeftijd, wenschte ontslagen te worden als Hoofdonderwijzeresse der Diakonie Brei- en Naaischool, heeft, na kennis genomen te hebben van het oordeel van Mevrouwen regentessen op voorstel van HH Diakenen, in zijne vergadering van 19 April jl. besloten, aan Mejufvrouw Knosses voorn uit de Diakoniekas, tot wederopzegging toe, te verleenen eene jaarlijksche toelage van honderd vijf en zeventig gulden.
Terwijl ik, namens den breeden kerkeraad U van dit besluit kennis geef, heb ik de eer mij met hoogachting te noemen.
  Wel Ed Heeren, U Ed Dw Dr,
  M.A. Fruin, sijn.Dordr.h.t.scriba.

[no. 10] Aan heeren Regenten van de Diaconie Scholen der Ned. Herv. Gemeente te Dordrecht.
Dordrecht 5 Junij 1852.
WelEdele heeren!
Wij hebben de Eer UwEd te berichten, dat wij in onze vergadering van 27 mei ll besloten hebben aan UwEd verlangen en dat van den onderwijzer Bonket in zoo verre te voldoen dat aan hem de droogzolder boven het naaij-school tot zijne huislijk gebruik zal wordne afgestaan - mits hij dezelve inruime op die tijd dat de vervaardige Hembden op Last van Broederen Diakenen met het merk der Diakonie voorzien en gedroogd werden, als mede wanneer dezelve zolder bij een of andere buitengewone behoefte voor de naaij en breischool een onmisbaar mogen zijn.
Voorts is door ons uit een aantal sollicitanten, voor de post van Naaijvrouw verkozen, om met 1 Augustus aantaande Mejuff. de wed. Knosses te vervangen.
Juffrouw Dina Wilhelmina Zahn, ongehuwd oud 42 Jaaren
Op welke keuze wij volgens art. 12 van het Reglement wij UwEd spoedige goedkeuring, verzoeken om in tijds de nodige Schikkingen tot overneming te kunnen bewerken.
Verblijvende voorts met alle achting,
  UwEd Dw Dienaressen,
  Regentessen van de Naaij en Breischool en uit naam van dezelve,
  M. Smits Roest.

[no. 11] Aan de WelEd Heeren Regenten der Diaconie bewaarschool te Dordrecht
Dordrecht 4 Novb 1852.
WelEd Heeren!
Namens Vrouwe Regentessen der diakonie Naaij- en breijschool alhier heb ik de Eer U hier nevens het ontvangen Concept Reglement terug te zenden en daar bij te berigten dat er geene aanmerkingen van onze zijde op gemaakt zijn.
Met de meeste hoogachting verblijven wij steeds
  UwEd dw dienaresse
  de Kassiersche [penningmeester] van dezelve instelling,
  M. Smits Roest.

[no. 12] Dordrecht 10 Augustus 1853.
WelEd Heeren!
Vermits eerstdaags met de vertimmering en verbetering van het Naaij en Breischool van wegen der Stad wordt aangevangen en daar door gebrek aan ruimte tot het plaatsen der Leerlingen ontstaat, nemen wij de vrijheid te verzoeken, dat gedurende 3 of 4 weken de benedekamer welke behalven van onse bijeenkomsten ook tot Uwe vegradering gehouden wordt tot de dienst van gemelde Naaij en breischool mag worden afgestaan - terwijl zal worden gezorgd dat dezelve wanneer gedurende die tijd UwEd of andere vergaderingen, daar in moeten gehouden worden, dezelve behoorlijk zal worden opgeruimd.
Wij nemen ter dezer gelegenheid de vrijheid nog eens terug te komen op ons vroeger geuit verlangen - dat de Kinderen van bedeelde ouders in plaats van op haar 12e Jaar - voortaan op haar 11 Jarigen Leeftijd door ons op de Naaij en breischool mogen aangenomen worden; alzoo dezelve thans op de bewaarschool al eenig onderwijs ontvangen hebbende kunnen geacht worden een Jaar vroeger de Leerschool te kunnen verlaten - het zal dus aangenaam zijn te mogen vernemen dat UwEd des aangaande de Schikkingen zullen maken welke in het belang der onderscheiden Scholen en in die der Jeugd zelve vereischt worden.
Verblijvende met alle hoogachting,
  UwEd dw dienaressen,
  Regentessen van de Diakonie Naaij en Breischool alhier,
  Uit naam van dezelve M. Smits Roest.

[no. 13] Dordrecht 21 September 1853.
WelEd Heeren!
Wij hebben de Eer UeEd te berichten dat wij gaarne instemmen dat het Nieuwe plan om de Naaij en breischool boven de kleine Diaconie leerschool te brengen, wanneer daar toe de nodige veranderingen waren aangebragt, ons wel zoude bevallen, indien daar mede gepaard konde gaan dat de Naaivrouw [wed Knossis] haar tegenwoordige woning met die welke door hare buurman Koopman bewoond wordt konde verwisselen, waar toe welligt wel Gelegenheid zoude zijn vermits beide Huizen aan de Stad behoren en van dezelfde grote zijn - terwijl zij dan, even als nu, bezijde de ingang naar de Naaijschool woonde, en daar door meerder dadelijke toezicht behoeld en ook niets verplicht was om telkens over de Straat uit hare woning, derwaards te gaan, als zij om een of andere oorzaak naar huis Geroepen wierd - het bezwaar van de verwijdering der Naaijvrouw van de School, komt ons anders te Groot voor om de verplaatsing zonder die voorwaarde te verlangen.
De beweging, en voor al het zinden in de Leerschool, komt ook wel een igzins hindelrijk voor - heir tegen echter van mogelijk wel eenig hulpmiddel gewvondne worden.
Wij verblijven Steeds met hoogachting,
UwEd Dw dienaressen,
  Regentessen van de Diaconie Naaij en Breischool,
  uit naam van dezelve,
  M. Smits Roest.

[no. 14] Aan de Wel Ed Heeren Regenten der Scholen van de Nederd. Geref. Diaconie te Dordrecht.
Dordrecht den [-] Maart 1855.
Regentessen over de Naaij en Breischool hebben de Eer ten vervolge van het door hun ingezonden verslag, op den 27 Decemb 1854 hier bij intezenden hunne Rekening over 1854 welke als nu in haar geheel tot 31 decemb van dat Jaar is kunnen worden opgesloten - waarbij zij tevens voegen het door hun aangekogte Certificaat van werkel. schuld no. 5711 in de Rekening vermeld waarvan zij de Coupons onder hare berusting gehouden hebben om hetzelve door UwEd bij de overigen Certificaten van dat fonds te voegen - terwijl zij voorts met de meeste hoogachting steeds verblijven,
  Regentessen voorn.
  uit naam van dezelve
  M. Smits Roest.
(Na Approbatie verzoeke een der Rekeningen terug en tevens de oude Rekening van 1853 welke naar gwoonte alhier is bijgevoegd)

[no. 19] Dordrecht 15 Mei 1857.
Regentessen van de Brei- en Naaischool der Diaconie van de Nederdutische Hervormde gemeente geven bij deze, ingevolge Art. 8 van het Reglement aan Heeren Regenten der Diaconie-Leerschool kennis, dat Mevrouw Wed. J. Smits als kassierse is afgetreden, en in die betrekking vervangen is door Mevrouw R.M. van Rijsoort van Meurs geb. Kluit.
Verblijvende voorts met ware hoogachting
Regentessen der Brei- en Naaischool voorn.

[bron: stadsarchief Dordrecht, archief 27 (Ned. Hervormde Gemeente), inventarisnr. 1000]

* * *

(c) EvD Dordrecht november 2009.